Uitzonderlijk hoog aantal bosbranden in de Amazone

Brazilië Kritiek op het oerbosbeleid van Bolsonaro groeit, maar de Braziliaanse president legt de schuld bij ngo’s.

Een deel van het Amazonewoud in de Braziliaanse gemeente Iranduba is recent afgebrand door boeren.
Een deel van het Amazonewoud in de Braziliaanse gemeente Iranduba is recent afgebrand door boeren. Foto Bruno Kelly/REUTERS

In de Amazone woedt een uitzonderlijk hoog aantal bosbranden: 84 procent meer dan een jaar geleden. Dat heeft het Braziliaanse nationale instituut voor ruimteonderzoek INPE vastgesteld op basis van satellietbeelden.

Tot nu toe zijn in 2019 in Brazilië 74.155 vuurhaarden geteld, blijkt uit de INPE-gegevens. Tussen donderdag en dinsdag alleen al braken nog eens 9.507 nieuwe branden uit, voor het leeuwendeel in de Amazone. Op verschillende plekken, waaronder de aangrenzende deelstaat Amazonas, is de noodtoestand uitgeroepen.

Lees ook: Bolsonaro wil geen feiten over ontbossing Amazone

Hoewel bosbranden altijd voorkomen in droge perioden, is de huidige toename volgens INPE niet uitsluitend te wijten aan natuurlijke factoren als droogte. „Branden worden veroorzaakt door mensen, bewust of per ongeluk”, aldus een onderzoeker tegen persbureau Reuters. Branden zijn onder meer het gevolg van de queimada, de praktijk dat boeren stukken bos afbranden voor veeteelt.

Braziliaanse wetenschappers en milieuactivisten brengen de branden in direct verband met het Amazone-beleid van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro, die het oerbos wil openstellen voor veeboeren en mijnbouwers. „Ik werd altijd Kapitein Kettingzaag genoemd”, zei hij toen hem naar de branden werd gevraagd. „Nu ben ik Nero, die de Amazone in brand steekt. Maar het queimada-seizoen is aangebroken.”

Internationaal groeit de kritiek op Bolsonaro’s Amazonebeleid, maar de president wijst elke bemoeienis scherp van de hand. Onlangs schortten Noorwegen en Duitsland miljoenenbijdragen op aan het Amazonefonds, dat ontbossing moet tegengaan, omdat Bolsonaro de bestuursstructuur van het fonds naar zijn hand wilde zetten. Woensdag beschuldigde Bolsonaro niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) ervan de bosbranden te hebben aangestoken, omdat de Braziliaanse regering financiële steun aan ngo’s heeft ingetrokken. „Ze willen problemen naar Brazilië brengen”, aldus de president op een congres van de staalindustrie. Hij voerde hiervoor geen bewijs aan.

Begin augustus ontsloeg de president de directeur van het INPE, nadat dit een sterk verhoogde snelheid van ontbossing had geconstateerd. De cijfers van het instituut gelden internationaal als betrouwbaar.

Volgens het INPE betreft het huidige aantal branden een record sinds 2013, het jaar dat het cijfers over de branden begon bij te houden. Volgens de Amerikaanse ruimte-organisatie NASA ligt het huidige bosbrandenseizoen in het Amazonegebied echter iets onder het langjarig gemiddelde.

Volgens de Nederlandse hoogleraar aardwetenschappen en oud-NASA onderzoeker Guido van der Werf is het nog te vroeg om dergelijke conclusies te trekken. Hij wijst er op dat het brandseizoen in Brazilië nog maar pas begonnen is. „Het regenseizoen loopt in juni of juli af, de piek voor branden ligt meestal rond eind augustus en de eerste weken van september – de meeste branden moeten nog komen. We moeten daarom oppassen met nu al zeggen dat het een extreem seizoen is en dat het door Bolsonaro komt. Daar zal vast een kern van waarheid in zitten, maar het is beter om nog even te wachten voor je echt conclusies trekt.”