Strengere regels voor dansen met paard moeten sport redden

Paardensport Toezicht op de wedstrijden is aangescherpt, de rollkur is verboden. Maar snoert dat critici de mond?

Overmatig teugelgebruik tijdens wedstrijden wordt bestraft, en er wordt gecontroleerd of de ruiter niet te dwingend rijdt.
Overmatig teugelgebruik tijdens wedstrijden wordt bestraft, en er wordt gecontroleerd of de ruiter niet te dwingend rijdt. Foto’s Merlin Daleman

Dansende paarden en een daverend applaus. De Nederlandse dressuurploeg won dinsdag zilver bij de Grand Prix op de EK in Rotterdam. Maar de goede prestaties ten spijt, krijgen de ruiters ook steeds vaker kritiek op hun sport.

Maandag vertelden dressuuramazones Isabell Werth en Anky van Grunsven in NRC dat ze vrezen voor de toekomst van de paardensport. Vooral op sociale media neemt de kritiek volgens hen toe. Het zou niet meer van deze tijd zijn: een mens die wedstrijden rijdt op de rug van een paard.

De amazones zijn niet de enigen. Op de EK in Rotterdam vertelt Emmelie Scholtens dat ze vooral „de hatelijke toon” intimiderend vindt. „De kritiek komt vaak uit de paardenwereld zelf”, zegt ze. „Er zijn verschillende groepen die allemaal anders denken over de manier waarop je paarden traint. Ik denk dat critici zich niet realiseren dat je de top niet bereikt als je niet het beste voor hebt met je paard.”

Ook de Zweedse ruiter Patrik Kittel zegt moeite te hebben met de negatieve uitlatingen op sociale media. „Ik lees de reacties niet meer en probeer me erbij neer te leggen”, zegt hij. „Iedereen is welkom om naar mijn trainingen te komen kijken.”

De discussie over trainingsmethoden binnen de dressuursport is niet nieuw. Met name de rollkur (ook wel hyperflexie genoemd) is controversieel. De ruiter oefent daarbij via de teugels een dusdanig zware druk uit op het bit, dat het paard onder dwang het hoofd diep buigt, de neus naar de borst. De methode wordt door een grote groep paardenliefhebbers als dieronvriendelijk beschouwd. In het verleden kwam Anky van Grunsven, voorstander van de rollkur, onder vuur te liggen.

Uitgemaakt voor ‘dierenbeul’

Hoewel de rollkur sinds 2010 door de internationale ruitersportfederatie FEI is verboden, en stewards er tijdens wedstrijden streng op toezien dat de techniek niet wordt toegepast, zijn de naweeën ervan nog merkbaar in de discussie over ‘goede’ dressuur. Van Grunsven wordt nog steeds uitgemaakt voor ‘dierenbeul’ en ‘rollkurkoningin’, vertelde ze aan NRC.

Volgens bondscoach Alex van Silfhout is de aanhoudende kritiek onterecht. „Als paardenwereld hebben we geconcludeerd dat we die methode niet willen en niet nodig hebben. We hebben het verboden, maar het blijft de beeldvorming beïnvloeden.”

Volgens Van Silfhout hoort het opzoeken van grenzen, het streven naar het uiterste, bij topsport. „Laten we eerlijk zijn, negen van de tien ruiters hebben in hun ambitie de neiging om die grens op te zoeken. Dat is niet per se erg, maar het moet gereguleerd en gecontroleerd worden en het welzijn van het paard moet vooropstaan.”

Het toezicht op wedstrijden is de afgelopen jaren aangescherpt. Niet alleen tijdens de proef wordt overmatig teugelgebruik afgestraft, tegenwoordig controleren stewards ook op de voorterreinen of de ruiter niet te dwingend rijdt en of er voldoende wordt afgewisseld in oefeningen en de houding van het paard. Daarnaast is er cameratoezicht. Volgens Van Silfhout niet zozeer om ruiters in de gaten te houden, maar om aan de buitenwereld te laten zien dat er gewerkt wordt aan openheid over het welzijn van paarden. „Camerabeelden kunnen beschuldigingen ontkrachten of nuanceren.”

„De vraag die Werth en Van Grunsven oproepen is: bestaat er over een paar jaar nog voldoende draagvlak voor de paardensport?”, zegt Monique van Hal van het Trendpanel Paard. „Uit ons onderzoek blijkt van wel.”

Trendpanel Paard ondervroeg ruim 2.500 Nederlanders. 58,6 procent is positief over de paardenhouderij en paardensport. 3,1 procent is negatief, een groep van 37,6 procent is neutraal. Van Hal: „Het onderzoek bewijst: onbekend maakt onbemind. Wanneer er meer kennis is over de omgang met paarden, wordt de groep die positief is ingesteld groter. Framing op social media maakt dat zaken zwart-wit lijken, maar door voorlichting te geven kunnen we nuance aanbrengen en voorkomen dat de neutrale houding omslaat naar een negatieve.”

Paardensportbond KNHS zet dan ook actief in op berichtgeving over dierenwelzijn. „We proberen via onze mediakanalen over te brengen dat we welzijn hoog in het vaandel hebben”, zegt directeur topsport Maarten van der Heijden. „De paarden worden door de teamvets en privévets voortdurend gemonitord. Er wordt gekeken naar pezenscans, bloedproeven. We leggen uit hoe je paarden goed traint.”

Uitgesloten van de EK

De strengere controles op dierenwelzijn hebben dit EK al tot vier uitsluitingen geleid. Nicolas Wagner (Luxemburg) werd uitgesloten nadat bloed werd aangetroffen in de mond van zijn paard. Bij de paarden van Isabel Cool (België) en Charlotte Chalvignac (Frankrijk) werden onregelmatigheden in de gangen aangetroffen. De Britse Charlotte Dujardin werd na haar proef uitgesloten toen op de flank van haar paard bloed werd aangetroffen. Door de uitsluiting zakte het Britse team terug naar de vierde plaats. Nederland werd tweede, Zweden won brons, Duitsland goud.

Organisator FEI benadrukt dat het bij de uitsluitingen niet om opzet hoeft te gaan, maar dat de organisatie juist omwille van het dierenwelzijn de strenge regels stelt.

Met medewerking van Danielle Pinedo.