De terugkeer van Poetin op het wereldtoneel

Poetin Nadat Rusland in juni weer werd toegelaten tot de Raad van Europa, is het nu tijd voor vervolgstapjes, zoals deelname aan de G7.

De Franse president Macron (rechts) ontvangt de Russische president Poetin op zijn officiële vakantieverblijf, het Fort van Brégançon.
De Franse president Macron (rechts) ontvangt de Russische president Poetin op zijn officiële vakantieverblijf, het Fort van Brégançon. Foto Gerard Julien

Hoe zoek je toenadering tot een autocraat die zich nog niet zo lang geleden een stuk buurland toe-eigende, in een Europees land bevolkingsgroepen tegen elkaar opzette en in het Midden-Oosten een dictator steunt die gifgas tegen zijn bevolking inzet? Wanneer is het tijd voor detente, voor een nieuw begin?

Nadat Rusland in juni weer werd toegelaten tot de Raad van Europa, de in Straatsburg gevestigde bewaker van democratie en mensenrechten, is het nu kennelijk tijd voor vervolgstapjes.

Maandagavond ontving de Franse president Macron president Poetin allerhartelijkst op zijn officiële vakantieverblijf, het Fort van Brégançon. Rusland maakt deel uit van Europa zei Macron. Europa, zei hij, begint in Lissabon en eindigt in Vladivostok. Macron wil graag toe naar een „nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur” waar Rusland deel van uitmaakt.

Dinsdag zei president Donald Trump dat hij graag zou zien dat Poetin weer wordt toegelaten tot de G7, het overleg van grote industrielanden. Vorig jaar opperde hij dat ook al. De G7-leiders vergaderen komend weekend in het Franse Biarritz.

Na annexatie van De Krim, inmenging in Oekraïne en omvangrijke steun voor het regime van Bashar al-Assad in Syrië deed het Westen de Russische president Poetin in de ban. De Russische acties in De Krim en Oekraïne werden ‘bestraft’ met economische sancties, Rusland werd uit de Raad van Europa gezet, president Poetin was niet meer welkom op het onderonsje van industrielanden.

Lees ook: Hoe Poetin gijzelaar is geworden van zijn eigen systeem

Samenwerking maakte plaats voor regelrecht antagonisme. De NAVO versterkte de oostflank, omdat lidstaten in Oost-Europa zich door Rusland bedreigd voelden. Poetin maakte sier met de ontwikkeling van spectaculaire, nieuwe wapens waar de westerse afweer geen antwoord op zou hebben. In de OVSE, ontmoetingsplaats voor Oost en West, viel het gesprek vrijwel stil; in de VN-Veiligheidsraad stonden de ambassadeurs van de VS en Rusland herhaaldelijk verhit tegenover elkaar. De betrekkingen tussen Nederland en Rusland worden nog eens extra belast doordat Rusland betrokkenheid bij het neerhalen van vlucht MH17 ontkent.

Sancties en uitsluiting

Morele verontwaardiging, sancties en uitsluiting hebben het Kremlin niet op andere gedachten gebracht. De Krim blijft Russisch. Assad is dankzij Russische hulp nog steeds aan de macht. Oekraïne gaat nog steeds gebukt onder een conflict. Toch wordt nu weer het gesprek gezocht.

Volgens de Amerikaanse nieuwszender CNN werken Trump en Macron samen om Rusland weer aan tafel te krijgen bij de G7. Een Franse diplomaat zei tegen persbureau Reuters dat er eerst vooruitgang geboekt moet worden met het vredesproces in Oekraïne voordat Rusland weer lid kan worden. „We hebben genoteerd dat de Amerikanen ze volgend jaar weer willen inlijven”, zei de diplomaat na Trumps suggestie, maar: „Oekraïne is essentieel.” De G7 hebben een roulerend voorzitterschap en in 2020 zijn de VS aan de beurt.

Rusland was eind jaren negentig stapsgewijs volwaardig lid van het beraad geworden en zou in de zomer van 2014 een top beleggen in Sotsji. Na de Russische inmenging in Oekraïne weigerden de westerse leiders naar Rusland af te reizen en vergaderden – zonder Rusland – in Brussel. De G8 is sindsdien weer G7. Trump meende overigens deze week dat Rusland geweerd was omdat president Obama er niet tegen kon dat Poetin hem te slim af was geweest. Waar de president op doelde werd niet duidelijk.

Nieuwe orde mét Rusland

Macron nodigde Poetin niet uit voor de G7 van dit weekend, maar sprak wel gloedvol over wijzigingen in de internationale orde en de rol van Rusland daarbij. „Onze internationale orde beleeft absoluut een historisch moment. Ons multilateralisme ligt onder vuur. We moeten die orde opnieuw samenstellen. Dat is de kern van de discussies op de G7 en staat vandaag centraal. In dat raamwerk staat de relatie tussen Frankrijk en Rusland en de relatie tussen Rusland en de Europese Unie centraal.”

Frankrijk hoopt het voorzitterschap van de G7 te kunnen gebruiken om de vredesbesprekingen in Oekraïne nieuw leven te blazen. Macron stelde Poetin voor om opnieuw te onderhandelen over Oekraïne in het zogeheten Normandië-formaat, overleg tussen Frankrijk, Duitsland, Rusland en Oekraïne. Sinds de verkiezing van Volodymyr Zelensky tot president van Oekraïne schat ook Poetin de kansen op succes van zo’n beraad weer hoger in. Een datum voor zo’n nieuw Oekraïne-overleg is er overigens nog niet.

Bondskanselier Merkel en de Britse premier Boris Johnson, die woensdag in Berlijn op bezoek was, zeiden beiden dat ze het te vroeg vinden voor terugkeer van Rusland tot de G7, onder meer vanwege het voortdurende geweld in het oosten van Oekraïne.

De toenadering tot Rusland kan niet anders dan in zeer kleine stapjes gaan. Het verzet tegen een G7-lidmaatschap is nog groot. Het zou de annexatie van de Krim legitimeren, zeggen tegenstanders. Als een moordenaar naar de gevangenis gaat en geen spijt betuigt, zeg je dan: laat maar vrij omdat de gevangenis niet werkt, vroeg de Russische oppositiepoliticus Garry Kasparov op Twitter.

Ook aan de Côte d’Azur werd duidelijk hoe groot de afstand is tussen Rusland en het Westen. Macron zei dat Rusland zich aan democratische principes moet houden – in Moskou wordt al weken gedemonstreerd omdat onafhankelijke kandidaten er niet mee mogen doen aan de lokale verkiezingen. Poetin mepte terug door de hoop uit te spreken dat in Rusland geen gelehesjesopstand zou uitbreken. Volgens Macron klopte die vergelijking niet: activisten mogen in Frankrijk wél meedoen aan verkiezingen.