Philips ligt verder onder vuur in Brazilië

Corruptieonderzoek Klokkenluidersmeldingen over dubieuze deals tussen Philips in Brazilië spelen een cruciale rol in een omvangrijk onderzoek.

Jose Masiero Filho, werknemer bij de Braziliaanse Philipsdochter Dixtal, maakte melding van zijn zorgen over een deal met het Braziliaanse ministerie van gezondheid. Zijn verklaringen spelen een centrale rol in een enorm corruptie- en kartelonderzoek.
Jose Masiero Filho, werknemer bij de Braziliaanse Philipsdochter Dixtal, maakte melding van zijn zorgen over een deal met het Braziliaanse ministerie van gezondheid. Zijn verklaringen spelen een centrale rol in een enorm corruptie- en kartelonderzoek. Foto Amanda Perobelli/ANP

Geen aanbestedingsdocumenten. Veel te hoge prijzen die aan de klant werden doorberekend. Een tussenpersoon met een adres op een golfbaan in de VS. Een onbekende toeleverancier die kantoor houdt in een aftands pandje in een achterbuurt van Sao Paulo, maar wel een mega-order van de overheid wint.

Jose Masiero Filho, werknemer bij de Braziliaanse Philipsdochter Dixtal, vond het allemaal uiterst verdacht. Werden hier steekpenningen uitgedeeld? Moesten Philips en Dixtal wel doorgaan met het leveren van honderden defibrillators en hartmonitoren aan het Braziliaanse ministerie van gezondheid, een deal van omgerekend tientallen miljoenen euro’s?

In 2010 stuurde de manager daarom een aantal waarschuwende e-mails naar de interne klokkenluiderslijn van Philips in Eindhoven en naar de divisiedirecteur Steve Rusckowski. Mails die ook op het bureau van het hoofd juridische zaken belandden. Ook sprak de manager meerdere malen met het hoofd compliance van Philips, Caroline Visser.

In 2011 werd Masiero ineens ontslagen. De leveringen van de defibrillators en hartmonitoren aan het ministerie gingen gewoon door.

Wat Philips betrof, was de zaak immers afgehandeld. Na „een anonieme e-mail in 2010” heeft het bedrijf maandenlang een formeel intern onderzoek laten uitvoeren door externe advocaten- en consultancybedrijven, laat een woordvoerder weten. „Daaruit is geconcludeerd dat er geen onderbouwing voor de beschuldigingen was.”

Opkloppen van prijzen

Maar de zaak is helemaal niet afgehandeld. Verklaringen van Masiero spelen inmiddels een centrale rol in een enorm corruptie- en kartelonderzoek in Brazilië naar de inkoop van medische apparatuur. Dat blijkt uit gesprekken die persbureau Reuters met Masiero voerde, en uit documenten uit het strafrechtelijk onderzoek die Reuters inzag.

Philips is één van de tientallen bedrijven die in Brazilië worden onderzocht voor het opkloppen van prijzen en het uitdelen van steekpenningen bij het binnenhalen van orders voor medische systemen van de Braziliaanse overheid. Andere verdachte bedrijven zijn onder meer het Duitse Siemens en het Amerikaanse Johnson & Johnson, GE en Stryker. De Amerikaanse beursautoriteit SEC en de inlichtingendienst FBI hebben inmiddels ook onderzoeken naar deals met de medische apparaten geopend. Volgens Reuters zijn 24 mensen als verdachte aangemerkt. Philips, Siemens, Johnson & Johnson, en GE ontkenden eerder dat er strafbare feiten zijn gepleegd, en zeggen mee te werken met de autoriteiten. Stryker onthield zich van enig commentaar.

In de zomer van 2018 vielen de Braziliaanse autoriteiten in het kader van dat onderzoek het lokale Philips-hoofdkantoor in Rio de Janeiro binnen en pakten ze een voormalig lokale directeur op. Die directeur, Daurio Speranzini, is nu verdachte in de zaak, net als verkoopmanager Fredrik Knudsen, die nog bij Philips in dienst is.

Lees ook dit bericht over de invallen bij Philips in Brazilië:Inval bij Philips Brazilië, oud-topman opgepakt

Masiero, gefrustreerd over zijn ontslag en over het feit dat zijn meldingen geen gevolg kregen, zegt samen te werken met alle betrokken autoriteiten. Volgens een Braziliaans aanklager hebben zijn verklaringen geholpen met het openbreken van de grote zaak. Of Philips in Nederland ook wordt onderzocht, is onduidelijk. Het Nederlandse Openbaar Ministerie laat weten niets te kunnen zeggen over eventuele onderzoeken of rechtshulpverzoeken vanuit Brazilië.

Onbekende leverancier

Masiero was exportmanager bij Dixtal, een elektronicabedrijf dat in 2008 is overgenomen door Philips. In 2010 viel het Masiero op dat Philips en Dixtal niet zelf hadden ingeschreven op een grote aanbesteding van het Braziliaanse ministerie van gezondheid voor defibrillators en hartmonitoren. In plaats daarvan wilden Philips en Dixtal de spullen leveren aan een onbekende toeleverancier, Rizzi Comercio, die de aanbesteding wél had gewonnen. De factuur ging naar een aftands pandje in een achterbuurt in Sao Paolo. Ook zag Masiero dat de toeleverancier gebruik maakte van een obscure tussenpartij, Moses Trading American, met een adres op een Amerikaanse golfbaan.

Daarnaast werd Masiero door een verkoopmanager gesommeerd om op de facturen een opgeklopte prijs te zetten: niet de lage prijs die de toeleverancier moest betalen, maar de 67 procent hogere prijs voor het ministerie. De Braziliaanse aanklager meent nu dat uit deze verhulde marge steekpenningen zijn betaald, schrijft Reuters.

De woordvoerder van Philips bevestigt dat het klopt dat Masiero ontslagen is. De reden kan hij niet geven. Wel heeft Philips naar aanleiding van de kwestie „compliancemaatregelen aangescherpt”. En laat het concern weten de zaak „opnieuw te bekijken in samenwerking met Braziliaanse autoriteiten”.

Het moment van de misstanden en de klokkenluidersmelding is opvallend. Ten tijde van de verdachte deals in Brazilië liep het grote onderzoek van de Europese Commissie naar het beeldbuiskartel, dat draaide om het opdrijven van de prijzen van televisie-onderdelen. In 2012 kreeg Philips daar een half miljard euro boete voor.

Lees dit achtergrondverhaal over hoe het beeldbuiskartel Philps nog steeds achtervolgt: Philips heeft last van beeldbuiskartel