Heb je een ronde naam? Dan zul je wel aardig zijn

Psychologie De klank van iemands naam kleurt voor buitenstaanders al bij voorbaat de verwachting in van de persoonlijkheid van diegene. Het effect is groter dan verwacht.

Door klanksymboliek roepen rond klinkende woorden andere associaties op dan hoekig klinkende woorden.
Door klanksymboliek roepen rond klinkende woorden andere associaties op dan hoekig klinkende woorden. Illustratie NRC

Mensen associëren voornamen met stemhebbende medeklinkers (zoals de m, de l, en de n) erin met vriendelijkheid, emotionaliteit en georganiseerdheid, en voornamen met stemloze medeklinkers (zoals de p en de t) met extraversie. Dat laten Canadese onderzoekers zien in een artikel dat begin deze maand online gepubliceerd is in Journal of Experimental Psychology: General. De eigenschap ‘opvliegend’, vroegen ze bijvoorbeeld, past die beter bij Noel of bij Kurt, allebei mensen die je nog nooit ontmoet hebt? (Bij Kurt dus.)

Mensen met stemhebbende medeklinkers in hun voornaam zijn niet écht vriendelijker, emotioneler en georganiseerder, lieten de psychologen ook zien met gestandaardiseerde persoonlijkheidsvragenlijsten, en mensen met stemloze medeklinkers in hun naam zijn ook niet extra extravert. De associatie tussen namen en karaktereigenschappen die de onderzoekers hebben aangetoond is puur een vorm van klanksymboliek zoals die al bekend was van andere woordsoorten. Meestal onzinwoorden, waar mensen weinig andere associaties bij hebben: de meeste mensen vinden maloema en boeba beter bij ronde vormen passen en takete en kiki bij hoekige vormen.

Klanksymbolische associaties

Bij voornamen hebben mensen vaak al wél associaties doordat ze iemand kennen die zo heet, persoonlijk of uit de media. Gwilym Lockwood, die een paar jaar geleden in Nijmegen promoveerde op klanksymboliek (en nu datawetenschapper is in Londen), is verbaasd dat de Canadezen überhaupt een verband vonden tussen namen en persoonlijkheid. „Ik zou gedacht hebben dat jarenlange ervaring met echte mensen met die namen genoeg zou zijn geweest voor mensen om de klanksymbolische associaties te negeren”, mailt hij. „De ervaring van iemands persoonlijkheid tegenover je is zo veel sterker dan los een naam horen en je afvragen wat het voor iemand is.”

De onderzoekers deden ook een experiment met verzonnen namen en daar was het effect inderdaad sterker, maar Lockwood was verbaasd dat het voor echte namen niet nóg kleiner was. Hij vindt de resultaten interessant: „Iedereen heeft een naam, en iedereen heeft een persoonlijkheid, dus als mensen aannames over het een maken op basis van het ander, dan is dat relevant voor iedereen! En met voornamen kun je ook goed de reikwijdte van klanksymboliek aantonen. Begrijpen wanneer we bepaalde associaties niet maken of onderdrukken is net zo belangrijk als begrijpen waarom we ze wel maken.”

Angstige volwassenen

Het is nog niet duidelijk hoe de voornamen-klanksymboliek precies ontstaat. Niet, dus, doordat de Noels en de Anne’s van deze wereld écht aardiger zouden zijn dan de Kurts en de Rita’s. Misschien komt het doordat angstige volwassenen in harde, abrupte klanken praten, suggereren de Canadezen, zodat mensen die klanken met bepaalde emoties associëren en die weer met bepaalde eigenschappen. Of misschien zijn er associaties in taalpatronen waardoor woorden met bepaalde typen klanken vaker bepaalde soorten eigenschappen beschrijven. En misschien hangen zulke verschillende soorten associaties wel allemaal met elkaar samen.

In het dagelijks leven is de klanksymboliek van voornamen waarschijnlijk een zwak, misschien zelfs triviaal effect, zegt Lockwood. Maar, schrijven de Canadezen, fictieschrijvers zouden er gebruik van kunnen maken. Ze zouden personages namen kunnen geven waarvan de klank overeenkomt met het karakter van het personage, om diens persoonlijkheid extra nadruk te geven. En misschien doen schrijvers dat ook, al dan niet bewust. Verder onderzoek zou moeten uitwijzen of de associaties tussen klank en persoonlijkheid die de onderzoekers hebben ontdekt voor namen in fictie opgaat.