Trekvogel met weinig reserves doet gevaarlijk dutje

Biologie Met de snavel tussen de veren verliest een uitgeputte tuinfluiter minder warmte. Maar dan is hij wel een makkelijke prooi.

Warmtestraling in twee posities.
Warmtestraling in twee posities. Foto’s Ferretti et al.

Na een vlucht over de Middellandse Zee slapen migrerende zangvogels op verschillende manieren, afhankelijk van hoe ‘kapot’ ze zijn. Fitte zangvogels (in dit geval tuinfluiters) slapen met hun kop vooruit, rustend op de borst. De vogels met een slechtere conditie draaien hun kop liever naar achter en stoppen die tussen hun verenkleed. Dat bespaart de vermoeide dieren energie, maar maakt ze ook kwetsbaarder voor roofdieren. Dit schrijven onderzoekers van de universiteit van Wenen deze week in Current Biology.

Tuinfluiters (Sylvia borin) zijn kleine, migrerende zangvogels die ten zuiden van de Sahara overwinteren en elke lente naar hun broedgebieden in Noord-Europa trekken. Ze maken daarbij langeafstandsvluchten over de Sahara en de Middellandse Zee.

De vogels maken tussenstops om bij te tanken. Een plek waar jaarlijks duizenden tuinfluiters neerstrijken na een 500 kilometer lange nachtvlucht over de Middellandse Zee, is het eiland Ponza, vlak voor de kust van Napels. Daar vingen de onderzoekers 63 vogels. Ze beoordeelden de conditie van de dieren aan de hand van het vetpercentage en spiermassa, en zetten deze gedurende een dag in een glazen kooi om te slapen.

Tuinfluiter migreert solo

Op infrarood-camerabeelden is goed te zien dat de fitte dieren, die met hun kop rechtop slapen, veel warmte verliezen in het gebied rondom hun ogen. De zwakkere dieren die met hun kop in de veren slapen, houden die warmte juist vast en besparen dus energie. De onderzoekers speculeren dat ze die bespaarde energie gebruiken voor het herstel van hun hersenfuncties – al zijn die hersenfuncties zelf niet gemeten.

Tuinfluiters migreren solo, niet in groepen. Dat maakt ze tijdens een dutje kwetsbaarder voor roofdieren. „Ze missen de waakzaamheid van een groep”, schrijven de auteurs. Dat bleek ook toen de onderzoekers de slapende vogels het geluid van krakende bladeren lieten horen. De reactietijd van dieren met hun kop in de veren was langer dan die van vogels die met hun kop rechtop sliepen.

„We weten nog maar weinig over de herstelmomenten tijdens de trek van migrerende zangvogels”, zegt ecoloog Christiaan Both, van de Rijksuniversiteit Groningen in reactie op de studie, waar hij zelf niet bij betrokken was. „Ze vliegen steeds een stuk en wisselen dat af met een herstelmoment waarin ze voldoende voedsel moeten krijgen. Diep slapen betekent dat je sneller je energietekort inhaalt.”