Poolse staatssecretaris stapt op na ‘trollen’ opstandige rechters

Rechtsstaat In de Poolse zuivering van de rechterlijke macht blijkt een staatssecretaris van Justitie persoonlijk laster te hebben verspreid over rechters die zich verzetten.

De Poolse staatssecretaris Lukasz Piebiak kondigde dinsdag zijn vertrek aan.
De Poolse staatssecretaris Lukasz Piebiak kondigde dinsdag zijn vertrek aan. Foto Thierry Monasse/Polaris

Ze vermoedden bij de Poolse rechtersvereniging Iustitia al langer dat online haatcampagnes tegen hun leden gevoed werden vanuit het ministerie van Justitie. Wanneer bijvoorbeeld een disciplinaire zaak wordt aangespannen tegen een rechter, verschijnt informatie daarover standaard „eerst op pro-regerings Twitteraccounts en pas dagen later via de formele kanalen”, zegt rechter Monika Frackowiak van Iustitia.

Maar de organisatie had tot nu toe geen benul dat deze campagnes op het hoogste niveau werden aangestuurd. Maandag onthulde de populaire Poolse nieuwssite Onet dat een staatssecretaris van Justitie zich persoonlijk bemoeid heeft met het verspreiden van laster over rechters die zich verzetten tegen de hervormingen van de rechtsstaat in de hoop hen te intimideren.

Lees ook: Von der Leyen oogst geen enthousiasme

De site publiceerde digitale gesprekken waarin Lukasz Piebiak een anonieme vrouw aanmoedigde leugens te verspreiden. Ook brak hij de wet door haar te voorzien van vertrouwelijke informatie. Zo’n twintig rechters zouden het slachtoffer zijn geworden van de „trollenfabriek op het ministerie”, zoals Onet het noemt. Piebiak ontkent en beschuldigt op zijn beurt de nieuwssite van laster, maar stapte dinsdag toch op.

De Poolse regering van de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) heeft de rechterlijke macht de afgelopen jaren – met wisselend succes – ontdaan van rechters en aanklagers die haar niet gunstig gezind zijn. Justitieminister Zbigniew Ziobro en diens staatssecretaris Piebiak hebben geprobeerd de pensioenleeftijd van hoge rechters te verlagen, benoemingen naar zich toe te trekken en tegenstanders met disciplinaire aanklachten onschadelijk te maken. Ook lanceerden ze een postercampagne waarop rechters voor leugenaars werden uitgemaakt. Dit heeft herhaaldelijk tot conflicten geleid met de Europese Commissie.

Geheim adres gegeven

Uit onthulling blijkt dat Piebiak een vrouw een jaar geleden hielp bij het in diskrediet brengen van onder andere de voorzitter van Iustitia. De vrouw, die getrouwd zou zijn geweest met een aan het ministerie verbonden rechter, zou uit wroeging de appjes en mailtjes tussen haar en de staatssecretaris nu aan Onet gegeven hebben.

Verzinsels over het privéleven van de rechter, Krystian Markiewicz, werden niet alleen online verspreid, maar ook per post verzonden naar journalisten en leden van Iustitia en hun families. Markiewicz zelf kreeg de laster thuisbezorgd nadat, zo blijkt nu, staatssecretaris Piebiak zijn privéadres had verstrekt. De bedoeling was de rechter te laten „dimmen” in zijn verzet tegen de hervormingen.

Toen de vrouw bang werd dat zij door haar acties in problemen zou komen, verzekerde Piebiak haar: „We sluiten degenen die goed doen niet op.” Ook vertelde hij haar dat hij zijn „baas” op de hoogte had gesteld „om hem blij te maken”. Politieke tegenstanders nemen aan dat dit om Justitieminister Ziobro gaat en hebben ook zijn aftreden geëist.

Premier Mateusz Morawiecki heeft publiekelijk opheldering van het ministerie geëist en met verdere stappen gedreigd. Morawiecki staat als relatief gematigd bekend en zou zich door deze kwestie kunnen ontdoen van de radicalere Ziobro. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat PiS de interne tegenstellingen in de regering op dit moment gaat uitspelen. De kwestie komt op een voor de partij bijzonder ongunstig moment, minder dan twee maanden voor landelijke verkiezingen.

De verdere aanpak van de rechterlijke macht is geen expliciet verkiezingsthema, maar als PiS de macht weet te behouden of zelfs versterken, zal het zuiveren van de rechtspraak verder gaan. Een andere onzekere factor daarin, is de nieuwe Europese Commissie. De vraag is of die de ingezette strafprocedure tegen Polen zal doorzetten, zeker als Eurocommissaris Frans Timmermans mogelijk niet langer verantwoordelijk zal zijn voor de bescherming van de rechtsstaat in de lidstaten.