Opinie

Op Curaçao wint het gezag, maar staan de politieauto’s stil

Justitie heeft er nu meer zelfvertrouwen, maar Curaçao blijft kwetsbaar. Het is niet te laat om Nederland mede te belasten met rechtshandhaving. Mits de Antillen dat zelf willen. De Veiligheidscolumn, door Piet van Reenen.

Het gebouw van de politie aan het Wilhelminaplein in de wijk Punda op Curacao.
Het gebouw van de politie aan het Wilhelminaplein in de wijk Punda op Curacao. ANP Vincent Jannink

Afgelopen vrijdag is George Jamaloodin op Curaçao veroordeeld tot 28 jaar gevangenisstraf voor zijn aandeel in de moord op politicus Helmin Wiels. Wiels dreigde informatie over corruptie onder politici openbaar te maken. Jamaalodin was een van de ministers in de regering-Schotte, de eerste Curaçaose regering binnen de nieuwe staatkundige structuur van de Antillen. Schotte, toen minister-president, zit een gevangenisstraf uit voor corruptie. Er was meer ongerief in die regering, dus de onderzoeken gaan door. De rot bleef bovendien niet beperkt tot Curaçao, ook Sint Maarten kent systematische non-integriteit van het bestuur.

Ik was vorige maand terug op Curaçao. Voor het eerst sinds 2015. Toen evalueerde ik de resultaten van tien jaar Plan Veiligheid Nederlandse Antillen. Dat was een groot programma dat het hele terrein van de rechtspleging en de rechtshandhaving omvatte en zich uiteindelijk over tien jaar uitstrekte. Het had al met al zo’n 150 miljoen euro gekost. Het programma was een succes bij het terugdringen van de gewapende overvallen. Het had de rechterlijke macht versterkt en ook het OM. Maar het programma was behalve voor de gebouwen nauwelijks succesvol geweest bij de versterking van de politie en voor het gevangeniswezen. De grootste instituties profiteerden het minst. Bij het gevangeniswezen was de situatie echt dramatisch.

Gesaboteerd

Rampzalig waren vooral de laatste jaren van het programma geweest, de periode waarin Curaçao en Sint Maarten hun eigen bestuur vormden na 10-10-’10. Onder de regering-Schotte op Curaçao en de regering-Wescott-Williams op Sint Maarten werd het programma gesaboteerd en resultaten ongedaan gemaakt. De in de aanloop naar 10-10-’10 afgesproken verdere verbeteringen van de rechtshandhaving, werden stilgelegd. Twee deskundigen die periodiek rapporteerden over de verbeteringen binnen de gevangenissen, rampzalig naar het oordeel van de CPT, gaven er na een paar jaar rapporteren aan de volksvertegenwoordiging in Nederland, de brui aan. Niemand reageerde op hun rapportages (pdf hier). Datzelfde lot trof de evaluatie van het Plan Veiligheid. De minister stuurde het toe aan de Kamers en dat was het.

Niet bruikbaar

Ik was dus terug. Er was iets veranderd. Om te beginnen is er nu een regering, die van goede wil is. Het idee dat delen van de regering eigenlijk een criminele organisatie vormen, dat na 2011 kon postvatten, is weg. Ook het zelfvertrouwen binnen de rechtshandhaving is toegenomen. Politieke corruptie bleek niet straffeloos, het OM en de politie waren er in geslaagd om de moord op Wiels op te lossen, een huzarenstuk!
Er waren ook dingen niet veranderd. Er is nog steeds een nijpend tekort aan geld voor de politie en het gevangeniswezen. De politie heeft, halverwege 2019, al te weinig geld voor benzine voor de voertuigen en voor onderhoud. Daardoor is de helft ervan niet bruikbaar. Investeringen blijven uit. De politie en het gevangeniswezen zijn niet bij machte om de aanwas van illegale Venezuelanen aan te pakken. Het OM en de poltie hebben een huzarenstuk geleverd met de oplossing van de moord op Wiels. Maar zonder de uitgebreide hulp van het Nederlandse OM en de politie was dat niet gelukt. De bouw van een nieuw hospitaal ging voor de bouw van een nieuwe gevangenis. Dat is al tien jaar noodzakelijk, maar ook de bouw van dat nieuwe hospitaal stagneert nu doordat er grote tekorten zijn.

Afhankelijkheid

Het weggefrommelde maar centrale gegeven dat de Antilliaanse eilanden niet in staat zijn om zonder blijvende en grote financiële ondersteuning op eigen benen te staan wordt in de praktijk van de rechtshandhaving, maar ook in andere sectoren zichtbaar. De trotse eis van zelfbestuur, onafhankelijkheid voor sommigen zelfs, stuit op de werkelijkheid van de financiële tekorten en de afhankelijkheid die daarmee gepaard gaat.
En kleinschaligheid maakt kwetsbaar, kwetsbaar voor ingewikkelde criminaliteit, voor de gevolgen van orkanen, kwetsbaar voor de komst van grote groepen illegalen uit Venezuela, kwetsbaar voor economisch onheil als de toeristenstroom zich verlegt, er geen huurders lijken te zijn voor raffinaderijen, enzovoort. De vraag of de Antilliaanse voorvechters van de autonomie van de eilanden niet veel meer aandacht hadden moeten besteden aan deze problemen van alle kleine eilandstaten, is net zo prangend als de vraag waarom Nederlandse regeringen in de onderhandelingen naar 10-10-’10 zo weinig aandacht hadden voor deze onderwerpen.
Bij de onderhandelingen over een nieuwe staatkundige structuur voor de Antillen stelde Nederland voor om de rechtshandhaving tot Koninkrijkszaak te maken. Onder gehoon van de Antilliaanse delegatie verdween dat voorstel. Een van de toenmalige delegatieleden zit nu in de regering van Curaçao. Het zou me niet verbazen wanneer ze spijt heeft van haar weigering destijds. Te laat. Intussen staan politieauto’s stil, groeit de dreiging van gewapende criminele bendes naar het voorbeeld van Midden-Amerikaanse landen, die nu ook overgaan tot bedreiging van politiemensen.
Rechtshandhaving Koninkrijkszaak maken: het is een idee dat nog steeds de moeite van het overwegen waard is. Alleen moet nu het initiatief wel vanuit de Antillen komen. En het is niet zeker of de Nederlandse regering daar nu oren naar heeft.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Piet van Reenen was politieman, onderzoeker, directeur van de Politieacademie en hoogleraar politie en mensenrechten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.