Meetstations radioactiviteit plots uit de lucht na ongeluk Rusland

Rakettest Nadat een militaire proef misging, vielen vijf meetstations van een kernproevenwaakhond uit. Rusland zegt dat deze CTBTO zich niet moet bemoeien met de kwestie.

Een meetpunt van de CTBTO bovenop het dak van het hoofdkantoor in Wenen.
Een meetpunt van de CTBTO bovenop het dak van het hoofdkantoor in Wenen. Foto Leonhard Foeger/Reuters

In Rusland zijn vijf meetstations van een internationale organisatie die metingen doet naar kernproeven, uit de lucht gegaan vlak na het ongeluk bij het rakettestcentrum in Njonoksa.

Deze organisatie, de CTBTO, kreeg van betrokken Russische autoriteiten te horen dat sprake was van „communicatie- en netwerkproblemen”, zegt een woordvoerder. Ze doet geen uitspraak over de vraag of Russische autoriteiten mogelijk met opzet de stations hebben uitgeschakeld. Moskou heeft dinsdag duidelijk gemaakt dat de organisatie zich niet moet bemoeien met de kwestie.

Lees meer: Explosie raket waarschijnlijk twaalf kilometer voor Russische kust

Bij het ongeluk, op 8 augustus, kwamen vijf nucleaire experts om het leven. In de regio zou vervolgens tot twintig keer meer radioactieve straling zijn gemeten dan gebruikelijk. Tegenstrijdige verklaringen van autoriteiten hebben geleid tot zorgen onder de lokale bevolking.

De in Wenen gevestigde CTBTO heeft wereldwijd zo’n driehonderd meetpunten. Daarmee konden eerder bijvoorbeeld de kernproeven van Noord-Korea opgemerkt worden. De CTBTO meet niet alleen het aantal radioactieve deeltjes, maar kijkt bijvoorbeeld ook naar seismische data.

De CTBTO bevestigde maandag tegenover NRC dat twee dagen na het ongeluk eerst een meetstation zo’n achthonderd kilometer ten zuiden Njonoksa uit de lucht ging, in de plaats Doebna. Uren daarna hield het station in Kirov, ten oosten van Moskou, er ook mee op.

Maandagavond meldden Amerikaanse media dat er nóg twee stations mee waren opgehouden, aan de andere kant van Rusland. Vijf dagen na het incident en bijna vijfduizend kilometer vanaf Njonoksa stopte een station in Bilibino, in de autonome noordoostelijke regio Tsjoekotka. Kort daarna volgde een meetpunt in Zalesovo, een plaats ten zuiden van de Siberische stad Novosibirsk.

Dinsdagmiddag meldde CTBTO-chef Lassina Zerbo op Twitter dat momenteel twee stations weer operationeel zijn. Toen bleek dat een vijfde eerder niet genoemd station tijdelijk uit de lucht was geweest, in Peledoej. De CTBTO kan niet zeggen wanneer dit meetpunt uit de lucht ging. In Rusland staan acht meetpunten die het aantal radioactieve deeltjes bijhouden. Deze worden beheerd door Russische instanties.

Illustratie NRC

Niet van kracht

De CTBTO streeft naar een einde van nucleaire testen wereldwijd. De organisatie is gelieerd aan het CTBT-verdrag tegen kernproeven dat in 1996 werd aangenomen door de Algemene Vergadering van de VN. Hoewel de infrastructuur voor implementatie van het verdrag operationeel is, hebben belangrijke partijen zoals de VS het nog niet ondertekend. Rusland heeft dat overigens wel gedaan, maar zonder de overige handtekeningen is het verdrag niet van kracht.

De Russische onderminister van Buitenlandse Zaken Sergej Rjabkov stelt dat de samenwerking met de organisatie vrijwillig is, schrijft persbureau Interfax. „Het mandaat van de CTBTO heeft geen betrekking op de ontwikkeling van verschillende soorten wapens.”

Artsen onderzocht

De gebrekkige informatievoorziening heeft geleid tot frustraties onder de bevolking in de noordelijke regio. The Moscow Times meldde vrijdag op basis van gesprekken met artsen van een ziekenhuis in de havenstad Archangelsk, dat aan het eind van de middag drie gewonde mannen naar binnen waren gebracht. Het personeel werd echter niet ingelicht over de ernst van hun verwondingen. Evenmin kregen zij te horen dat er sprake was geweest van een nucleair ongeluk. Twee van de slachtoffers zouden onderweg naar een speciale kliniek in Moskou zijn overleden. Meerdere artsen die hen hadden behandeld, moesten vervolgens zelf voor medisch onderzoek naar de hoofdstad.

President Poetin hield maandag na een onderhoud met de Franse president Macron vol dat er „geen dreiging” was. Autoriteiten zouden hard werken om schadelijke gevolgen voor de bevolking uit te sluiten, zei hij. Het ongeluk houdt mogelijk verband met de ontwikkeling van een nieuwe nucleair aangedreven raket die Poetin een jaar geleden aankondigde, de Boerevestnik.

Update (20 augustus 2019): De CTBTO heeft bevestigd dat er vijf meetstations uit de lucht waren en gezegd dat de uitval volgens de Russische autoriteiten lag aan communicatie- en netwerkwerkproblemen. Dat is om 20.40 uur in het artikel verwerkt.