Johnson krijgt van EU nul op rekest, net als May

Brexit Met zijn brief aan EU-voorzitter Tusk deed Boris Johnson maandag zijn openingszet op het Europese toneel. Zijn toon is harder dan die van zijn voorgangster, maar komt hij ook verder?

De Britse premier Johnson maandag tijdens een werkbezoek aan een ziekenhuis
De Britse premier Johnson maandag tijdens een werkbezoek aan een ziekenhuis Foto Simon Dawson

Het verhaal gaat dat de nieuwe Britse premier Boris Johnson bij zijn aantreden het advies kreeg om in de Brexit-onderhandelingen de Europeanen heel anders aan te pakken dan zijn voorganger. Terwijl Theresa May steeds weer naar het continent vloog om te onderhandelen, moest Johnson afwachten totdat de Europeanen naar hém kwamen.

Lees ook: Boris Johnson noemt de backstop ‘gewoonweg onuitvoerbaar’ in brief aan EU

Woensdag ontmoet Johnson kanselier Angela Merkel in Berlijn, donderdag spreekt hij president Emmanuel Macron in Frankrijk. De voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, kreeg maandagavond alvast een brief waarin Johnson zijn Brexit-wensen uiteenzet. Dinsdagmiddag had de EU zijn eisen al afgewezen en Johnsons voorstelling van zaken als „onjuist” en „misleidend” bestempeld.

Het Brexit-seizoen is weer geopend: met nieuw personeel en nieuwe eisen, maar ook met bekende patronen en vertrouwde patstellingen.

Johnson is in juli door de Conservatieven als premier aangewezen met de belofte dat het Verenigd Koninkrijk op 31 oktober uit de Europese Unie zal stappen - hoe dan ook. De nieuwe premier schermt uitdrukkelijker dan zijn voorganger met de mogelijkheid om zonder overeenkomst uit de EU te vertrekken, ook als dat disruptie met zich mee brengt.

Afgelopen weekend lekte uit wat de zogeheten no-deal-Brexit zou kunnen betekenen. Onder de codenaam Operatie Yellowhammer (Operatie Geelgors) werkt de Britse overheid al maanden aan noodscenario’s om de gevolgen van no-deal op te vangen. In een uitgelekt document over Yellowhammer schetsen ambtenaren dat de aanvoer van betaalbaar voedsel, brandstof en medicijnen in gevaar kan komen, dat er mogelijk banen verloren gaan en dat er relletjes kunnen ontstaan.

‘Backstop niet democratisch’

Johnson relativeerde dat duistere scenario. De voorbereidingen voor no-deal waren ver gevorderd, zei hij. Maar hij erkende ook dat no-deal een hobbelige rit zal worden. Een pr-offensief moet de Britse burger komende weken voorbereiden op de ontkoppeling.

De brief aan Tusk was in essentie het verzoek om de onderhandelingen over Brexit te heropenen. Centraal staat, weer, de backstop, een plan dat moet garanderen dat de Noord-Ierse-grens open blijft. „We willen vooral wijzigingen die samenhangen met de backstop”, schreef Johnson aan Tusk. „Het probleem met de backstop gaat veel verder dan de simpele politieke realiteit dat het al drie keer door Lagerhuis is afgewezen.”

Volgens Johnson is de backstop niet democratisch, strijdig met de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk en een hindernis voor zijn toekomst buiten de Europese Unie. Bovendien kan een backstop het gevoelige vredesakkoord tussen Ierland en Noord-Ierland in gevaar brengen.

De Iers-Noord Ierse grens is al maanden een struikelblok. De grens wordt na een Brexit een EU-buitengrens, waar in principe goederen en personen gecontroleerd moeten worden voordat ze toegelaten worden tot de Unie. Maar in het kader van het Ierse vredesproces zijn grenscontroles juist afgeschaft. Alle partijen willen de huidige ‘onzichtbare’ grens behouden.

De backstop voorziet dat het VK ook na een Brexit in eerste instantie lid blijft van de Europese douane-unie en dat voor Noord-Ierland nog een aantal regels van de Europese interne markt van kracht blijven. De backstop vervalt als de EU en het VK na Brexit een nieuw handelsverdrag sluiten. Johnson wil de backstop vervangen door andere arrangementen, zoals terughoudende grenscontroles en niet nader omschreven beloftes.

„Mensen die tegen een backstop zijn en geen realistische alternatieven hebben zijn in wezen voor de herinvoering van de grens”, twitterde Tusk als reactie op de brief van Johnson ,,Ook al geven ze dat niet toe.” De Europese Commissie liet weten de opvattingen van Johnson te betreuren. De Duitse Bondskanselier Merkel liet vanuit Reykjavik weten dat zij graag wil nadenken over praktische oplossingen maar dat dit buiten het kader van het overeengekomen Brexit-akkoord zou moeten gebeuren.

Meer over Johnson en de backstop uit zijn eerste toespraak als premier: nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk Boris Johnson heeft één doel: snel uit de EU

Eigen handelsovereenkomsten

De backstop maakt deel uit van dat Brexit-akkoord, dat de EU heeft gesloten met premier May. De EU heeft herhaaldelijk laten weten dat de overeenkomst niet opengebroken kan worden, maar May kreeg de afspraken niet door het Britse parlement. En Johnson stemde destijds vóór de deal, inclusief de backstop.

Premier Rutte zei vrijdag dat Johnson altijd welkom is in Den Haag, maar dat hij geen reden ziet voor nieuwe onderhandelingen. Eind deze week komt wel EU-Brexit-onderhandelaar Michel Barnier langs in Den Haag.

Eind deze week spreken Brexit-hoofdrolspelers elkaar ook op G7-bijeenkomst in Biarritz, het eerste optreden van premier Johnson op het internationale podium. Hij zal er ook voor het eerst sinds zijn verkiezing de Amerikaanse president Donald Trump ontmoeten.

Trump speelt een belangrijke rol in de Brexit. Hij moedigt het VK aan om met de EU te breken, hij is een fan van Johnson en hij stelt het VK handelsverdragen in het vooruitzicht. Een post-Brexit-VK moet zelfstandig handelsovereenkomsten sluiten, en een deal met VS is dan van groot belang.

Trump ondersteunt het Leave-kamp al maanden met de boodschap: laat de Europeanen toch zitten, kom bij ons. Democraten in het Congres hebben de regering-Trump inmiddels gewaarschuwd dat ze handelsverdragen met het VK zullen blokkeren als de Ierse grenskwestie niet goed is geregeld.