Hoe gevaarlijk is IS in Afghanistan?

Terreurbeweging Over de dreiging die uitgaat van Islamitische Staat in Afghanistan verschillen de meningen. De Talibaan krijgen de taak om hen te bestrijden.

In de trouwzaal in Kabul waren zaterdag zo’n duizend gasten aanwezig toen de zelfmoordaanslag plaatsvond.
In de trouwzaal in Kabul waren zaterdag zo’n duizend gasten aanwezig toen de zelfmoordaanslag plaatsvond. Foto Hedayatullah Amid/EPA

Het bruidspaar zag hun grote dag in één klap veranderen in een massabegrafenis. De bruid verloor veertien familieleden, de bruidegom een broer en tientallen kennissen. In totaal vielen er zaterdag 63 doden en ruim 180 gewonden bij een zelfmoordaanslag in een trouwzaal in de Afghaanse hoofdstad Kabul.

De Talibaan distantieerden zich al snel. De talloze burgerslachtoffers die zij maken zijn voor hen vaak (maar zeker niet altijd) collateral damage van hun aanvallen op overheidsdoelen, ook als die slachtoffers veruit in de meerderheid zijn. Maar voor Islamitische Staat, dat de aanslag opeiste, was de overwegend sjiitische bruiloft een legitiem doelwit. Zij zien sjiieten als afvalligen die de dood verdienen.

De timing van de aanslag was zorgvuldig uitgekiend: de Talibaan en de Amerikaanse regering meldden vorige week na hun achtste onderhandelingsronde dat ze dichtbij een akkoord zijn dat voor een groot deel om IS draait. Daarin worden de Talibaan na achttien jaar oorlog opeens een bondgenoot van de Verenigde Staten in de strijd tegen het internationale terrorisme. In ruil voor afbouw van de buitenlandse troepenmacht moeten zij voorkomen dat terreurbewegingen als IS en het verzwakte Al-Qaida vanuit Afghanistan aanslagen op het Westen kunnen plegen.

Over de manier waarop bestaan momenteel alleen vragen. Gaan de Talibaan de bergen uitkammen op IS-kampen? En brengen zij dan netjes verslag uit aan de VS? Maar ook op basale vragen zijn nog geen antwoorden. Hoe sterk is IS in Afghanistan? Wordt het land een toevluchtsoord nu het kalifaat in Syrië en Irak is vernietigd? En vormt IS vanuit Afghanistan een bedreiging voor het Westen?

Ambitie

De ambitie voor dat laatste is er zeker. Dat blijkt uit een video die is gepubliceerd in 2015, kort na de vestiging van IS in ‘Khoresan’, de door IS gehanteerde oud-Perzische benaming voor de regio van Iran tot Pakistan: „Weet dat het islamitisch kalifaat niet beperkt zal blijven tot een specifiek land. Deze jonge mannen zullen strijden tegen elke ongelovige, in het westen, oosten, zuiden of noorden”, was toen de boodschap.

Veel is hiervan nog niet terechtgekomen: er zijn nog geen grote aanslagen geweest die specifiek door IS-Khoresan (IS-K) zijn opgeëist. Wel zijn in de VS acht terreurverdachten gearresteerd die banden zouden hebben met IS-K, onder wie een achttienjarige jongen uit Texas die een aanslag op een winkelcentrum wilde plegen. En volgens een anonieme bron bij een Amerikaanse inlichtingendienst heeft de Oezbeek die in 2017 uit naam van IS met een vrachtwagen vijf voetgangers doodreed in Stockholm, verklaard dat zijn opdrachtgever in Afghanistan zat.

Ook het voornemen om een kalifaat te stichten in Zuid-Azië is nog niet geslaagd. Tot nu toe heeft IS-K vooral terrein in handen in de oostelijke provincie Nangarhar, het ruige gebied aan de Pakistaanse grens waar Osama bin Laden zich na 9/11 een tijd wist te verstoppen. Twee jaar geleden kwam de regio in het nieuws doordat de VS er de grootste niet-nucleaire bom uit hun arsenaal (de zogenoemde mother of all bombs) afwierpen en zo negentig IS-strijders doodden. Verder zou het territorium hebben in de omliggende provincies Kunar, Laghman en Nuristan en cellen in Kabul en andere steden.

Twee dorpen

Maar de beschikbare informatie is vaak vaag: in Kunar zou het om slechts twee dorpen gaan en volgens de gevluchte inwoners is het onzeker of de strijders die hen aanvielen wel bij IS horen. Sommigen zouden alleen gelegenheidsargumenten hebben gehad om mee te doen, zoals ruzie binnen een lokale militante groep.

Dit soort onduidelijkheid maakt het moeilijk om de slagkracht van IS-K in te schatten. Volgens de Verenigde Naties beschikt de groep over 2.500 tot 4.000 strijders en staat de leiding in nauw contact met de kernorganisatie in Syrië en Irak. Sommige analisten zien IS-K snel groeien sinds de val van het kalifaat. Zo zegt Bruce Hoffman van de Amerikaanse Georgetown Universiteit tegen persbureau AP dat IS „bijzonder veel aandacht en middelen in Afghanistan heeft geïnvesteerd” en „enorme wapenvoorraden in het oosten van het land” heeft aangelegd.

Lees ook deze analyse: vrede is nog moeilijk voorstelbaar in Afghanistan

Amerikaanse generaals en inlichtingendiensten verschillen sterk van mening over de vraag of IS-K een bedreiging voor het Westen vormt, meldde The New York Times onlangs. De generaals denken dat de aanvoerders IS-strijders in Europa of de VS kunnen aansturen, de diensten denken echter dat ze daarvoor de vaardigheden missen. Maar voor de Afghaanse bevolking is er geen twijfel over de slagkracht van de beweging. Daar zijn bij aanslagen door IS-K al honderden doden gevallen.