Waarom wil president Trump Groenland kopen?

Arctisch gebied President Trump heeft een bezoek aan Denemarken uitgesteld, nadat de Deense premier aangaf dat over een aankoop van Groenland niet te praten valt.

Het havenstadje Tasiilaq in Groenland, in juni 2018
Het havenstadje Tasiilaq in Groenland, in juni 2018 Foto Lucas Jackson/Reuters

De Amerikaanse president Donald Trump heeft dinsdag abrupt een aanstaand bezoek aan Denemarken uitgesteld, nadat de Deense premier Mette Frederiksen afwijzend reageerde op zijn suggestie dat de Verenigde Staten Groenland zouden kopen. Frederiksen noemde dat idee eind vorige week „absurd”.

„Op basis van de uitspraken van premier Mette Frederiksen dat ze geen interesse zou hebben om de aankoop van Groenland te bespreken, stel ik onze ontmoeting die over twee weken is gepland, uit tot een andere keer”, schreef Trump op Twitter. Hij zou begin september een bezoek brengen aan Kopenhagen.

De afzegging vormt een escalatie van een opzienbarende discussie over een Amerikaanse acquisitie van het noordelijke gebied, waar Trump tot veler verrassing interesse voor heeft getoond. De president, die zijn rijkdom verwierf als vastgoedmagnaat in New York, bevestigde een bericht in The Wall Street Journal dat over zo’n aankoop is gesproken in het Witte Huis. „Strategisch gezien is het interessant, en we zijn geïnteresseerd”, zei Trump zondag. Hij noemde geen bedragen, en zei erbij dat het geen topprioriteit is. Maar „we gaan er met ze over praten. Het zou in feite een grote vastgoedtransactie zijn.”

Aankopen in de 19de eeuw

Het idee, dat voor velen volkomen uit de lucht kwam vallen, leidde wereldwijd tot hilariteit. „Ik hoop dat dit niet serieus is bedoeld”, zei Frederiksen. Het concept van een grote aankoop van grondgebied lijkt gegrepen uit het verleden. Aan het begin van de negentiende eeuw kochten de VS op initiatief van president Thomas Jefferson het enorme Louisiana-gebied ten westen van de Mississippi-rivier voor 15 miljoen dollar van Frankrijk. Later die eeuw verwierven de Amerikanen voor 7,2 miljoen Alaska van Rusland, onder president Andrew Johnson.

In Groenland, een autonoom deel van het Deense koninkrijk met sinds 2009 een hoge mate van zelfbestuur, konden mensen nauwelijks om de suggestie lachen. „Groenland is niet te koop”, liet premier Kim Kielsen weten. „We beschouwen dit als een uiting van grotere interesse om te investeren in ons land en de mogelijkheden die we te bieden hebben”, voegde hij er diplomatiek aan toe.

Want er zijn serieuze redenen voor Amerikaanse interesse in Groenland, een enorm gebied met ongeveer 57.000 inwoners, dat voor tachtig procent wordt bedekt door ijs. Het grootste eiland van de wereld – Australië en Antarctica zijn groter, maar worden beschouwd als continenten – ligt strategisch aan de bovenflank van het Noord-Amerikaanse continent, tussen Canada enerzijds en Europa en Rusland anderzijds.

Nu wereldmachten als Rusland en China zich assertief opstellen in de Arctische regio, die wegens de opwarming van de aarde gestaag toegankelijker wordt, willen ook de VS hun aanwezigheid versterken. Ze hebben al een luchtmachtbasis in het Groenlandse Qaanaaq (ook bekend onder de Deense naam Thule), hun noordelijkste basis ter wereld. Tijdens de Koude Oorlog bouwden de VS en Canada de zogeheten DEW-linie, een reeks van radarstations in het hoge noorden, van Alaska via Groenland naar IJsland, als waarschuwingssysteem voor een raketaanval door de Sovjet-Unie.

Lees meer over de interesse in het Arctische gebied en wat daar halen valt in het eerste deel van de serie ‘Binnen de poolcirkel’

President Vladimir Poetin voert de Russische militaire aanwezigheid in de Arctische regio op, onder meer door te investeren in bases en nucleaire ijsbrekers. En begin vorig jaar presenteerde China plannen om te investeren in een ‘Arctische zijderoute’. Een Chinees staatsbedrijf wilde twee luchthavens bouwen in Groenland, een plan dat in juni is ingetrokken. Financiering voor dat project komt nu uit Denemarken – een resultaat waar de VS op hebben aangedrongen.

Zeldzame aardmetalen

Daarnaast beschikt Groenland over grondstoffen, waaronder ruime voorraden van zogeheten zeldzame aardmetalen. Die elementen worden gebruikt voor de productie van elektronische apparaten als mobiele telefoons en elektrische auto’s. China domineert de wereldwijde markt van die grondstoffen – een potentiële troefkaart bij het handelsconflict met de VS. De Kvanefjeld-mijn in het zuidwesten van Groenland kan een van de belangrijkste bronnen van zeldzame aardmetalen buiten China worden.

„Groenland is een strategische plek”, zei Larry Kudlow, economisch adviseur van het Witte Huis, tegen Fox News. „Ze hebben een hoop waardevolle grondstoffen.” Hij wees erop dat de VS al eerder hebben geprobeerd Groenland aan te schaffen: in 1946 bood president Harry Truman Denemarken 100 miljoen dollar. Dat aanbod werd verworpen. Volgens de Deense minister van Buitenlandse Zaken Jeppe Kofod heeft het gebied geen prijskaartje „in dollars, yuan of roebels”.

Eerder deze week twitterde Trump een fotomontage van een Groenlandse plaats met een glimmende Trump Tower. „Ik beloof dat ik dit Groenland niet zal aandoen”, grapte hij.

Premier Frederiksen heeft woensdag gezegd dat de afzegging haar heeft „teleurgesteld en verrast”. Volgens haar heeft het besluit geen invloed op de goede betrekkingen tussen Denemarken en de VS. „Ik geloof niet dat de annulering enige invloed hoeft te hebben op andere zaken”, aldus de premier, die bleef bij de positie dat Groenland niet te koop is.

Anderen in Denemarken waren minder diplomatiek in hun reactie. Oud-premier Helle Thorning-Schmidt noemde de afzegging „diep beledigend tegenover de bevolking van Groenland en Denemarken.” Volgens voormalig minister van Buitenlandse Zaken Villy Sovndal bevestigt de stap dat Donald Trump „een narcistische dwaas is”.

Dit artikel is op 21 augustus 2019 om 16.10 uur geactualiseerd met Deense reacties op het nieuws dat Trump zijn bezoek aan Denemarken heeft afgezegd.