Conte treedt af, met veeg uit de pan voor Salvini

Kabinetscrisis Salvini riskeert sterk verzwakt uit de crisis te komen die hij zelf forceerde. Premier Conte brandde zijn vicepremier helemaal af.

De Italiaanse premier Giuseppe Conte (staand) kondigt dinsdag in de Senaat zijn aftreden aan. Hij haalde hard uit naar zijn vicepremier Matteo Salvini (links).
De Italiaanse premier Giuseppe Conte (staand) kondigt dinsdag in de Senaat zijn aftreden aan. Hij haalde hard uit naar zijn vicepremier Matteo Salvini (links). Foto Gregorio Borgia/AP

De Italiaanse premier Giuseppe Conte heeft dinsdagmiddag zijn aftreden aangekondigd. Hiermee is de kabinetscrisis die door vicepremier Matteo Salvini werd geforceerd een feit, maar die loopt het risico hier sterk verzwakt uit te komen.

In een toespraak tot de Senaat, met Salvini naast zich in de regeringsbanken, haalde Conte, die gevraagd is als waarnemend premier aan te blijven, ongekend fel uit. Hij verweet Salvini, onder meer, politiek opportunisme, gebrek aan respect voor zijn taken als minister van Binnenlandse Zaken, minachting voor het staatsrecht, het nastreven van persoonlijk belang ten koste van het landsbelang, een neiging tot autoritair optreden, en misbruik van religieuze symbolen voor politiek gewin.

Het is nu aan president Sergio Mattarella om de richting naar een uitweg te wijzen. Verwacht wordt dat hij in ieder geval zal onderzoeken of een andere coalitie mogelijk is dan die tussen Salvini’s antimigratiepartij Lega en de populistische Vijfsterrenbeweging. Er wordt veel gespeculeerd op een mogelijk akkoord tussen de Vijfsterrenbeweging, met veel linkse programmapunten, en de centrum-linkse Democratische Partij (PD). Zo’n coalitie zou veel minder eurosceptisch zijn dan het huidige kabinet.

Vervroegde verkiezingen

Salvini had zich deze crisis heel anders voorgesteld. Tien dagen geleden , midden in de vakantieperiode, zegde hij betrekkelijk onverwachts het vertrouwen in zijn coalitie met de Vijfsterrenbeweging op. De partijen, die vorige zomer na de verkiezingen een ‘regeercontract’ hadden ondertekend, maakten al maanden ruzie. Met het oog op de peilingen, waarin hij op 36 tot 38 procent staat, hoopte Salvini snelle vervroegde verkiezingen af te dwingen en dan premier te worden.

Lees ook: De politieke crisis in Italië in zes zinnen

Volgens veel waarnemers speelde ook een rol dat Salvini bang is voor negatieve effecten van het justitiële onderzoek naar ‘Moscopoli’. Dat is een plan van een naaste medewerker van Salvini om via een ingenieuze smeergeldconstructie miljoenensteun voor de Lega te krijgen uit Rusland.

Afkeer van Salvini, vaak van haatzaaierij beschuldigd, bleek de afgelopen week een stimulans om hardop na te denken over samenwerking tussen Vijfsterren en PD. Daarvoor zouden veel harde woorden van de afgelopen maanden vergeten moeten worden, maar de Vijfsterren voelen op dit moment niets voor verkiezingen. Volgens de peilingen zou hun aanhang halveren, naar 16 procent. Nu hebben de Vijfsterren nog 33 procent, tegen 17 procent voor de Lega.

Premier Conte verweet Salvini dat hij het afvuren van hele reeksen tweets en Facebookpostings en het houden van de ene na de andere campagnebijeenkomst belangrijker vindt dan het parlementaire debat en het politieke bestuur – waarop Salvini in zijn antwoord zei dat hij zich bekommert om „het echte Italië” in plaats van „het virtuele Italië” van senatoren „die er vaak alleen maar in geïnteresseerd zijn hun zetel te behouden.”

Er moet een begroting komen

President Mattarella heeft duidelijk gemaakt dat hij bij het zoeken naar een oplossing voor deze crisis rekening zal houden met het feit dat de komende weken een begroting moet worden opgesteld. Volgens een garantiemaatregel die vorige regeringen met Brussel hebben afgesproken, gaat de btw (nu 22 procent) automatisch omhoog als Italië afgesproken begrotingsdoelen niet haalt. Dat betekent dat in de begroting voor volgend jaar 23 miljard euro moet worden gevonden – of de afspraak met Brussel moet worden aangepast. Zo’n btw-verhoging zou funest zijn voor een land dat al zo’n vijftien jaar nauwelijks meer groeit.

Als er voor een coalitie van PD en Vijfsterren te veel oud zeer blijkt te zijn, zou Mattarella ook kunnen besluiten te zien of er genoeg steun is voor een zakenkabinet, met als belangrijke taak een begroting op te stellen waarmee Brussel kan leven. Als dat allemaal niet mogelijk is, lijken vervroegde verkiezingen dit najaar onvermijdelijk.

Lees ook: Italiaanse premier Conte treedt af wegens politieke crisis

Premier Conte, een jurist die vorig jaar juni begon als bemiddelaar tussen de twee kampen maar gaandeweg meer gezag heeft gekregen, zei dat er genoeg te veranderen is in de manier waarop Europa functioneert, maar dat Salvini’s euroscepsis niet de beste manier is. Salvini pleitte juist voor een keiharde confrontatie met Brussel: hij riep dat Italië een investeringsinjectie van 50 miljard euro nodig heeft om de jarenlange stagnatie te doorbreken.