Opinie

Vuurwapendelicten bestraffen - er moet wel wat gebeuren

Strafrechters in Amsterdam spraken af dáár hoger te straffen voor wapendelicten. Maar het risico is dan minder rechtseenheid. Ook Rotterdamse strafrechters zien dat er ‘iets moet gebeuren’. De Togacolumn van strafrechter Jacco Janssen.

Drugs- en wapenvondst
Drugs- en wapenvondst ANP PHOTO ROBIN UTRECHT

Op het Zuid-Franse wijndomein waar wij deze zomer vakantie vierden, eten de gasten onder een moerbeiboom aan een lange tafel in de avondzon. Lekker eten, nieuwe contacten maken, bijzondere gesprekken voeren of juist een slechte ‘zit’ hebben, waar geen ontkomen aan is; het samenzijn onder een bladerdak heeft van alles in zich.
Op de dag van aankomst worden alle tien gezinnen die op het wijndomein verblijven aan tafel verwacht. Op de andere drie dagen is meedoen aan het diner weliswaar niet verplicht, maar is het een stilzwijgende afspraak dat iedereen toch aanschuift. Dat gebeurt niet altijd. Hoe gezellig het ook is, er is altijd wel een familie die iets anders weet te bedenken. „Wij doen vanavond iets fijns, samen met het gezin”, klinkt het dan.

Terug in Nederland moest ik denken aan deze gang van zaken toen ik in NRC las over een afspraak van de Amsterdamse strafrechters. Zij hebben met elkaar afgesproken om – onder meer – het bezit van vuurwapens harder te gaan bestraffen. Daartoe hebben de Amsterdamse strafrechters lokale oriëntatiepunten opgesteld die in grote mate afwijken van de landelijke oriëntatiepunten die alle andere Nederlandse strafrechters hanteren.

Herijking

Een landelijk oriëntatiepunt komt in tegenstelling tot een lokaal Amsterdams oriëntatiepunt – kort gezegd – als volgt tot stand. Eerst wordt geïnventariseerd hoe de strafrechters in heel Nederland een bepaald delict in een afgebakende periode gemiddeld bestraffen. Na deze inventarisatie ontwerpt een commissie, waarin alle rechtbanken en gerechtshoven met een strafrechter zijn vertegenwoordigd, een concept-oriëntatiepunt. Dit concept wordt vervolgens met alle strafrechters in Nederland gedeeld. Na eventuele aanpassingen naar aanleiding van de consultatie wordt het oriëntatiepunt vastgesteld en gepubliceerd op rechtspraak.nl. Eens in de zoveel tijd of als daar aanleiding voor is, vindt langs dezelfde procedure herijking van een bestaand oriëntatiepunt plaats.

In de media motiveren de Amsterdamse strafrechters hun afwijkende oriëntatiepunten door te wijzen op de vele liquidaties, schietincidenten en dreigacties met vuurwapens waarmee Amsterdam te kampen heeft. Serieuze problemen die ook in Rotterdam aanleiding zijn voor grote zorg. Ook de Rotterdamse strafrechters spraken daarom al een aantal keer met elkaar over de landelijke oriëntatiepunten voor vuurwapendelicten. Eén keer was dat overleg breder en deden tijdens een werkconferentie officieren van justitie en strafrechtadvocaten met de discussie mee. De uitkomst van de discussie van de Rotterdamse strafrechters was net als in Amsterdam dat er op dit moment aanleiding is om in bepaalde gevallen voor vuurwapendelicten hogere straffen op te leggen.
Met de motivering van de afspraak van de Amsterdamse strafrechters op zich is dus niks mis. Veel vuurwapens, veel geweld dus hoge straffen is het begrijpelijke devies. Het probleem is alleen veel breder dan Amsterdam.

Ongeladen

Aan het opstellen van lokale oriëntatiepunten kleeft ook een risico. Zo zijn in de lokale oriëntatiepunten in Amsterdam een aantal specifieke omstandigheden en problemen die in deze tijd aan de (georganiseerde) criminaliteit van met name de Randstad, Brabant en Limburg kleven veralgemeniseerd, gewaardeerd en vervolgens verdisconteerd in het lokale oriëntatiepunt. Hierin schuilt het gevaar dat in het concrete geval geen of onvoldoende aandacht wordt geschonken aan die specifieke omstandigheden. Dit kan ertoe leiden dat in identieke gevallen in Amsterdam anders wordt gestraft dan elders in Nederland. Een voorbeeld. Bij een jonge man wordt een ongeladen vuurwapen in zijn woning aangetroffen. Zonder dat ook maar iets blijkt van een link met een liquidatie, schietincident of van een relatie met andere criminaliteit begint de Amsterdamse strafrechter bij de straftoemeting te denken aan zes maanden gevangenisstraf, waar zijn collega elders in het land drie maanden gevangenisstraf als uitgangspunt kiest. Dit kan leiden tot een zekere rechtsongelijkheid bij die straftoemeting en minder rechtseenheid.

Als gezegd zagen de Rotterdamse strafrechters ook wel in dat er iets moet gebeuren. Zij spraken echter af om wél de landelijke oriëntatiepunten voor vuurwapenbezit als uitgangspunt te blijven hanteren maar om, als daar aanleiding voor is, hoger te straffen en dat goed en duidelijk te motiveren. Daarbij wordt aandacht gegeven aan de ernst van het feit, de omstandigheden van het geval en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. De afspraak was ook om te bezien of de trend om in concrete gevallen hoger te straffen blijvend is. Als dat blijkt en op meerdere plekken in het land eenzelfde ontwikkeling is te zien, kan dit aanleiding zijn voor (een verzoek tot) herijking van de landelijke oriëntatiepunten voor vuurwapendelicten.

Rechtseenheid

In het wapen van de gemeente Amsterdam is het motto van de Amsterdammer verwerkt: heldhaftig, vastberaden en barmhartig. De Amsterdamse strafrechters laten met hun lokale oriëntatiepunten voor vuurwapens zien dat het met hun heldhaftigheid en vastberadenheid wel goed zit. De Amsterdamse strafrechters nemen initiatief, zetten het probleem op de kaart en brengen de bal aan het rollen. Als de Rotterdamse en de Amsterdamse strafrechters samen met collega’s uit de andere rechtbanken en gerechtshoven samen optrekken, komt het met de rechtseenheid en in zekere zin dus met de barmhartigheid ook nog goed. Met elkaar kunnen we de herijkingsprocedure van de landelijke oriëntatiepunten voor vuurwapendelicten dan initiëren.

De Togacolumn wordt geschreven door een rechter, officier en advocaat. Jacco Janssen is senior (straf)rechter A in de rechtbank Rotterdam

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.