Verhitte discussies tijdens demonstratie in Portland: ‘Dus jullie vinden mij een fascist?’

Reportage Zaterdag bereidden linkse jongeren zich voor op een confrontatie met rechtse demonstranten. De politie stond paraat, winkels bleven uit voorzorg dicht.

Een confrontatie tussen de linkse tegendemonstranten en de rechtse betogers.
Een confrontatie tussen de linkse tegendemonstranten en de rechtse betogers. Foto John Rudoff / AFP

Even voor negen uur ’s ochtends staat het Pacific Northwest Youth Liberation Front zijn uitrusting aan te gorden in het portiek van de Yamhill Pub in Portland, Oregon. Ze zijn nu nog met z’n zessen, maar straks komen er meer. Het ruitjesoverhemd verdwijnt onder een zwart jack, de rode haren onder een ouderwetse brommerhelm, de gezicht worden onherkenbaar gemaakt achter bivakmutsen, halsdoeken, zonnebrillen.

De linkse jongeren uit de staten Oregon en Washington bereiden zich deze zaterdag voor op een confrontatie met rechtse demonstranten – en zij zijn niet de enige. De binnenstad is uitgestorven op de zwervers en een patrouille agenten te fiets na. Op restaurants en winkels hangen briefjes met verontschuldigingen: dicht wegens mogelijk demonstratiegeweld. De enkele winkels die open zijn, hebben beveiligers voor de deur gezet. Het plantsoen langs de rivier is afgezoomd met betonblokken.

De afgelopen weken heeft Portland, een politiek linkse stad in het uiterste noordwesten van de Verenigde Staten, met zorgen toegeleefd naar deze zaterdag. Vanaf het moment dat de militant-christelijke groepering Patriot Prayer bekendmaakte een mars te organiseren langs de rivier en lokale tegendemonstranten onder de naam Rose City Antifa aankondigden dat niet te zullen toestaan, zijn de verloven van alle duizend plaatselijke politieagenten ingetrokken. Burgemeester Ted Wheeler heeft hulpverzoeken uitgestuurd naar de staat Oregon en de FBI, en in elk geval de staatspolitie was zaterdag zichtbaar actief.

Portland kent een roerige geschiedenis van demonstraties en tegendemonstraties. In augustus vorig jaar stuitte de politie op leden van Patriot Prayer die met (ongeladen) geweren vanaf het dak van een parkeergarage een oogje in het zeil hielden. Ze zeiden tegen de agenten dat ze een „evacuatieploeg” waren, die ingrijpen als demonstranten van hun groep in het nauw worden gebracht. Omdat ze een vergunning hadden en hun geweren in een hoes zaten, liet de politie hen begaan.

Een bord van de linkse jongeren.
Foto Stephanie Keith / Getty Images / AFP
Een man naast zijn bord met de tekst “Witte suprematie is terrorisme”.
Foto Stephanie Keith / Getty Images / AFP

In mei en juni dit jaar waren er gewelddadige confrontaties. In mei vielen leden van Patriot Prayer een bar van Antifa binnen. In juni kreeg de rechtse journalist Andy Ngo een paar rake klappen tijdens een demonstratie en werd hij bekogeld met milkshakes, een symbolisch wapen van linkse activisten.

Het incident met Ngo bracht senator Ted Cruz ertoe een resolutie in te dienen waarbij Antifa wordt aangemerkt als binnenlandse terreurgroep – een categorie die niet formeel is gedefinieerd. De discussie is opnieuw opgelaaid na de aanslag in El Paso begin deze maand, waar een schutter die een manifest vol extreem-rechtse complottheorieën op internet had geplaatst, 20 mensen doodschoot. De wet spoort de overheid ook aan „alle vormen van binnenlandse terreur, inclusief witte suprematie” aan te pakken. De rechtse organisatoren doopten hun demonstratie ‘Stop Binnenlandse Terreur’. Op vrijdag echode president Trump op Twitter dat er „serieus wordt nagedacht over de mogelijkheid Antifa te beschouwen als een terreurorganisatie. Portland wordt nauwlettend in de gaten gehouden.” Burgemeester Wheeler zei dat zo’n tweet „niet helpt” om de boel kalm te houden.

Verdomd gevaarlijk

Vanachter hun sjaals, helmen en gasmaskers zeggen de jonge leden van het Pacific Northwest Youth Liberation Front wat het belangrijkste doel van de dag is: het verjagen van de rechtse demonstranten. En passant betogen ze ook tegen fascisme en kapitalisme. „Onze generatie wordt daar het hardst door geraakt”, zegt een jonge vrouw met een geel-zwart gestippelde sjaal.

„Het wordt verdomd gevaarlijk vandaag”, zegt een jongen van wie alleen een rode haarlok en zijn bruine ogen zichtbaar zijn. Hij draagt een zwart bord met een rode hamer en sikkel erop, en in rode letters ACAB – All Cops Are Bastards. „De kans dat de rechtse demonstranten vuurwapens meenemen is groot.”

Op de hoek met de Second Avenue komt de tram tot stilstand en een lijvige man met een rode ‘Make America Great Again’-pet, de rood-wit-blauwe vlag en een Proud Boy-T-shirt stapt uit. Proud Boys, met afdelingen in heel Amerika, waren mede-organisatoren van de demonstratie in Charlottesville in 2017, waarbij een extreem-rechtse sympathisant in zijn auto op linkse demonstranten inreed en een van hen doodde. De goedgeorganiseerde Proud Boys treden vaak op als lijfwacht voor andere groepen.

Niet meer dan 250 rechtse demonstranten deden mee aan de betoging.
Foto Karen Ducey/Getty Images/AFP
Een man met een ‘Make America Great Again’-hoed,
Foto John Rudoff / AFP

Deze Proud Boy roept goedgemutst tegen de passagiers in de tram: „Jullie botten zijn verweekt van al het veganistische eten en de soja.” Hij wil zijn naam niet noemen, maar hij zegt dat hij in het dagelijks leven als buschauffeur door Portland rijdt. De mishandeling van Ngo was voor hem de aanleiding om deze dag te komen demonstreren. De politie van Portland doet niets tegen de linkse demonstranten, zegt hij. „Antifa zijn terroristen. Ze gooien chemische bommen. Die milkshakes van ze zijn in werkelijkheid ongebluste kalk.” De politie van Portland deelde in juni mee dat ze milkshakebekers met sneldrogend cement hadden aangetroffen.

Dat de politie van Portland op de hand van Antifa is, zullen vele rechtse demonstranten de buschauffeur deze zaterdag nazeggen. Omgekeerd zeggen de linkse activisten dat de politie te aardig is voor de rechtse demonstranten. Deze dag hebben de linkse activisten meer recht van spreken. De politie van Portland heeft duidelijk getraind op een scenario waarin de rechtse demonstranten, die evenmin als de linkse een vergunning voor hun mars hebben aangevraagd, ongehinderd kunnen betogen.

Alleen rechtse demonstrant Matthew Hardy, gekleed in een kogelwerend vest en de enige die zijn naam wil geven, klaagt over de politie. Zijn houten schild, beschilderd met de stars and stripes, is namelijk door hen afgenomen als wapen. Een agent geeft hem een geel briefje; hij kan het schild maandag afhalen. „Mooi is dat, nu kan ik me niet verdedigen”, zegt hij tegen het scherm van de telefoon die hij continu op armlengte voor zijn gezicht houdt. Hij spreekt live op zijn Instagramkanaal. Kijkt er iemand naar zijn livestream? „Ja, ik heb nu één kijker.”

Nazi’s out

Even na elven marcheren de linkse demonstranten van de noordzijde van het plantsoen richting de rechtse „patriotten”, herkenbaar aan de rode MAGA-petjes en de vlaggen. Met een tierende zwarte man aan het hoofd, en een vrouw die hem vergeefs tot kalmte maant, loopt de groep naar de rechtse betogers. Twee bebaarde mannen, ‘Veterans for Trump’ volgens hun T-shirt, worden bestookt. „Nazi’s out!”

Terwijl demonstranten met elkaar in discussie gingen, keek de oproerpolitie toe.
Foto Karen Ducey / Getty Images / AFP
Na de confrontatie lopen de rechtse demonstranten via een brug naar de oostoever.
Foto Karen Ducey / Getty Images / AFP

De oproerpolitie kijkt van onder de brug toe. In kluitjes ontstaan verhitte discussies. „Dus jullie vinden mij een fascist”, vraagt een jonge vrouw met groen haar, piercings in haar lippen en een ‘Trump 2020’-vlag om de schouders. „Anders zou je hier niet staan”, zeggen twee jonge vrouwen met evenveel piercings en zwarte spijkerbroeken die met veiligheidsspelden bijeen worden gehouden.

Met een snelle manoeuvre scheidt de politie de twee groepen en even later lopen de rechtse demonstranten over de Hawthornebrug naar de oostoever. Het is een kleine stoet, meer dan 250 zijn het er niet. Ieder van hen is de journalist van zijn eigen belevenissen met een GoPro-camera op de valhelm, een iPad, telefoon of een handcamera. Allemaal geven ze driftig commentaar tegenover hun eigen schermpje. De ongeveer duizend linkse demonstranten blijven gefrustreerd achter; nu kunnen zij de ‘fascisten’ niet de stad uitjagen.

Op de oostoever zingen Proud Boys, Patriot Prayer, de Bikers for Trump en de Three Percenters, een militie die in de overheid een tiran ziet, gezamenlijk ‘God Bless the USA’, een standaardnummer op de verkiezingsbijeenkomsten van Trump. Zijn beeltenis en naam worden door bijna alle demonstranten op de een of andere manier gedragen. Ze bedanken uitvoerig de politie voor hun goede zorgen. Dan lopen ze naar de bussen die hen de stad uitbrengen. Hier en daar zijn nog wat losse schermutselingen.

De linkse activisten blijven door de stad waren en spelen kat en muis met de politie. Uiteindelijk zijn zaterdag dertien mensen aangehouden. Organisator Joe Biggs van de rechtse demonstratie is tevreden, zegt hij na afloop tegen de lokale zender The Oregonian. „Kijk naar de tweets van president Trump. We wilden landelijke belangstelling en die hebben we gekregen. Missie geslaagd.”