Profiel

Profiel Ljoebov Sobol Russische oppositieleider

‘Russische Jeanne d’Arc’ trekt ten strijde met sociale media als wapen

De 31-jarige Ljoebov Sobol is de nieuwe, onverschrokken leider van het Russische protest. Haar wapen: sociale media.

Haar wijsvinger is uitgestoken naar de voorzitter van de Russische verkiezingscommissie. „U drijft mensen de straat op! U steelt de verkiezing!”

Oppositiekandidaat Ljoebov Sobol heeft zojuist te horen gekregen dat ze definitief niet mag meedoen aan de Moskouse gemeenteraadsverkiezingen. „Unaniem is uw beroep afgewezen. U hoeft geen gebruik te maken van het moment om een punt te maken. U hebt een monsterlijke demonstratie opgezet”, zegt de oudere, vrouwelijke voorzitter stellig. Er wordt heen en weer geschreeuwd. „U bent een spreekbuis van de president”, roept Sobol. „En de burgemeester.”

De 31-jarige jurist Sobol is een van de tientallen kandidaten die geweerd worden van de lokale verkiezingen in Moskou op 8 september. De handtekeningen die ze hebben verzameld om mee te mogen doen, zouden gefalsificeerd zijn. Sindsdien gaat Sobol met haar aanhangers de straat op, tenzij ze van tevoren wordt opgepakt. En ook na haar definitieve uitsluiting op 7 augustus, gaat ze door met wat inmiddels is uitgegroeid tot de grootste protestacties in Rusland sinds acht jaar.

Oppositieleider Aleksej Navalny zit een zoveelste gevangenisstraf uit, deze keer dertig dagen voor het organiseren van illegale demonstraties. Ljoebov Sobol – bekend geworden als zijn rechterhand – treedt op de voorgrond als de nieuwe de facto leider van de protesten. Een boegbeeld voor de jonge, ontevreden Rus. Haar naam – Ljoebov betekent ‘Liefde’ in het Russisch – schalt met regelmaat over de Sacharov-avenue, waar de meeste onlusten plaatsvinden. Bronnen zeggen tegen de BBC dat binnen het stadhuis gevreesd wordt dat de oppositie van haar een ‘Russische Jeanne d’Arc’ probeert te maken. In tegenstelling tot Navalny, laten de autoriteiten Sobol steeds weer op vrije voeten omdat ze een 5-jarig dochtertje heeft.

Bekijk hier de verhitte discussie tussen Sobol en de voorzitter van de kiescommissie, wanneer de oppositiekandidaat te horen krijgt dat ze definitief niet mee mag doen:

Sociale media

Sobols belangrijkste wapen: sociale media. Net als het jongste Amerikaanse Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez – wier stijl Sobol zegt te waarderen – haalt ze op Twitter meerdere keren per dag uit naar het politiek establishment. Via livestreams laat ze haar aanvaringen met autoriteiten zien, bijvoorbeeld toen ze in juli liggend op een bank uit een gebouw van de kiescommissie werd gedragen omdat ze weigerde te vertrekken.

Direct na het afronden van haar studie rechten aan de prestigieuze Lomonosov-universiteit in Moskou in 2011 sloot Sobol zich aan bij Navalny’s Rospil.info-project. Dat wordt gefinancierd met donaties en onderzoekt corruptie bij openbare aanbestedingen in Rusland. Hetzelfde jaar braken grootschalige protesten uit na fraude bij de Russische parlementsverkiezingen. Een moment waarop Navalny zich manifesteerde als oppositieleider, met Sobol aan zijn zijde. De juriste kreeg een plek op de Forbes-lijst van ‘belangrijke helden van wie weinigen het gezicht kennen’. „Of ik bang ben?”, zei Sobol toen ze gevraagd werd over haar activisme. „Nee ik was niet bang, en ben niet bang.”

Hoe voorkom je een tweede Maidan? Zo pakt de Russische politie ‘illegale’ demonstraties aan

Sobol is na Navalny het belangrijkste gezicht van zijn anticorruptieorganisatie FBK. Zo onthulde ze banden tussen oligarch Jevgeni Prigozjin en het Kremlin, nog voordat speciaal aanklager Robert Mueller hem aanklaagde voor het financieren van een trollenfabriek in Sint-Petersburg die verantwoordelijk was voor de inmenging in de Amerikaanse verkiezingen. Ook concludeerde Sobol dat een cateringbedrijf van Prigozjin verantwoordelijk was voor een uitbraak van dysenterie op scholen in Moskou, iets wat de oligarch altijd heeft ontkend.

Omdat staatszenders de oppositieleiders zo veel mogelijk negeren en de demonstranten afdoen als door het buitenland gesteunde radicalen, wenden ze zich tot YouTube. Sobol staat aan het roer van Navalny LIVE, een show met ruim een miljoen volgers die sinds twee jaar meerdere keren per week commentaar geeft op nieuws en politiek. En vooral corruptie en onderdrukking onder Poetin onder het vergrootglas legt. Zelf is Sobol na Navalny de meest bekeken presentator van FBK, soms met zo’n twee miljoen views.

Dit succes maakt het lastig voor het Kremlin om Navalny’s entourage het zwijgen op te leggen. De Russische justitie is eerder deze maand een onderzoek begonnen naar FBK voor witwassen.

In juli werd Sobol op een bank uit een gebouw van de kiescommissie gedragen:

Hongerstaking

Sobol besloot in juli in hongerstaking te gaan, omdat ze niet mag meedoen met de verkiezingen. „Begrijp je dat je jezelf aan het doden bent?” vroeg een journalist van de Russische tv-zender Current Time. „Nee, ik geloof niet dat ik mijzelf aan het doden ben”, reageerde de activist verzwakt. „Ik doe werk waar ik in geloof. Ik geloof dat Poetin ons land aan het doden is. Het is alleen een langzame dood.”

Een maand hield ze het vol, vorige week beëindigde ze haar actie op verzoek van de moeder van Aleksej Minjajlo, een van haar campagnemedewerkers die momenteel vastzit. Hij deed mee aan de hongerstaking en zou te verzwakt zijn in de gevangenis. Minjajlo hangt acht jaar gevangenisstraf boven het hoofd voor zijn rol bij de protesten, ook al werd hij naar eigen zeggen al opgepakt voordat hij eind juli bij een actie aankwam.

De risico’s van haar activisme kent Sobol maar al te goed. Navalny werd twee keer aangevallen met een groene giftige vloeistof door een Poetin-aanhanger en liep oogletsel op. Andere getrouwen van de oppositieleider zoals Aleksandr Sjoersjev, werden door onbekende figuren aangevallen op straat. Haar man werd in 2016 in zijn been gestoken met een naald en vergiftigd.

Intussen zijn meerdere media een persoonlijke aanval op Sobol begonnen, volgens haar op aanwijzen van aartsvijand Prigozjin. Zo zou ze haar dochtertje slaan en zou haar man necrofiel zijn.

Op 10 augustus filmde Sobol haar eigen arrestatie. „Ik ben niet bang”, zei ze, terwijl op de achtergrond het gebons op de deur van agenten te horen was. Ze bleef doorfilmen totdat gemaskerde politieagenten het huis binnendrongen en haar naar buiten droegen.

Staatsgezinde media in Rusland zouden later honend zeggen dat de demonstraties die dag eigenlijk alleen bezocht werden door mensen die er waren voor de muziek. De belangrijkste sprekers „waren geen politici, maar muzikanten”, concludeerde de krant Izvestia. Wat daar niet bij werd gezegd, was dat figuren zoals Sobol waren opgepakt. Enkele dagen na haar arrestatie was Sobol weer te zien op Navalny LIVE, en bedankte ze de 50.000 demonstranten die volgens haar dat weekend de straat op waren gegaan.

Nadat ze besloten had haar hongerstaking te beëindigen, reageerde Navalny vrijdag opgelucht met een geschreven verklaring vanuit de gevangenis. „Sobol is de welverdiende leider geworden van deze protestbeweging en een volwaardige leider van de oppositie. Ze moet sterk zijn, ook simpelweg in fysieke zin.”