China zet Hongkongse tycoons klem

Protesten Terwijl de protesten aanhouden, eist de regering in Beijing onvoorwaardelijke steun van het bedrijfsleven.

Demonstranten in Hongkong gingen zondag weer massaal, maar vreedzaam, de straat op.
Demonstranten in Hongkong gingen zondag weer massaal, maar vreedzaam, de straat op. Foto’s Ann Wang/Reuters, Kim Hong-ji/Reuters

Voorin zijn kleine winkel liggen pakjes van telkens tien chocoladewafels van een bekend Nederlands merk die met breed plakband aan elkaar zijn geplakt. De wafels zijn een stuk goedkoper dan net even over de grens in het vasteland van China, en Chinese toeristen op bezoek in Hongkong kopen ze graag.

Maar niet vandaag. „Jij bent de eerste die zo’n pak koopt”, zegt de eigenaar van de winkel, die zijn naam niet wil geven. „Normaal zijn die wafels niet aan te slepen, Chinese toeristen nemen ze met tassen vol terug naar huis”, zegt hij. Maar dit zijn geen normale tijden: door de aanhoudende protesten komt er vrijwel geen Chinese toerist meer de grens over. Ellende dus, en van hem mag het Chinese leger ingezet worden om de rust te herstellen. „Waar moet ik anders van leven?”

Zijn standpunt is uitzonderlijk. De Hongkongers blijken juist opvallend bereid om offers te brengen in de hoop dat ze zo hun vrijheid kunnen behouden. Ze laten zien dat ze niet puur door geld gedreven worden.

Voor het hoofd stoten

Dat geldt misschien voor veel mensen in Hongkong, maar voor bedrijven veel minder. Die danken hun groei voor een goed deel aan de snelle opkomst van China. Ze zijn vaak met handen en voeten gebonden aan hun klanten in China, en moeten daarom steeds beter oppassen om Beijing niet voor het hoofd te stoten.

Beijing weet dat heel goed. Dat zet juist de grote bedrijven en de zakelijke top van Hongkong nu onder druk hardop hun steun uit te spreken voor de regering. Maar Beijing eist meer: ze moeten ook hun werknemers verbieden om mee te doen aan demonstraties en ze moeten die doorlichten op politieke betrouwbaarheid.

Hoe hard Beijing het in de praktijk speelt, merkte Hongkongs nationale luchtvaartmaatschappij Cathay Pacific, met zo’n 19.000 werknemers een van de grootste werkgevers van Hongkong. Sommige werknemers steunden de demonstranten openlijk, en dat accepteerde Beijing niet.

De Chinese luchtvaartautoriteit eiste dat Cathay Pacific het personeel dat had gedemonstreerd niet langer toe zou laten op vluchten naar China en op vluchten over Chinees grondgebied. Dat gebeurde met een beroep op de veiligheid. China wilde van tevoren ook de namen van iedereen die op of over China zou vliegen, en wie China niet beviel, zou niet mogen vliegen.

Onder druk

In eerste instantie vond de luchtvaartmaatschappij dat idioot. „We zouden het absoluut niet in ons hoofd halen om ze te vertellen wat ze van iets moesten denken”, zei president-commissaris John Slosar. „Het zijn allemaal volwassen mensen, het zijn professionele dienstverleners. We hebben veel respect voor ze.”

Maar daar kwam Cathay niet mee weg.

Afgelopen vrijdag rolde de kop van topman Rupert Hogg. Waarschijnlijk omdat Cathay niet snel genoeg naar Beijing had geluisterd. Cathay heeft zich inmiddels expliciet opgesteld achter de Hongkongse overheid.

Het zakenleven in Hongkong is daarmee in uiterst politiek vaarwater terechtgekomen. Topmensen moesten dit weekend zelfs meedoen aan pro-Chinese betogingen. Ze hadden eerder het verwijt van Beijing gekregen dat ze zich niet expliciet hadden uitgesproken vóór de overheid van Hongkong.

De zakelijke magnaten hebben veel te verliezen: ze hebben hun geld veelal verdiend met investeringen in China, en die investeringen zijn per definitie heel kwetsbaar.

China heeft nu ook de aanval ingezet op de vestigingen in Hongkong van de vier grote accountants: KPMG, E&Y, Deloitte en PricewaterhouseCoopers. De Global Times, een krant van de Chinese Communistische Partij, beschuldigt de vier ervan dat ze een advertentie zouden hebben betaald waarin de kant van de demonstranten wordt gekozen.

Onacceptabel, vindt de Global Times. De bedrijven moeten uitzoeken wie in hun bedrijf precies verantwoordelijk waren voor de advertentie, en die moeten de laan uit worden gestuurd. De bedrijven hebben zich daarop allemaal van de advertentie gedistantieerd.

Hongkong wordt zo een gebied waar, net als in Beijing, de Partij boven de wet staat. Niet de rechtstaat en de rechters hebben dan meer het laatste woord: dat is aan de politiek. Alleen bedrijven die hun politieke betrouwbaarheid aan China hebben bewezen, kunnen dan nog floreren.

Gok van Beijing

De vraag is of Beijing dit zich op de lange termijn kan veroorloven. Misschien vinden veel bedrijven, ook grote multinationals, dat ze geen keuze hebben. China is zo’n belangrijke handelspartner dat je je ook als multinational wel móet schikken, zullen zij misschien denken.

Maar misschien pakt het anders uit. De accountants kunnen uitwijken naar bijvoorbeeld Singapore, en andere multinationals kunnen dat ook. Magnaten kunnen hun kapitaal steeds minder in China, en steeds meer in andere delen van de wereld gaan investeren.

En, heel belangrijk, de VS kan Hongkong zijn speciale status afnemen als gebied waar vrijhandel de norm is, waar sprake is van een rechtsstaat en van transparantie. Dan wordt Hongkong een stad als alle andere Chinese steden. Dan verliest China een betrouwbare, onafhankelijke en voorlopig nog onmisbare tussenschakel in zijn contacten met de rest van de wereld.