Zo lok je een huisarts naar de regio

Gezondheidszorg De provincies buiten de Randstad kampen met een tekort aan huisartsen. Om die aan te trekken, wordt van alles aangeboden: van taalcursussen en wellness tot werkvakanties met een huisje erbij.

Het gezin van Wanita Ramcharan-Pluijms slaapt twee weken gratis in een vakantiehuisje bij Vrouwenpolder.
Het gezin van Wanita Ramcharan-Pluijms slaapt twee weken gratis in een vakantiehuisje bij Vrouwenpolder. Foto’s Wouter Van Vooren

Terwijl Wanita Ramcharan-Pluijms (35) in een praktijk in Vlissingen met patiënten spreekt, krijgt ze via Whatsapp foto’s binnen. Haar man Joost Pluijms (35) is met hun twee jonge kinderen op pad in een gehuurde bakfiets. Gedrieën crossen ze Zeeland door: naar het strand, het Terra Maris Museum en een koffiebranderij.

Het gezin slaapt twee weken gratis in een vakantiehuisje bij Vrouwenpolder. Wanita werkt de helft van de week in Vlissingen als huisarts, de rest van de tijd is het voor haar vakantie. Het gezin woont namelijk zelf zo’n 170 kilometer verderop, in Eindhoven.

Het vakantiehuisjesproject is een vondst van de Zeeuwse Huisartsen Coöperatie. Walcherse huisartsen hebben 's zomers moeite met het opvangen van toeristen die om zorg vragen. En door het lokale huisartsentekort is het broodnodig dat huisartsen uit andere delen van Nederland kennismaken met Zeeland. Negen huisartsen werken daarom deze zomer vanuit een vakantiehuisje.

Studenten geneeskunde blijven na hun studie in de Randstad hier doorgaans plakken, terwijl juist de regio om hen verlegen zit. Onder meer in Zeeland, de Achterhoek, Drenthe, Zuid-Limburg, Groningen, Flevoland, Noord-Holland Noord en Noordoost-Brabant speelt het probleem van huisartsentekorten.

Vacatures volstaan niet meer: huisartsencoöperaties, gemeentes en provincies worden steeds creatiever in hun tactieken om huisartsen te verleiden. Met promotievideo’s over de regio, taalcursussen, bouwsubsidies, wellnessweekends en ‘praktijktochten’ worden huisartsen verleid.

Scheurende landrover

Op de opzwepende muziek van Iggy Pop scheurt een Landrover Defender door een grote plas water. Dit is geen reclame voor de Landrover, maar voor het huisartsenambt in de regio Vechtdal. Vier huisartsenpraktijken werken samen om (aspirant-)huisartsen te verleiden in Overijssel te komen werken. Vijf van de zeven huisartsen in deze praktijken zijn ouder dan 60. „Grote delen van Nederland hebben hetzelfde probleem”, zegt huisarts Auke Tinselboer (45). „Wij meenden het eens wat professioneler aan te pakken, met een reclamebureau. Alles is uiteindelijk een vak.”

De bijbehorende website expeditiehuisartsvechtdal.nl prijst de regio aan vanwege het natuurschoon, hechte samenwerking tussen huisartsen en lage huizenprijzen. Bovendien komt „de huisarts hier nog via de achterdeur naar binnen”.

De campagne concurreert met de film ‘Ode aan de Drentse huisarts’.

Die toont dronebeelden van het landschap met op de achtergrond dromerige pianomuziek, terwijl huisartsen zich aan de kijker voorstellen. Twente koos een vergelijkbare strategie met de campagne: huisartsintwente.nl. De promotiesite biedt nieuwsberichten, innovatievoorbeelden, een mini-docu over een lokale huisarts en ‘top tips’: favoriete Twentse adresjes.

Ook de provincie Friesland en de Friese Huisartsen Vereniging maakten een campagne. Op 11huisartsen.frl wordt opgesomd waar een geïnteresseerde huisarts en zijn gezin mee geholpen kunnen worden: loopbaancoaching voor de partner van, een taalcursus (Fries), de kennismakings ‘11praktijkentocht’ en hulp bij huisvesting.

Dan is er ook nog een subsidie voor huisartsen voor het bouwen van een nieuwe praktijk, of het verbouwen van een bestaande: tot 50.000 euro per huisarts.

De acties hebben iets ludieks, maar leggen tegelijk een groot onderliggend probleem bloot. Vorig jaar liet het ministerie van Volksgezondheid onderzoeksbureaus Nivel en Prismant naar het huisartsentekort in de regio kijken. Daaruit bleek dat in regio’s als Friesland, Limburg en Twente negen op de tien huisartsen een hoge werkdruk ervaren. De instroom van nieuwe huisartsen is laag, terwijl er juist een relatieve snelle uitstroom plaatsvindt – vooral door pensionering.

De onderzoekers wijzen een aantal redenen aan voor de tekorten. Waar voorheen vooral mannen de arbeidsmarkt domineerden, zijn nieuwe huisartsen steeds vaker vrouw. Zij hebben meestal een hoogopgeleide partner met een eigen, goed betaalde baan. Het maakt het huisartsenvak niet meer per se de hoofdbron van inkomsten. Daar horen ook andere voorkeuren bij wat betreft vestiging: baankansen voor de partner en nabije aanwezigheid van familie spelen een grote rol.

Een daaraan gerelateerde oorzaak is dat huisartsen nu vaker parttime werken. Dat maakt het houden van een eigen praktijk steeds minder aantrekkelijk. Het praktijkhouderschap vraagt om volle werkweken en administratieve en organisatorische lasten. Starters laten zich liever inhuren als zzp’er, gaan in loondienst of vestigen zich in een groeps- of duopraktijk. En dat terwijl huisartsen die hun praktijk willen overdragen meestal juist solopraktijken aanbieden.

Zeeland is een goed voorbeeld. Een derde van de huisartsen in Zeeland is 60 jaar of ouder en zal de komende vijf jaar met pensioen gaan: dat zijn hier 58 huisartsen. Maar omdat jonge huisartsen de ouderwetse zware werkweken niet meer zien zitten, zijn per vacature eigenlijk twee tot drie huisartsen nodig. En dus moeten er volgens de Zeeuwse Huisartsen Coöperatie meer dan 116 huisartsen worden gevonden.

Leven voor de praktijk

De Vechtdalse Tinselboer zag het vak veranderen binnen zijn eigen familie. Vanaf 1972 had zijn vader een huisartsenpraktijk. Elke werkdag vanaf acht uur ’s ochtends waren zijn ouders met de praktijk in de weer. „Het leven van mijn beide ouders was om het vak van huisarts gekneed.”

In 2008 werd hij zelf praktijkhouder. Sindsdien zijn er verantwoordelijkheden bij gekomen. Dat komt doordat de tweedelijnszorg (ziekenhuizen) wordt geacht taken af te stoten aan de eerste lijn (zoals huisartsen), door administratiedruk en bezuinigingen in de verpleeghuiszorg.

De praktijk van zijn ouders besloeg 100 vierkante meter. Tinselboer heeft nu 1.100 vierkante meter en achttien man personeel. „Starters zijn minder geïnteresseerd in het ondernemen, alleen in de inhoud van het vak. Bij universiteiten zou gezocht moeten worden naar studenten die ook het praktijkhouderschap ambiëren.”

De wervingsactie van Tinselboer en zijn collega’s leverde uiteindelijk één nieuwe huisarts op. „Ik kan de locatie niet aanpassen”, zegt Tinselboer, „uiteindelijk blijft er de wens om in wat meer stedelijk gebied te werken”.

De Drentse huisartsen namen hun promotiefilm mee naar het LOVAH-congres, voor huisartsen in opleiding. Daarna organiseerden ze een symposium over het huisartsenvak in Drenthe. „We hebben veel leuke gesprekken gehad”, zegt Joyce van Dijk (32) van Huisartsenzorg Drenthe. „Wat ik vaak hoorde is dat bij Drenthe al snel wordt gedacht aan dorpsdokters. Dat hoeft niet, er zijn ook genoeg steden waar ze zich kunnen vestigen. En op cultureel gebied is er ook meer te doen dan wandelen en fietsen.”

Serieus denken over verhuizing

Drie huisartsen zeiden door de acties serieus te denken over een verhuizing naar Drenthe, ergens tussen nu en drie jaar. „Het lijkt misschien niet zo veel”, zegt Van Dijk, „maar op deze manier merken we toch dat het werkt.”

In Zeeland is na de vakantiehuisjes de volgende stap een verwenweekend om medisch specialisten zoals huisartsen voor de provincie te winnen: met overnachtingen, diners en ontmoetingen met potentiële werkgevers of collega’s. Verder wordt overwogen om het vakantiehuisjeproject te verlengen, niet alleen in de zomerperiode maar ook in andere vakanties en de weekenden. Van de negen ‘vakantiedokters’ oriënteren zich er nu een paar op een eventuele verhuizing naar Zeeland. Ze beginnen met diensten op huisartsenposten om kennis te maken met de Zeeuwse patiënt. „Onze ervaring is dat huisartsen niet gelijk de stap zetten”, zegt Cora Hubrechsen-Verhage van de Zeeuwse Huisartsen Coöperatie. „Dat is een traject van minimaal een jaar. Wij onderhouden de relatie met de huisarts en planten het zaadje.”

Als Wanita Ramcharan-Pluijms ’s avonds aan het einde van haar dienst naar het vakantiehuisje rijdt, wacht het gezin haar op in de tuin. Haar man Joost schenkt limonade in. Hij werkt als sportpsycholoog. In Eindhoven is er genoeg kans op werk: het Centrum voor Topsport en Onderwijs, voetbalclub PSV, hockeyclub Oranje Rood, SX Eindhoven, noem maar op.

„Ik heb best een beetje gezocht afgelopen anderhalve week”, zegt hij. „Maar hier zijn weinig topsporters te begeleiden. Alleen een aantal watersporters.” Wanita Ramcharan-Pluijms: „Zo'n verhuizing gaat niet een-twee-drie, alleen al doordat de kinderen naar de basisschool gaan.”