Als we de rentecurve zien, lijkt in de VS een recessie op handen

Omgekeerde rentecurve In de VS is de langetermijnrente onder de kortetermijnrente gedoken. Dat wijst meestal op een aanstaande recessie.

Donald Trump (achter) verwijt de door hem benoemde Fed-voorzitter Jay Powell dat hij de rente niet voldoende heeft verlaagd. Toch is het nog onduidelijk of er een recessie komt.
Donald Trump (achter) verwijt de door hem benoemde Fed-voorzitter Jay Powell dat hij de rente niet voldoende heeft verlaagd. Toch is het nog onduidelijk of er een recessie komt. Foto Yin Bogu/Xinhua/HH

Het nieuwste thema waarover Donald Trump zich opwindt op Twitter is ‘de omgekeerde rentecurve’. Dat klinkt vrij technisch vergeleken met de andere onderwerpen waar de Amerikaanse president zich zoal druk om maakt. Maar het verschijnsel op de financiële markten dat deze week optrad maakt meer mensen in de Verenigde Staten bezorgd: het is namelijk een indicator voor een recessie. Er vielen dan ook flinke klappen op de beurzen: de S&P 500 en de Dow Jones sloten woensdag zo’n 3 procent lager, en donderdag lieten de indices amper herstel zien.

Wat is de omgekeerde rentecurve? De afgelopen dagen dook voor het eerst sinds de financiële crisis van 2008 de rente op Amerikaanse staatsleningen met een looptijd van tien jaar kortstondig ónder die met een looptijd van twee jaar.

Meestal is het andersom. Als je de looptijden van kort naar lang rangschikt, stijgt de rentecurve normaliter. Hoe langer de looptijd van een lening, hoe hoger de rente, omdat het risico voor de belegger groter is. Dat risico is bij Amerikaanse staatsschuld niet zozeer het risico op niet-terugbetaling (de VS gaan niet snel failliet), maar van toekomstige inflatie.

Dat heeft gevolgen voor de rente. Want als beleggers nog jaren zeer lage inflatie verwachten, gaan ze er ook vanuit dat centrale banken in de toekomst de inflatie aan proberen te jagen met nog lagere rentes. Dat kan duiden op een recessie.

Nog een reden waarom een omgekeerde rentecurve kan wijzen op een recessie, is dat beleggers op zoek zijn naar een veilige plek voor hun geld. Hoog rendement is eventjes minder belangrijk. Vlak voor de laatste recessie in de VS, van 2008-2009, was de rentecurve ook omgekeerd.

Recessiegevaar? Dat woord hoort Trump niet graag. Zeker nu de beurs, die hij beschouwt als graadmeter van zijn succes, zo negatief reageert. „Krankzinnige omgekeerde rentecurve!”, twitterde Trump in hoofdletters. De president geeft de schuld aan de (door hemzelf benoemde) voorzitter van de centrale bank, Jay Powell. De Fed-baas zou „geen benul” hebben en treuzelen met het verlagen van het belangrijkste rentetarief van de Fed. Dat tarief beïnvloedt de kortetermijnrente. Vorige maand verlaagde de Fed de rente met een kwart procentpunt naar tussen de 2 en 2,25 procent. Trump vindt dit te weinig en te laat. Hij oefent ongekende politieke druk uit op Powell om met lagere rentes de economie en de beurs aan te jagen.

Recessies worden vaak voorafgegaan door omgekeerde rentecurve

Historisch bewijs

Maar kómt er nu echt een recessie? Dat zou immers ook slecht nieuws zijn voor Europa, waar Duitsland en het Verenigd Koninkrijk al krimp laten zien. Ook in het VK was de rentecurve woensdag even omgekeerd.

De geschiedenis van de omgekeerde rentecurve biedt op het eerste gezicht weinig troost. De afdeling van de Fed in San Francisco schreef in een paper vorig jaar dat alle negen recessies in de VS sinds 1955 werden voorafgegaan door een periode waarin de ‘lange’ rente lager lag dan de ‘korte’. De recessie trad in met een vertraging van zes maanden tot twee jaar. Slechts één keer, medio jaren zestig, volgde op een omgekeerde rentecurve niet een recessie (twee of meer kwartalen op rij met economische krimp), maar wel een groeivertraging.

Ondanks dit negatieve patroon is het nog niet zeker dat er weer een recessie aankomt. Analist James Knightley van ING wijst er in een notitie op dat het deze keer „waarschijnlijk” anders ligt. De rente op tienjaars leningen ligt nu sowieso uitzonderlijk laag, door het opkooprogramma van de Fed van staats- en hypotheekleningen tussen 2008 en 2013.

Dat programma drukte de langetermijnrente, en dat effect werkt nog door, schrijft Knightley. Daarom is de huidige situatie niet vergelijkbaar met eerdere periodes waarin de rentecurve omgekeerd was, meent hij.

Lees ook: Nederlandse economie groeit, maar hoelang nog?

De Amerikaanse langetermijnrentes worden verder gedrukt doordat Europese beleggers nu massaal Amerikaanse staatsschuld kopen, stelt Knightley. Hoe meer vraag naar een staatsobligatie, hoe lager de rente daarop: beleggers zijn bereid een steeds lagere rente te accepteren. Grote beleggers ontvluchten nu de negatieve rentes in Europa. Wie meer wil verdienen op de obligatiemarkt, wijkt uit naar de VS.

Vlucht uit Europa

Ook Andrew Catalan van Insight Investment ziet een „sterke buitenlandse vraag” naar Amerikaanse staatsschuld als reden voor de omgekeerde rentecurve. „Geen enkele Duitse obligatie biedt nog positief rendement”. Die negatieve rentes in Europa weerspiegelen de daar afzwakkende economie, deels vanwege het handelsbeleid van Trump.

Al is de situatie met de omgekeerde rentecurve dan bijzonder, reden voor gerustheid is er niet, stelt Knightley. Zelfs als het ditmaal geen signaal is voor een recessie, kan het een self-fulfilling prophecy worden: de omgekeerde rentestanden kunnen de óórzaak van een recessie worden.

Want als de langetermijnrente langere tijd lager ligt dan de kortetermijnrente, wordt dat een probleem voor de banken. Hun verdienmodel is geld lenen op de korte termijn (tegen lagere rentes) en uitlenen op de lange termijn (tegen hogere rentes: denk aan hypotheken).

Maar als de curve omgekeerd is, lukt dat niet meer. En dan gaat de kredietverlening, de motor van de economie, haperen.