Prinses die een eigen leven wilde leiden

Christina, prinses der Nederlanden (1947–2019) De jongste dochter van koningin Juliana wilde een alledaags leven leiden en dat leven wijden aan zang en muziek.

Prinses Christina in 2002
Prinses Christina in 2002 Foto: Menno Boermans/HH

Ze wilde graag een alledaags leven leiden. Maar als dochter van een koningin was dat onmogelijk. Vrijdagochtend overleed prinses Christina op 72-jarige leeftijd aan de gevolgen van botkanker.

Ze was de minst bekende van de vier dochters van koningin Juliana en prins Bernhard. Al was het haar slechtziendheid, veroorzaakt door de rodehond die Juliana opliep tijdens de zwangerschap, die leidde tot een constitutionele crisis in het paleis. Toen operaties weinig bleken uit te halen, riepen haar ouders gebedsgenezeres Greet Hofmans binnen. Haar enorme invloed op de koningin leidde bijna tot het einde van het huwelijk tussen Juliana en Bernhard.

Maria Christina – tot 1963 zou haar roepnaam Marijke zijn, daarna liet zij zich Christina noemen – werd in 1947 geboren op paleis Soestdijk. Na de Sociale Academie de Horst in Driebergen en een studie pedagogie in Groningen besloot ze zich in 1968 te wijden aan de muziek. Ze heeft, zo meldde de Rijksvoorlichtingsdienst toen, „reeds als lid van het koor van de Nederlandse Bachvereniging de aandacht getrokken door haar vocale kwaliteit. Volgens kenners beschikt ze over een fraaie stem.”

Prinses Christina bij terugkeer van prinses Beatrix na een staatsbezoek, 1964

Foto ANP

Op advies van harpiste Phia Berghout ging Christina in Canada naar de École de Musique Vincent-d’Indy, vergelijkbaar met een conservatorium. Het Algemeen Dagblad beschreef hoe ze daar „net zoals de andere pensionaires” zelf haar bed opmaakte en at in „een cafétaria met zelfbedieningssysteem”. Maar ook helpen de rooms-katholieke zusters Christina „bij de bestudering van de theorieboeken, omdat zij immers door haar handicap maar langzaam kan lezen”.

Kerstliederen

Muziek zou een rode draad blijven. Christina studeerde verder in Canada, een master muziekpedagogie aan de McGill University, en ging vervolgens zangles geven aan kinderen in New York. De afgelopen jaren hield ze zich bezig met dans- en klanktherapie.

Nederland maakte kennis met haar muzieksmaak in 1986, toen ze in een KRO-radioprogramma vooral veel opera zou laten horen. Twee jaar later zong ze tijdens een benefietconcert – met Marco Bakker en Jaap van Zweden – kerstliederen.

In 2000 maakte Christina een kerst-cd: My Christmas Album. Muziekrecensent Kasper Jansen schreef in NRC dat „de weelderig klinkende opening met Gesù Bambino (Kindeke Jezus) herinnert aan de fameuze cd Christmastide (1986) van Jessye Norman, de koningin-moeder der kerst-cd’s. Daarna beluistert men een wat huiselijker recital.”

Op haar tweede cd wijzigde Christina van koers. Henk van Gelder schreef in NRC dat Christina zong „met het aplomb van een door de wol geverfde Broadway-veterane. (..) Wie haar nog associeert met een prinses-op-de-erwt-achtige recital-voordracht, zal verbaasd staan: hier klinkt een doorrookte en door stevige borrels gesmeerde vocaliste, die zich desgewenst ook kan uitleven in gekke stemmetjes – een grappig Jamaicaans accent of het schelle geluid van een klein stout meisje.”

Een deel van de opbrengst van de eerste cd ging naar het Prinses Christina Concours voor jong muzikaal talent, waaraan ze in 1989 haar naam verbond. De opbrengst van de tweede was voor slachtoffers van de aanslagen van 9/11 in New York.

Aan New York had Christina ook haar hart verpand. „Ik ben hier vrij. Niemand herkent me. Niemand behandelt me als prinses. U weet niet half wat dat voor mij betekent: ik ben nog nooit zo gelukkig geweest”, zei ze begin jaren zeventig.

Guillermo

Ze ontmoette er in 1972 Jorge Guillermo, de zoon van een Cubaanse arts en een hoogleraar Spaanse taal en literatuur, die een kinderopvang in Harlem runde. Het huwelijk kwam in 1975 voor premier Den Uyl als een verrassing. „Ze heeft een eigen beroep gekozen. Ze geeft muziekonderwijs en voor velen van ons heeft misschien gegolden: ver weg, uit het oog uit het hart”, zegt hij.

Huwelijk met Jorge Guillermo in 1975

Foto ANP

Christina vroeg niet om parlementaire toestemming met de rooms-katholieke Guillermo te trouwen. Ze zei dat „het niet zinvol [zou] zijn”. Prins Bernhard zei: „Ze wil gewoon een alledaags leven leiden.”

Daarmee verloor Christina het recht op troonopvolging. Maar dat zorgde voor aanzienlijk minder opschudding dan tien jaar eerder het huwelijk van haar oudere zus Irene, die evenmin om toestemming vroeg. In tegenstelling tot Irene zou Christina ook niet onmiddellijk, maar pas in 1992 toetreden tot de katholieke kerk. De drie kinderen – Bernardo (1977), Nicolás (1979) en Juliana (1981) – werden wel katholiek opgevoed.

Controverse was er wel toen het gezin in 1984 op De Horsten in Wassenaar een huis lieten bouwen. Het landgoed was weliswaar eigendom van Juliana, maar er mocht niet gebouwd worden om de natuur geen geweld aan te doen. De strijd werd tot aan de Raad van State gevoerd: Eikenhorst mocht uiteindelijk toch gebouwd (koning Willem-Alexander zou er later wonen).

Ophef was er ook toen in 2009 bleek dat Christina het van haar ouders geërfde vermogen had ondergebracht op Guernsey om te voorkomen dat ze vermogensbelasting moest betalen. De constructie was legaal, maar liep via paleis Noordeinde, waardoor het paleis belastingtrucs „faciliteert”, zo vond de Tweede Kamer.

Lees over de veiling van de Rubens: Te veilen Oranjekunst van prinses Christina

Ook de boedelveilingen van de prinses – de eerste na de scheiding van Guillermo in 1994 - leidden tot beroering. Eerder dit jaar deden musea nog een appèl een tekening van Peter Paul Rubens niet zo maar te veilen en ook andere oude tekeningen voor Nederland te behouden. Het zorgde er weer voor dat Christina niet het betrekkelijk teruggetrokken leven leidde dat ze wenste.