Opinie

Ontspanning tussen Rusland en VS dringend geboden

nucleair ongeluk

Commentaar

Donderdag 8 augustus ging er bij de test van een raketmotor voor de kust van Rusland in de Witte Zee iets helemaal mis. Vijf Russische ingenieurs werden van een platform geblazen en overleden. Meetstations registreerden een kortstondige piek in radioactiviteit. Westerse wapenexperts vermoeden dat Rusland een nucleaire raketmotor testte. Voordeel van zo’n motor is dat een raket lang in de lucht kan blijven en de Amerikaanse raketverdediging zou kunnen omzeilen. Poetin kondigde vorig jaar aan dat Rusland aan een dergelijke raket werkt. In Rusland wordt het wapen Boerevestnik genoemd, in NAVO-jargon Skyfall.

Het voorval is zorgwekkend. Voor raketspecialisten toont het ongeluk aan dat Rusland werk maakt van de ontwikkeling van een nieuw wapen met bijzondere eigenschappen. Na Poetins presentatie van het wapen, compleet met filmpje, vroegen velen zich af of het wel zo’n vaart zou lopen. Het leek meer bluf te zijn dan werkelijkheid.

Het gaat om een technische constructie die zó gevaarlijk is dat de VS ontwikkeling ervan een halve eeuw geleden hebben gestaakt. De raket kon niet meer benaderd worden als de reactor eenmaal geactiveerd was. Destijds wogen de risico’s niet op tegen mogelijke voordelen. Volgens een Amerikaanse deskundige geldt die afweging nog steeds. Vraag is nu of het ongeluk van vorige week het einde betekent van Poetins droom of dat het slechts een tegenvaller is op weg naar het einddoel?

Bij het ongeluk waren Russische levens te betreuren en een Russisch kustdorp werd opgeschrikt door meldingen over verhoogde radioactiviteit. Dát er straling vrijkomt bij een ongeluk is ernstig, maar de hoeveelheid lijkt te klein om te spreken van een nucleaire ramp. Vergelijkingen met de catastrofe in Tsjernobyl in de jaren tachtig zijn wat dat betreft dan ook niet op zijn plaats.

Toch gingen de gedachten onwillekeurig terug naar de ramp in Oekraïne. Toen duurde het dagen voordat de ware omvang aan het licht kwam. Ook nu was de informatievoorziening gebrekkig. Er kwam een bevel tot evacuatie dat even later weer werd ingetrokken. Inwoners van het gebied begonnen voor de zekerheid jodiumtabletten te hamsteren. Dat Rusland niet graag strooit met details over mislukkingen over geheime wapenexperimenten is begrijpelijk, maar straling kan ‘reizen’ en leidt snel tot onrust.

Het voorval onderstreept ook nog eens dat de verstandhouding tussen Rusland en het Westen zich op een dieptepunt bevindt en zich een nieuwe wapenwedloop aftekent tussen de twee antagonistische grootmachten. Begin deze maand trokken de VS en Rusland zich terug uit een wapenverdrag (INF) dat gedurende dertig jaar het stationeren van middellangeafstandswapens verbood. Over de verlenging van een ander nucleair akkoord (New START) bestaan grote twijfels. Een van de voordelen van de nieuwe wapens is dat ze niet onder verdragen vallen.

Het ongeluk van vorige week laat zien hoe noodzakelijk het is dat Moskou en Washington weer serieus met elkaar in gesprek gaan over het beteugelen van nucleaire risico’s. Tijdens de Koude Oorlog, toen de verhouding tussen de grootmachten nauwelijks slechter leek te kunnen worden, werd er wel overleg gevoerd en werden er wel afspraken gemaakt. Anno 2019 werken die veiligheidsmechanismen niet of nauwelijks. Ontspanning zou de wapenwedloop beteugelen of overbodig maken en openheid over nucleaire ongelukken vereenvoudigen.