NS: grote problemen dreigen op spoor en stations

Het aantal mensen dat met de trein reisde, steeg de eerste helft van 2019 met 4,6 procent. Maar de keerzijde van dit succes is dat het spoor vastloopt als er geen miljarden geïnvesteerd worden. „We schieten door alle prognoses heen”, zegt NS-topman Roger van Boxtel.

De groei van het aantal treinpassagiers is zo explosief dat de grens aan wat NS en ProRail kunnen verwerken in 2025 al bereikt kan zijn.
De groei van het aantal treinpassagiers is zo explosief dat de grens aan wat NS en ProRail kunnen verwerken in 2025 al bereikt kan zijn. Foto Robin van Lonkhuijsen

NS geeft in zijn halfjaarcijfers over de eerste zes maanden van 2019 een winstwaarschuwing af aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De groei van het aantal treinpassagiers is zo explosief dat de grens aan wat het spoorbedrijf en ProRail kunnen verwerken in 2025 al bereikt kan zijn. Dan is er te weinig stations- en spoorcapaciteit om de groeiende reizigersstroom te kunnen vervoeren.

NS heeft in de eerste helft van het jaar 4,6 procent meer reizigers vervoerd dan vorig jaar. Dat is hoger dan verwacht. Tussen 2014 en 2018 groeide het totale aantal reizigerskilometers gemiddeld met 2,2 procent per jaar, zo blijkt uit de halfjaarcijfers die NS vrijdag heeft gepubliceerd. De sterke groei heeft dus ook een schaduwzijde. Want het moment nadert dat NS die stroom van extra passagiers niet meer aankan zonder dat er extra investeringen worden gedaan. Het probleem zit vooral in een gebrek aan materieel en spoorcapaciteit.

Kritische grens

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gaat ervan uit dat de kritische grens bereikt zal zijn als reizigers in totaal 6 miljard kilometers per jaar in de trein afleggen. Het minsterie verwacht dat dit bij ongewijzigd beleid in 2030 het geval is. Maar volgens NS is dat al veel eerder zo, als de huidige groei doorzet: in 2025.

Het ministerie baseert zijn inschatting op de zogeheten Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA), die eens in de vier jaar wordt bijgesteld. De laatste dateert uit 2017 en gaat nog uit van een reizigersgroei van 1,2 à 1,9 procent per jaar.

Die prognoses zijn volgens NS achterhaald, zeker als je kijkt naar het aantal reizigers in de spits, in en tussen de grote steden in de Randstad. Want de groei van het aantal passagiers in treinen naar stations zoals Rotterdam Centraal, Schiphol Airport en Leiden Centraal ligt boven de landelijke 4,6 procent.

Nieuwe strategie

„We schieten met de groei door alle prognoses van het ministerie heen” zegt NS-topman Roger van Boxtel in een toelichting op de cijfers. „Het spoor loopt vast als er niets gebeurt. We komen binnenkort met een nieuwe strategie, inclusief een investeringslijst, waarmee die strategie ook handen en voeten krijgt. De verbinding tussen Schiphol en Amsterdam is een prioriteit, maar uitbreiding van de spoorcapaciteit tussen Den Haag, Rotterdam en Dordrecht en die tussen Arnhem en Nijmegen ook.”

NS houdt bij de aanschaf van nieuw treinmaterieel en het opstellen van de dienstregeling rekening met de grotere passagiersgroei. Maar volgens Van Boxtel voldoet de spoor- en perroncapaciteit nu al niet, gezien de toename van passagiers.

Op de drukste trajecten in de Randstad kunnen treinen niet meer verlengd worden en daar ondervinden passagiers hinder van. De kans om een zitplaats in de spits te bemachtigen, daalde het afgelopen half jaar met een half procent naar 95 procent. Er zijn volgens Van Boxtel ook plekken buiten de Randstad die de passagiersgroei nauwelijks aankunnen. Daar rijden nu nog sprinters, maar die kunnen we niet verlengen omdat de perrons er te klein voor zijn.”

Van Boxtel spreekt van een ‘acute hulpvraag’ aan het ministerie. „We willen de groei opvangen en de risico’s goed in kaart brengen. Dan heeft de minister vervolgens iets om mee naar (de ministerraad, red) te gaan.”

Lees ook: Vervoerssector: miljarden nodig om Nederland mobiel te houden

Uit de halfjaarscijfers blijkt verder dat NS op koers ligt waar het gaat over de met het ministerie gemaakte afspraken over klanttevredenheid, punctualiteit en zitplaatszekerheid. De punctualiteit van de HSL-lijn ligt wel iets lager dan vorig jaar, door softwareproblemen eerder dit jaar. Nu die verholpen zijn, verwacht NS eind dit jaar ook de prestatieafspraken op dit vlak te halen. „Van onze klanten geeft 88 procent NS als rapportcijfer een 7 of hoger. En meer dan 60 procent van hen geeft zelfs een 8 of hoger”, aldus Van Boxtel.

Cruciaal

Het nakomen van de prestatieafspraken is cruciaal. Eind dit jaar beoordeelt het ministerie de prestaties van het spoorbedrijf dat in 2015 ondershands de concessie kreeg om het hoofdrailnet te exploiteren. Die zogeheten midterm review speelt volgend jaar een belangrijke rol bij de beslissing van het kabinet om NS na 2024 opnieuw een ondershandse concessie te gunnen of het hoofdrailnet (deels) openbaar aan te besteden. Van Boxtel hoopt dat het nakomen van die prestatieafspraken er toe zal leiden dat de politiek „wat minder krampachtig naar NS kijkt. We moeten die concessie iedere dag opnieuw verdienen, maar het bedrijf is wel weer helemaal back on track.