Nieuw museum in Orvelte is monument voor Jan Kruis en ‘Jan, Jans en de kinderen’

Stripmuseum Jan Kruis tekende meer dan de strip ‘Jan, Jans en de kinderen’, toont het Jan Kruis Museum in het Drentse Orvelte. Met schilderijen, video’s en je-weet-wel-kater merchandise.

Nadat hij met de strip ‘Jan, Jans en de kinderen’ in Libelle was gestopt, maakte hij voor de Lepra-stichting een Mozambique en Suriname-album.
Nadat hij met de strip ‘Jan, Jans en de kinderen’ in Libelle was gestopt, maakte hij voor de Lepra-stichting een Mozambique en Suriname-album.

In het monumentendorp Orvelte, midden in Drenthe, is dit voorjaar een nieuw museum geopend gewijd aan Jan Kruis, de schepper van een van Nederlands bekendste strips, Jan, Jans en de kinderen. Het museum in een modern verbouwde boerderij wil één ding duidelijk maken: dat Jan Kruis (1933-2017) meer deed dan alleen maar Jan, Jans en de kinderen tekenen.

Dat is gelukt. Er hangen goed gelijkende portretschilderijen die Kruis maakte van bekende Nederlanders uit de jaren zeventig en tachtig, zoals Simon Carmiggelt, Mies Bouwman en de aartsvader van de Nederlandse strip, Tom Poes en Bommel-schepper Marten Toonder. Er is een sectie gewijd aan een project waar Kruis zijn hart en ziel in stopte, de geïllustreerde versie van Multatuli’s verhaal over Woutertje Pieterse. Er hangen voorbeelden van de kleurige reclametekeningen waarmee Kruis aanvankelijk zijn geld verdiende. Zijn eerste kindertekeningen liggen in een vitrine, en andere strips die hij tekende, zoals Gregor (voor het blad Kuifje) en Sjors en Sjimmie (voor het blad Pep) worden getoond. Er hangen studieschetsen uit zijn tijd aan de Rotterdamse Academie voor Kunsten en Technische Wetenschappen in de jaren vijftig. En er zijn video’s en tekeningen van zijn reizen naar Mozambique en Suriname, voor de Leprastichting rond 2000, die twee speciale stripalbums opleverden.

Jan, Jans en de kinderen en de rode kater in 1970 (detail) Jan Kruis

De je-weet-wel-kater

Maar een belangrijk deel van de expositie is uiteraard gewijd aan Jan, Jans en de kinderen. Het is een humoristische strip over een Nederlands gezin in een doorzonwoning, waaraan hij als gewoon klusje, als bijverdienste, in 1970 begon voor het blad Libelle. Elke week kregen de lezers van het blad op een strippagina de lotgevallen voorgeschoteld van vader Jan, een beetje sullige man, de op emancipatie beluste moeder Jans, en de kinderen Karlijn en Catootje. Plus natuurlijk de huisdieren, zoals de tekkel en de gecastreerde rode kater, de ‘Je-weet-wel-kater’ – zo genoemd, omdat hij over zijn castratie niet wil spreken. Later kwam daar ook nog de transraciale transseksuele keeshond Annemarie (die eigenlijk een mannelijke pitbull is) bij. Jan Kruis was zijn tijd ver vooruit als vrolijk commentator op de diverse samenleving.

Stripmoeder Jans ging werken („Ik kies voor een carrière. Voor mij is kinderen opvoeden te moeilijk”), Jan werd huisman. De strip, gebundeld in vele albums, werd een publiekssucces, en onderdeel van de Nederlandse populaire cultuur. Toen Jans de politiek in wilde en de partij Vrouwmens 94 oprichtte, hingen lezers het Jans partij-affiche voor de ramen. Jan, Jans en de kinderen is een cultureel monument, en dat er nu een Jan Kruis Museum is geopend in een monumentendorp, is een passend eerbetoon.

Jan, Jan en de kinderen

Toen Kruis in 1999, na 29 jaar, met de strip stopte, namen nieuwe tekenaars verenigd in Studio Jan Kruis zijn werk in Libelle over.

Kruis zelf, inmiddels van Rotterdam naar het Drentse Mantinge verhuisd, kon zijn hit-strip niet helemaal loslaten. Deels als reactie op de iets bravere Studio Kruis-versie, verzon hij een parodie op zijn eigen familiestrip – waarin hij zijn maatschappelijk betrokken humor opnieuw kwijt kon. Die strip, Kwynk, ging over een modern Nederlands gezin, met twee homo’s als vaders, een witte Nederlander en een Surinamer, en twee kinderen: Jan, Jan en de kinderen, werden ze ook wel genoemd. Een in eigen beheer uitgegeven album daarvan is te koop, met Jan Kruis-merchandise in de museumwinkel.

Het Jan Kruis Museum, dat al sinds 2008, toen Kruis nog leefde, in oprichting was, is er uiteindelijk met steun van crowdfunding gekomen na ruim 10 jaar. Het drijft grotendeels op vrijwilligers, en zijn dochter Leontine Kruis (die model stond voor stripdochter Karlijn in de Jan, Jans-strips) helpt ook in het museum.

Jan Kruis Museum, Melkwegje 5, Orvelte. Open: di-zo, zomers ook ma. Inl: jankruismuseum.nl