Rob Ouderland (voorgrond), fysiotherapeut: „Voorbeelden genoeg van mensen die succesvol terug zijn gekomen.” 

Merlin Daleman

PSV’er Ryan Thomas: ‘Elke dag dat je weer naar je auto loopt, hoop je dat je die dag weer een stukje beter bent geworden’

Een jaar zonder voetbal PSV’er Ryan Thomas scheurde een jaar geleden zijn kruisband. NRC volgde zijn revalidatie. „Ik voel me weer voetballer.”

Het gebeurde in een trainingspotje. Vier tegen vier, oudjes tegen jonkies. „Ik zat bij de oudjes”, zegt Ryan Thomas. Slidings waren verboden, maar met een uitgestrekt rechterbeen wierp hij zich voor een schot. „Ken je die blocktackles waarbij je zo’n knal hoort? Zo één was het.” Volle impact, op een overstrekt been.

Had de middenvelder van PSV zijn been maar teruggetrokken. Maar ja, nieuwe club, nieuwe trainer – dan hou je je niet in. Zo scheurde Thomas (24) op vrijdag 17 augustus 2018 zijn voorste kruisband, bij zijn vierde training voor PSV. Hij maakte de partij nog af, maar het gekke gevoel in zijn been bleef. Iemand van de medische staf had het moment gezien. „Hij zei al: dat zag er niet lekker uit”, zegt Thomas.

De maandag erna deed de arts dezelfde test als een week eerder, toen Thomas medisch gekeurd werd bij zijn overstap van PEC Zwolle naar PSV. Toen was alles prima. Maar nu had zijn onderbeen veel te veel speling ten opzichte van zijn bovenbeen.

Na de MRI-test in het ziekenhuis was het duidelijk: de voorste kruisband was gescheurd. Een operatie dus en zes tot negen maanden herstel. Misschien zelfs een jaar. En daarna?

Hij huilt nooit, zegt Thomas, maar die dag zag zijn vriendin vuurrode ogen.

Merlin Daleman

Dag 68

Hij is redelijk mobiel, kan stukjes lopen: van parkeergarage naar de lunchroom en terug. Tijdens de operatie is een hamstringpees uit zijn rechterbeen in zijn kniegewricht gezet, om een nieuwe kruisband te vormen. „Ongelooflijk wat ze kunnen”, zegt Thomas.

De knie zelf geeft geen klachten. „Soms vergeet je even dat er nu een gat in je hamstring zit” , zegt Thomas. Dus tilde hij zijn dochter Lily op van achter de bank, met een vlammende pijnscheut door zijn bovenbeen als gevolg. „Alsof je spier gescheurd is.”

Het is 24 oktober 2018: Champions League, Tottenham Hotspur-thuis. We maken kennis in het centrum van de stad. NRC heeft voor een mandje kiwi’s gezorgd, Thomas lacht. „Die krijg ik vaker.” Het gebied rond Te Puke, zijn geboortedorp in Nieuw-Zeeland op het noordelijke eiland, is het epicentrum van de kiwi-export, vertelt hij. Wie wat wil verdienen als tiener, doet dat in de kiwiteelt.

In rugby-gek Nieuw-Zeeland was de tengere Thomas geschikter voor voetbal. Hij kwam op zijn achttiende naar Nederland, via-via had zijn mentor en opleider Declan Edge een stage geregeld bij PEC Zwolle. Hij overtuigde, kreeg een contract. Zijn club won de KNVB-beker dat eerste seizoen, Thomas scoorde de eerste twee goals van PEC in de memorabele bekerfinale tegen Ajax (5-1). Een aantal jaren later, na een wedstrijd tegen PSV, zegt voormalig PEC-coach Ron Jans dat de behendige middenvelder Real Madrid kan halen – dus sowieso de Nederlandse topdrie.

In de zomer van 2018 sloeg PSV toe. „Ik had zo hard gewerkt om hier te komen”, zegt Thomas. „En dan gebeurt dit. In de eerste week: weg seizoen.” Hij laat de MRI-foto zien: een explosie van rafelig draad, waar ooit een kruisband was.

Vanwege de privacywet mag PSV niet communiceren over de blessure, hij zelf natuurlijk wel. Het lijkt hem wel wat om het jaar te documenteren, via gesprekken. Als het maar geen sob story wordt. Hij noemt het lot van Abdelhak Nouri. En Thomas’ zus, die van kanker genas maar nu een long en twee ribben mist. Ofwel: waar hebben we het over? Annoying is een woord dat hij door het jaar heen vaker gebruikt. „Ik heb vaak gezegd dat het mijn ambitie is om Champions League te spelen. Dus dit is vervelend. Maar we komen er wel.”

Fysiotherapeut Pim van Duin (links) van TopSupport: „Als het voetbal wegvalt, valt 80, 90 procent van hun leven weg.”
Merlin Daleman
Merlin Daleman
Merlin Daleman

Dag 103

Champions League is weer in de stad. Het is de middag voordat PSV tegen Barcelona speelt, op 28 november 2018. Op complex De Herdgang treffen de twee Onder-19 teams elkaar. Declan Edge is op bezoek, Thomas’ oude trainer die is overgekomen uit Nieuw-Zeeland en zijn geluk in Zweden gaat beproeven. Hij is mateloos geïnteresseerd in het Nederlands voetbal. „Hoe is het eigenlijk met Gerald Vanenburg?”

Er zijn dingen om naar uit te kijken. Thomas gaat een sprintje trekken eind van de week, voor het eerst. Hij zal er geen flesje om los trekken. „Mentaal is het lekker, een stimulans”, zegt Thomas. „Dat is genoeg om me aan de gang te houden. Zelfs als ik straks weer speel ga ik niet iets bijzonders doen om het te vieren. Het spel zelf, dat gevoel, dat is genoeg. Daar heb ik geen champagne bij nodig.”

De winter komt eraan. Of Thomas meegaat op trainingskamp is nog onduidelijk. Van hem hoeft het niet zo. „Het is prettig om bij het team te zijn. Maar als ze besprekingen hebben doe ik al niet mee. En als ze trainen ook niet.”

Soms vreet het aan hem, de manier waarop hij geblesseerd raakte. „Als ik er aan terugdenk ben ik pissed off dat ik het deed”, zegt Thomas. „Negen van de tien keer laat je zo’n schot gaan op training. We stonden ook nog twee doelpunten voor. Maar je wil laten zien aan de nieuwe trainer dat je alles geeft”, zegt hij. „Dit zou me bij PEC niet zijn gebeurd, denk ik.”

Eerder die ochtend treffen we elkaar bij TopSupport, de ‘medisch partner’ van PSV bij het St. Anna Ziekenhuis. De eerste maanden speelt de revalidatie zich vooral hier af. Weg van de club, waar alles in het teken staat van voetbal.

Als het voetbal wegvalt, valt 80, 90 procent van hun leven weg

Op een bankje zit Huub Stevens met een handdoekje in de nek. Een speler van Jong PSV rekt zich uit op een matje, ook amateursporters revalideren hier tussen de profs. Thomas maakt zijn kilometers op de loopband. Hij rent van nature al op zijn voorvoeten. „Dat zit dan weer mee”, zegt fysiotherapeut Pim van Duin. Minder belastend voor de knie dan de haklanding, legt hij uit.

Thomas doet coördinatie-oefeningen die hij nog nooit gedaan heeft. „Nu is zijn balans al beter dan een jaar geleden, durf ik wel te stellen”, zegt Van Duin. „Uit onderzoek weten we dat in één op de vier gevallen er binnen twee jaar weer een kruisband afscheurt. Dezelfde knie, of juist de andere. Een belangrijk aspect binnen de revalidatie is dan ook het voorkomen, door te sturen op de stand van de knie tijdens bewegingen. Daar houden voetballers zich – gelukkig maar – niet mee bezig. Of eigenlijk niet ‘gelukkig’, want als je kijkt naar preventie is het goed als ze dat nog bewuster doen.”

Van Duin ziet ze langskomen, topsporters wier loopbaan ineens keihard onderbroken wordt. „Als het voetbal wegvalt, valt 80, 90 procent van hun leven weg. Wat dan een uitlaatklep is, voetballen, kunnen ze niet. Netflix, Playstation de hele dag? Leuk voor drie weken, zes weken ook. Nog langer? Verschrikkelijk.”

Merlin Daleman

Dag 191

Ze zijn verhuisd, van een appartement in het centrum naar een huis in het Eindhovense Stratum. Thomas, zijn vriendin Nikky Veenstra en dochter Lily, één jaar oud. Door het huis scharrelen twee Franse buldogs. Op het plein voor het huis spelen buurtkinderen, de bal rolt. Het februarizonnetje stimuleert de gedachten aan voetbal. Maar de beslissing is inmiddels gevallen: dit seizoen komt hij niet meer in actie.

Er staat voetbal op in de huiskamer: ADO- Ajax. Buiten PSV kijkt hij bijna geen voetbal, zegt hij. Waarom niet? „Ik vind het vervelend. Als ik kijk, bestudeer ik het spel, kijk ik wat ik kan meenemen naar mijn eigen game. Maar ja, ik heb geen game.”

Hij is niet meegeweest naar Qatar in de winterstop, wel even naar Barcelona op vakantie. Presentator en oud-speler Hans Kraaij jr. was op de club. „Die heeft ooit zijn been gebroken. Hij zei het mooi: je zit bij het team, maar niet echt. Je staat aan de buitenkant. Je luncht mee, maar je zit niet bij teambesprekingen. Je zit in de gym, je traint alleen.”

De knie ligt „op schema”, zegt hij. Maar hij heeft veel pijn aan de hamstring, soms ook aan de achillespees. En hij heeft griep gehad. „Je pusht je lichaam voortdurend. Normaal doe je gedurende het seizoen eigenlijk alleen maar onderhoud. Nu is het net pre-season, maar dan de hele tijd. Vandaag [zondag] ben ik vrij, dus begin ik morgen pijnvrij aan de week. Vanaf dan is het elke dag spierpijn.”

Zijn vriendin schuift aan. „Hij heeft het mentaal zwaar. Beter dat ik soms even wegga, met Lily. Dan distantiëren we ons gewoon van hem, doen we ons ding. Maar er zijn ook dagen dat hij heel erg vrolijk is, heel opgewekt.”

Hij zegt dat hij goed kan verbergen hoe hij zich voelt. „Of ik een goede of slechte dag heb. Maar zij kan dat weer heel goed ontcijferen. Laatst stelde ik voor om het weekend weg te gaan, gewoon casual. Toen vroeg ze: moet je niet werken dan? Dus ik zei: de fysio heeft me vrijaf gegeven. Dan weet zij meteen dat het niet goed is gegaan die week.”

Zij: „Ik heb wel gezegd: ‘Je moet praten.’ Of ja, je moet niks. Maar als je niet praat kan ik je niet helpen. Dus nu komt hij thuis, dan vertelt hij wel: vandaag is dit gebeurd, ik heb meer pijn hier, dat soort dingen. Dan weet ik wat ik kan verwachten.” Dat gaat steeds beter, zegt ze. „Maar ja, het is soms lastig omdat hij zo rustig is, in zichzelf gekeerd.”

Terwijl hij in zijn cocon zit, bewaart zij het overzicht thuis. De verhuizing? Haar werk. Ze gaan zo naar PSV-Feyenoord, de oppas is met Lily bezig. Ryan zoekt zijn clubkostuum. „Kijk eens op de wasmachine”, zegt ze. „Nou ja, dat soort dingen dus. Waar ligt dit, waar ligt dat.”

Hoe het is om met een revaliderend topsporter te leven, is voor anderen moeilijk te doorgronden, zegt ze. „Hij doet op dit moment niet heel veel thuis omdat hij gewoon voor mijn gevoel veel in zijn hoofd bezig is. En niet met de verhuizing, of standaarddingetjes. Ik vind het niet meer dan normaal dat ik dat dan op me neem, kan hij zich op zichzelf richten. Dat wordt niet altijd begrepen door vrienden. Dat is prima, als ik het maar wel bij ze kwijt kan.”

Ryan Thomas: „Elke dag dat je weer naar je auto loopt, hoop je dat je die dag weer een stukje beter bent geworden.”
Merlin Daleman
Merlin Daleman
Merlin Daleman

Dag 222

Zo ziet een dag eruit: ’s ochtends om negen uur op de club, even masseren. Dertig tot veertig minuten op de hometrainer. Wat oefeningen in de fitnesszaal, de spieren opwarmen. Dan naar buiten, iets meer dan een uur „voetbalwerk”: dribbelen, passen, versnellen, voorzichtig schieten. Dan terug in de gym voor het zwaardere werk: squats, boxjumps, deadlift. Lunch. Daarna is het bovenlichaam aan de beurt, in het krachthonk. Thomas: „Vandaag had ik geluk: alleen een massage in de middag.”

Het is vier dagen voor Ajax-PSV, de kraker in de competitie. De competitie glijdt aan hem voorbij. Zijn doel: „Elke dag dat je weer naar je auto loopt, hoop je dat je die dag weer een stukje beter bent geworden.”

Hij sprak Onder-19-trainer Ruud van Nistelrooij, die zelf zijn kruisband scheurde en misschien wel het beste voorbeeld is van iemand die er sterker uit kwam. „Hij zei: maak mentale notities van wat je doormaakt. Laat niet alles langs je heen glijden. Wees je bewust van wat je voelt, wat je denkt, zodat je je op bepaalde momenten ook realiseert hoe ver je gekomen bent. En dat is ook een big deal, als ik denk aan wat ik nu kan vergeleken met een paar weken terug. Dat zijn grote stappen.”

Merlin Daleman

Dag 272

Zijn knieën hebben een verleden. Hij is drie jaar geleden geopereerd aan een aangeboren afwijking: zijn knieschijven zijn nooit tot één gegroeid. Voormalig Tsjechisch topspeler Pavel Nedved had dat ook. Niet heel problematisch, maar Thomas had er vaak irritatie van. Dat was na die operatie voorbij. Hij werd er een betere speler van, verlost van zeurende pijntjes. Maar nu hij de grenzen van zijn herstelvermogens op zoekt, speelt de irritatie weer op.

Het is 16 mei 2019, einde seizoen. Na het kampioenschap van Ajax is het uitgestorven op trainingscomplex De Herdgang. Thomas en fysiotherapeut Rob Ouderland zijn weer met z’n tweeën op een bijveld bezig. Ouderland is de man die zich al ruim een half jaar op de club over Thomas ontfermt. „Je hebt ook een foto van me op je nachtkastje toch?”

Hij bewaakt de belasting, vraagt steeds waar het pijn doet. Hij weet wanneer hij iets moet zeggen, wanneer niet. „Je hoopt dat het in een rechte lijn omhoog gaat. Maar het is in de praktijk meer dit”, zegt Ouderland met zijn handen zigzaggend omhoog.

Hij had allang in de gaten dat het niet lekker ging, een maand terug.

Hij was een zombie geworden, zegt Thomas zelf. „Je komt thuis, zegt niks, doet niets, wil niets. Het probleem is ook dat wij als voetballers alles op ons nemen. Je wil niet om hulp vragen. Het is steeds: ‘Mijn probleem, mijn probleem.’ Het is bijna een understatement wat een wissel dit trekt op mijn vriendin”, zegt Thomas. „Het duurde acht maanden voor ik dat doorhad.”

Ze was een tijd wat stiller geweest, zegt hij. „Niets voor haar.” Dus hij vroeg maar eens wat er was. „Kreeg ik te horen dat het voor haar voelde alsof ze er al een half jaar alleen voor stond. Ik had geen idee. Ik dacht dat alles wel goed zat. Ik voelde me zo slecht, dat ik haar dit aandoe. Ik had het niet eens in de gaten.”

Hij nam een paar dagen vrij, even uit de routine. Ouderland: „Het hoort bij de donkerste dagen. Right? Zonder die stilte van Nikky of dat signaal was je niet wakker geworden.”

Frustrerend is het proces, zegt Thomas, maar ook „fascinerend zoals het lichaam soms reageert”. Zoals toen hij een bepaalde beweging maakte, onder een bepaalde hoek wegsprinten met kracht op het rechterbeen. „Het was nieuw voor dat ding. Je kruisband vertelt je hersenen hoe je knie staat, en als de nieuwe kruisband een bepaalde draai nog niet heeft gemaakt, zegt-ie als het ware tegen je brein: wat was dat?”

Ouderland knikt. „Het was ooit een hamstring, een domme peesstructuur. Die knappe chirurgen hangen die in het gewricht, en dan ga je het remodelleren in de functierichting die je vraagt. Dan komen die complexe factoren die bij het spel op zijn niveau horen: explosiviteit in elf tegen elf-situatie, allerlei omstandigheden. Daar moet die knie en kruisband zich aan aanpassen. Die leert.”

Toch zal het nooit de kruisband zijn die het was. „Het zal altijd een surrogaat blijven”, zegt Ouderland. „Maar er zijn voorbeelden genoeg van mensen die succesvol terug zijn gekomen. Onze taak is hem zo veilig mogelijk terug te brengen. Het is al een knie met een litteken, alleen moet dat litteken zo sterk zijn dat hij een heel stabiele knie terugkrijgt voor het voetbal.”

Dag 361

Zongebruind, de haren kortgeknipt. De vakantie – naar Curaçao – is voorbij. Hij heeft nog altijd de beugel om de tanden van zijn bovenkaak. Hij ziet er patent uit, oogt sterk. „Ik voel me steviger, zekerder op het veld.” In de tijd dat hij met proteïneshakes en creatine zijn verloren spiergewicht terugwon, was hij vijf kilo aangekomen. „Vooral vocht, door die troep.” Nu zit hij weer op zijn oude gewicht, maar de spieren zijn gebleven. „Wat ik van Van Nistelrooij heb opgestoken: je krijgt nooit meer de kans om zo aan jezelf te werken. Dat je twaalf maanden uitsluitend met jezelf bezig bent en niet hoeft te denken aan de wedstrijd. Op een bepaalde manier heb je er ook wel wat aan.”

Het is dinsdag 13 augustus 2019 en Thomas traint weer met het eerste. „Ik voel me weer voetballer.” Na twee weken eerst met PSV Onder-19 zei Mark van Bommel afgelopen zaterdag: kom maar met ons mee. En dus zit hij weer bij de selectie van PSV. Nu nog even alleen ‘vrije man’, dus altijd bij de balbezittende partij. „De trainers willen misschien nog niet dat ik de verdedigende duels aanga. Maar ik ben er klaar voor.” Het is nu wachten op die eerste wedstrijd, die minuten in het eerste. Het is een kwestie van weken nog, hoopt hij.

Hij durft alles weer. Ja, ook een bal blocken. Hoe zit het met zijn zelfverwijt, over die actie in dat partijspel nu een jaar geleden? „Toen ik dat zei, betrok ik het volledig op mezelf. Maar weet je, ik ben er nu ‘ok’ mee. Het is gewoon wat voetballers doen: als iemand schiet, prop je je been ertussen. Als je een bal kan blocken, doe je dat.”

Terugkijkend was het jaar „erger dan ik me had voorgesteld”. Het vroege voorjaar was het dieptepunt, na ruim een half jaar. De stilstand, soms achteruitgang. „Vaak kon ik het programma niet afmaken, door pijn aan mijn knieën van mijn eerdere operatie. Dat ging in mijn hoofd zitten. It annoyed me tot een punt dat ik me echt een beetje depressief werd.”

Hij is meer gaan praten, zegt hij. Thuis, natuurlijk. Met zijn familie; zijn ouders wonen sinds een aantal jaar in Nederland. Soms met Declan, zijn oude trainer. Met „een soort mental coach” ook, „iemand die lichaam en geest met elkaar in balans brengt”. Hij kan het iedereen aanraden: praat erover.

Is thuis alles weer in orde? „Het was niet dat het met ons niet goed ging. Het ging met míj niet goed. Je hebt zelf niet in de gaten dat het slecht met je gaat. Ik had haar ervoor nodig om dat te beseffen.”

Merlin Daleman
Merlin Daleman
Merlin Daleman

Correctie (17 augustus): In een eerdere versie was sprake van ’16 mei 2018, einde seizoen’. Bedoeld wordt 2019.