Opinie

Grijp momentum voor Jemenitische verzoening

Midden-Oosten Nederland moet aansturen op vredesonderhandelingen tussen zuidelijke separatisten en Houthi's, schrijft Arjan Breukel.

Jemenitische separatisten zwaaien met de vlag van de Volkse Democratische Republiek Jemen
Jemenitische separatisten zwaaien met de vlag van de Volkse Democratische Republiek Jemen Nabil Hasan / AFP

Je zou het met alle aandacht die Saoedi-Arabië en Iran in het conflict opeisen haast vergeten, maar de oorlog in Jemen is in beginsel een strijd tussen Jemenieten, over Jemenitische kwesties. Met de verovering afgelopen weekend van de havenstad Aden hebben Zuid-Jemenitische separatisten een onderbelicht aspect van het conflict stevig in het voetlicht geplaatst: de status van Zuid-Jemen. In NRC is te lezen dat de breuk tussen de zuidelijke separatisten en de Saoedische coalitie ontstond nadat een aan de coalitie gelieerde partij werd beschuldigd van een raketaanval op een parade van de separatisten (Coalitie valt separatisten aan die Aden hebben bezet, 12/8).

In feite botsten de separatisten binnen de gelegenheidscoalitie tegen de Houthi’s al langer over hoe Jemen er na de oorlog uit zou moeten gaan zien. Toch bieden de huidige ontwikkelingen een kans op vrede. De zuidelijke separatisten en de Houthi’s streven beiden naar meer autonomie. Nederland zou in VN-verband kunnen aansturen op directe vredesbesprekingen tussen deze twee partijen.

Onder het regime van sterke man Ali Abdullah Saleh werden zowel de shi’ietische minderheid in het noorden, als de bevolking in het zuiden sterk gemarginaliseerd. De shi’ieten kwamen eind jaren negentig onder leiding van de al-Houthi- familie in opstand. In het zuiden vonden vanaf 2006 grootschalige protesten plaats.

In beide gevallen greep het regime met harde hand in en vielen er veel burgerslachtoffers. Tijdens de Arabische Lente vanaf 2010 kwam Saleh ten val. Beide groepen trokken daarna samen op om meer autonomie ten opzichte van de centrale overheid te verwerven.

De nationale dialoog die hierover werd gehouden bleek echter een wassen neus omdat er nog veel kopstukken van Saleh zitting in hadden. Tijdens de dialoog pleitten de Houthi’s en vertegenwoordigers van het zuiden voor een federaal systeem, onbespreekbaar voor de overgangsregering van president Abd Rabbuh Mansur Hadi, vice-president onder Saleh. Het huidige conflict in Jemen begon nadat de nationale dialoog in 2014 zonder akkoord afliep.

Het werd al snel overschaduwd door de geopolitieke belangen van buurland Saoedi-Arabië, die de hand van Iran achter de Houthi’s zag. Saoedi-Arabië steunde president Hadi, die vanuit het zuiden de Houthi’s bevocht. Uit angst onder de voet gelopen te worden sloot het zuiden zich bij Hadi aan, bij wie ze geen oor vonden voor hun streven naar autonomie. Uit frustratie scherpten zij hun eisen aan, naar een onafhankelijk Zuid-Jemen.

Lees ook: Separatisme in Jemen is terug en leidt tot een oorlog in een oorlog

De zuidelijke strijdgroepen zijn met wapens uit de Verenigde Arabische Emiraten de grootste bron van manschappen voor de Saoedische anti-Houthicoalitie geworden. Het werkelijke drama van het conflict in Jemen is dat de twee groepen die tijdens de nationale dialoog het dichtst bij elkaar stonden de meeste troepen leveren in een conflict dat steeds meer door Saoedische geopolitieke belangen bepaald werd.

Nu het zuiden zijn eigen weg gaat, is aan die situatie een einde gekomen. Saoedi-Arabië raakt in Jemen steeds verder geïsoleerd en nu de Emiraten zich eerder dit jaar uit Jemen terugtrokken, hebben de Saoedi’s nauwelijks nog grondtroepen tegen de Houthi’s. Bovendien heeft het zuiden geen belang bij het terugveroveren van noordelijke gebieden op de Houthi’s. Zowel de Houthi’s als het zuiden streven naar zelfbestuur. Directe besprekingen tussen deze twee Jemenitische partijen in VN-verband biedt daarmee kansen op Jemenitische verzoening. Nederland zou hierop in de VN kunnen aandringen. Nog niet eerder gloorde er een zo sterke lichtpunt van vrede boven wat eens Arabia Felix genoemd werd – het gelukkige Arabië.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.