Wie chronisch ziek of oud is, kan lang wachten op een nieuw rijbewijs

Bureaucratie Wie ‘ja’ antwoordt op een van de vragen van het CBR over de gezondheid, komt in een traag draaiende molen.

Verzekeraars hanteren een coulanceregeling waarbij 75-plussers verzekerd zijn als ze tijdig een verlenging hebben aangevraagd. De geportretteerden komen niet voor in het artikel.
Verzekeraars hanteren een coulanceregeling waarbij 75-plussers verzekerd zijn als ze tijdig een verlenging hebben aangevraagd. De geportretteerden komen niet voor in het artikel. Foto’s Mariette Carstens/HH, Roel Burgler
Ook elders gaat het mis met gezondheidsverklaringen bij het CBR. Zo zijn in ten minste 71 gevallen per abuis medische gegevens verwisseld.

Herman Mens (75) zit op een hotelkamer in Hamburg met uitzicht op de haven. Die ochtend is hij samen met zijn vrouw vertrokken uit Denemarken. „De autoreis ging voortreffelijk, dank u wel”, zegt hij door de telefoon. Hij reed zelf, jazeker. Maar nog geen half jaar geleden leek zo’n reis een utopie. Herman Mens kwam terecht in de zeer traag draaiende bureaucratische molen van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) nadat hij een gezondheidsverklaring had ingevuld die nodig is voor het verlengen van het rijbewijs.

De wachttijd was eindeloos en dat geldt nog steeds voor zowat alle 75-plussers en voor mensen met een handicap of chronische ziekte. De Nationale Ombudsman vroeg vorig jaar minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) de problemen aan te pakken. En dit jaar wéér, omdat er niets was verbeterd. De problemen van het CBR komen door de moeizame invoering van een nieuw digitaal systeem en een tekort aan artsen die medische verklaringen beoordelen.

Maandelijks verlopen honderden rijbewijzen van mensen die tijdig hun aanvraag hebben ingediend. En even lekker klagen tegen een CBR-medewerker kan niet. De klantenservice is chronisch overbelast, bellers staan soms meer dan een uur in de wacht.

Vier maanden zijn rijbewijs kwijt

Ook het rijbewijs van Herman Mens verliep. Hij vulde op de „gezondheidsverklaring voor mensen van 75 of ouder” in dat hij wel eens iets vergat. Hij vroeg zelf zijn huisarts om een verwijzing om dementie uit te sluiten. Die stuurde hem langs een neuroloog, die voor de zekerheid een hersenscan liet maken. Van dementie was geen sprake, bleek uit die scan. Daarnaast bezocht hij een psycholoog. Beide artsen zagen geen belemmeringen voor autorijden. Toch wilde het CBR hem laten keuren door een onafhankelijke arts. De tijd tussen de verschillende bezoeken was zo lang dat hij vier maanden zijn rijbewijs kwijt was en dus niet kon rijden.

Hij is niet de enige. Doorrijden is geen optie, want rijden met een verlopen rijbewijs is strafbaar. En bovendien keerde de verzekering niet uit bij schade of letsel.

Hier duiken de autoverzekeraars op als reddende engel. Uit een belronde blijkt dat de meeste autoverzekeraars het hun oudere klanten niet willen aandoen dat ze buiten hun schuld om thuiszitten. Zij hanteren een coulanceregeling die inhoudt dat 75-plussers tóch verzekerd zijn, als ze tijdig een verlenging hebben aangevraagd.

Dit doen de verzekeraars in afwachting van een regeling van minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD), waardoor 75-plussers een jaar met een verlopen rijbewijs mogen doorrijden. De Tweede Kamer moet daar nog over stemmen, op z’n vroegst wordt die regeling in december ingevoerd. Voor mensen met een aandoening of chronische ziekte geldt de regeling niet.

De maatregel lost ook de problemen van het CBR niet op. Het CBR schreef vorige maand aan de minister dat het de problemen nu echt wil aanpakken. In dezelfde brief staat dat 7 procent van de aanvragers niet binnen vier maanden kan worden geholpen. In 2018 was dat nog 5 procent.

Lees ook de brief van Frans Corstens over het CBR

Eind juli beschreef een bijna-slachtoffer van de CBR-wachtlijsten, Frans Corstens, in een ingezonden brief in NRC zijn moeizame weg naar een rijbewijsverlenging. Hij heeft al sinds zijn veertiende een mid-thoracale dwarslaesie en rijdt 57 jaar in een auto met handbesturing. Nooit problemen gehad, nooit schade gereden. Nadat hij de gezondheidsverklaring voor 75 plussers, vergezeld van het keuringsrapport van zijn medisch specialist, had ingediend moest hij 20 weken wachten op een reactie. Die reactie hield in dat hij naar een andere medisch specialist moest. Dat kon 16 weken duren. Het leek erop dat Corstens, net als Herman Mens, zijn rijbewijs tijdelijk zou verliezen. Terwijl hij vanwege zijn handicap op zijn auto aangewezen is.

Na publicatie van zijn brief ontving NRC tientallen brieven en mails. Corstens zelf kreeg stapels post van lotgenoten. De een voorzag een vakantie die in het water zou vallen, de ander vreesde maandenlang thuis zitten. Maar inmiddels was Corstens geen lotgenoot meer. Want direct na de publicatie van zijn ingezonden brief hoorde Corstens van het CBR dat zijn rijbewijs geregeld was. En die nieuwe keuring? Die was niet nodig geweest. Hij heeft inmiddels de minister-president een brief geschreven, omdat deze kwestie nu wel voor hem, maar niet voor al die andere 75-plussers geregeld is.

Tip: mail een Kamerlid

Intussen bestaat op sociale media een levendige dialoog over adviezen om de wachttijden te ontlopen. De publiciteit zoeken, is er een van. Kamerleden mailen, is een andere tip. Dat deed de bijna 75 jaar oude Nico Ouwehand. Hij werd teruggebeld door een PVV-medewerker uit de Tweede Kamer. „U wordt binnen een half uur gebeld door het CBR.” Ouwehand: „Dat klopte. We nemen uw dossier onmiddellijk in behandeling, zei het CBR. Er is maar een manier om niet in de wachttijden verstrikt te raken. Assertief zijn en flink om je heen slaan.”

In zijn brief schreef Corstens: „Van leeftijdgenoten die met hetzelfde probleem worstelen, weet ik dat breeduit geadviseerd wordt op alle vragen op de ‘eigen gezondheidsverklaring’ ‘NEEN’ in te vullen. Zelfs wanneer dit als onjuiste informatie zou moeten worden aangemerkt.”

Als er een vraag van de gezondheidsverklaring met ‘ja’ wordt beantwoord, zegt de woordvoerder van het CBR, willen wij het oordeel van een arts, of vragen we extra informatie. De vragen zijn zo geformuleerd dat elk bevestigend antwoord iets zegt over de rijvaardigheid.

Henk Seinen (81) vulde anderhalf jaar geleden – vier maanden voordat zijn rijbewijs verliep – in dat hij vergeetachtig was. Net als Herman Mens vreesde hij voor dementie. Seinen vindt het goed dat het CBR dan voorzichtig is en iemand naar een dokter stuurt, zegt hij. „Maar je kunt mensen niet maanden laten wachten.” Hij ging naar zijn eigen arts die hem onderzocht, beginnende dementie uitsloot en dat meldde aan het CBR. Het CBR vond dat onvoldoende en stuurde hem naar een arts die zij aanwezen. Weken gingen voorbij voordat hij er terecht kon. Weer weken voor er een rapport lag. Intussen verliep zijn rijbewijs. „En ik woon in Vilsteren, in Overijssel, zonder auto kan ik nergens heen.”

Het laatste obstakel voor Henk Seinen was een rijtest. Een CBR-medewerker rijdt mee en kijkt of de betrokken bestuurder geestelijk en lichamelijk in staat is veilig te rijden. Ook Herman Mens kreeg een oproep voor een test, die in de eigen auto gereden mag worden. Maar mag je met een verlopen rijbewijs wel rijden, dachten beide mannen onafhankelijk van elkaar. Nee, zegt de woordvoerder van het CBR. „Rijden mag alleen tijdens de test. Je moet je laten brengen en ophalen.” De rijbewijsaanvrager moet dat zelf bedenken, want het staat niet in de oproepbrief. Én niet op de site bij de aanmelding voor de rijtest. Schade tijdens de rijtest wordt ook niet door alle verzekeraars gedekt.

Zowel Henk Seinen als Herman Mens slaagden voor de test en konden een nieuw rijbewijs aanvragen. Mens reed uit Hamburg terug naar huis. Henk Seinen rijdt af en toe naar Ommen voor boodschappen. Of hij rijdt naar het station en neemt de trein naar Amsterdam voor een klassiek concert. „Want dat hele stuk ga ik niet rijden. Daarvoor gebruik ik mijn vrij-reizen dagen.”