Nieuwbouwwijk? Voorlopig gaat in Melickerveld geen schop meer de grond in

Melickerveld De Raad van State heeft de bouwplannen voor een nieuwbouwwijk in een Roermonds natuurgebied vernietigd vanwege de te hoge stikstofuitstoot.

Natuurgebied het Melickerveld in Roermond. Hier wilde de gemeente 470 nieuwe woningen bouwen, tot grote zorg van omwonenden en natuurorganisaties.
Natuurgebied het Melickerveld in Roermond. Hier wilde de gemeente 470 nieuwe woningen bouwen, tot grote zorg van omwonenden en natuurorganisaties. Foto Merlin Daleman

Stap bij Hans Boots door de achterdeur de tuin in en je ziet het vlakke Nederland zich prijsgeven aan de eerste glooiingen van de Limburgse grond. In Roermond vind je oeroude rivierterrassen met hoogteverschillen van 5 meter, gedurende duizenden jaren in het landschap gesneden door uitlopers van de Maas.

Het Melickerveld, een groen gebied van 23 hectare in het zuiden van de gemeente, toont dit bijzondere landschap in volle glorie: golvende akkers en beboste heuvels, geen woonwijk of industrieterrein te bekennen.

De gemeente wilde dat veranderen. In 2016 stemde de gemeenteraad in met de aanleg van een nieuwbouwwijk in het gebied, waar onder meer beschermde diersoorten als de das en knoflookpad voorkomen. Er zouden 470 woningen verrijzen.

Toch heerst drie jaar na dato nog altijd de rust op het Melickerveld. Vanuit zijn achtertuin loopt Boots zo een pas geoogst tarweveld in. Hier hadden reeds woningen en een geasfalteerde tweebaansweg moeten liggen. Verderop bewegen maïsplanten mee met de wind. Het gehinnik van paarden in een veld ernaast is, met het zachte gebrom van in de verte langsrijdende vrachtauto’s, het enige dat de stilte verstoort.

Geen schop is in de grond gezet sinds het gemeentelijk besluit – en dat gaat voorlopig ook niet meer gebeuren. Dat heeft alles te maken met de beslissing van de Raad van State eind mei om het Programma Aanpak Stikstof (PAS) te vernietigen. Het PAS regelde de aanpak van stikstofoverlast in veel zogenoemde Natura 2000-natuurgebieden, waarvan Nederland er 160 telt. Wie in de buurt van zo’n gebied een weg wilde verbreden of een woonwijk wilde bouwen, kon de verhoogde stikstofuitstoot die dat met zich meebracht compenseren door elders nieuwe natuur aan te planten. Kón, want volgens de hoogste bestuursrechter biedt de compensatieregeling te weinig bescherming voor de natuurgebieden. En die uitspraak heeft mogelijk gevolgen voor 180 projecten in heel Nederland.

Voor het Melickerveld viel de beslissing woensdag: de Raad van State vernietigde de plannen voor de komst van de nieuwbouwwijk. Aan dat oordeel is een lange juridische en politieke strijd voorafgegaan.

Omringd door natuur

Wie de kaart erbij pakt, ziet dat Roermond wordt omsingeld door markeringen. Ten noorden van de stad liggen het Leudal en het Swalmdal. Ten oosten, net over de grens, liggen diverse Duitse Natura 2000-gebieden. En ten zuiden liggen het Roerdal en de Meinweg, met bossen, zandgronden en meanderend water. Precies tussen deze twee gebieden in ligt het Melickerveld.

De komst van een woonwijk hier is nooit onomstreden geweest. Al sinds de jaren negentig zijn er plannen voor. In eerste instantie moesten er 700 woningen komen, deels in Roermond en deels in het naastgelegen Melick. Als die gemeente afhaakt, ontstaat het plan voor 470 woningen. Voor de bouw daarvan wordt in 2014, één dag voor de gemeenteraadsverkiezingen, een overeenkomst gesloten met projectontwikkelaar Leigraaf Midden-Limburg, een samenwerkingsverband van VolkerWessels en corporaties Wonen Limburg en Wonen Zuid.

Twee jaar later ziet een deel van de coalitie geen heil meer in het plan. Maar dan wreekt zich de overeenkomst met Leigraaf. Volgens toenmalig wethouder Raja Fick dreigt de ontwikkelaar met een schadeclaim van maximaal 25 miljoen euro als het plan niet doorgaat. Onder die druk stemt de oppositiepartij LVR van Jos van Rey in en is er een meerderheid.

Omwonenden zijn de eersten die gealarmeerd raken, zegt Boots, die met enkele buren aan een zandweg aan de rand van het Melickerveld woont. „We hadden een nimby-gevoel [not in my backyard; niet in mijn achtertuin, red.]. Daar ging onze rust, ons uitzicht.” Boots, zelf architect, was de eerste die aan de rand van het gebied een huis mocht bouwen. Hij ontwierp een ondergronds huis „dat geen inbreuk was op het landschap”.

Niet alleen omwonenden, maar mensen uit heel Roermond gebruiken het gebied om de hond uit te laten, te wandelen door de natuur of een rondje te joggen. Boots: „Het is de huiskamer van de wijk.” Ook Lia Strating, die even verderop aan dezelfde zandweg woont, stelt dat het behoud van het Melickerveld verder gaat dan nimby. „Het is voor de bevolking van Roermond een van de laatste groene longen van de stad.”

De belangen van de omwonenden blijken gelijk op te lopen met zorgen van de natuurorganisaties Natuur- en Milieufederatie Limburg, Milieugroep Roermond en de Milieu- en Heemkundevereniging Swalmen (MHVS). Zij vrezen een verdere toename van de stikstofuitstoot. „Bij de Natura 2000-gebieden in deze regio zijn de maxima van de stikstofuitstoot al bereikt”, zegt Toine Wuts, voorzitter van de MHVS. „Terwijl dat alleen maar meer wordt als hier gebouwd wordt, er meer mensen komen wonen en er meer auto’s gaan rijden.”

Al die extra stikstof is een vorm van extra bemesting, zegt Frank Waajen. Hij woont in een van de drie huizen die in het Melickerveld staan. Waajens voorouders bouwden het bakstenen huis in 1867, „ver voordat het woord ruimtelijke ontwikkeling bestond”. Waajen, werkzaam aan de Universiteit Wageningen, geldt als de flora- en fauna-expert van het gebied. „Er zijn heel veel planten die niet tegen die extra bemesting kunnen en dan verdwijnen.” Planten die wel goed gedijen bij stikstof, zoals brandnetels, kunnen ook andere plantsoorten verdringen.

Volgens Waajen gaat dit niet op voor het Melickerveld, maar vooral voor de omliggende gebieden. Cynisch: „De natuur in het Melickerveld zelf zal vernietigd worden als er een woonwijk komt, dus daar hoef je geen rekening meer mee te houden. Maar voor de omliggende Natura 2000-gebieden zal de impact groot zijn. Dat wilden we ook voorkomen.”

Uiteindelijk spannen de natuurorganisaties en omwonenden samen een gerechtelijke procedure aan. Nadat het PAS in mei als onrechtmatig wordt bestempeld, is het aan de bestuursrechter te oordelen of de maximaal toegestane stikstofuitstoot wordt overschreden door de komst van de woonwijk. Dat is het geval voor het Roerdal en Swalmdal, oordeelde de Raad van State woensdag. En omdat die overschrijding niet meer gecompenseerd kan worden met het PAS, is het besluitvormingsproces vernietigd en moet het overnieuw.

Definitief einde?

Wuts van het MHVS is „verheugd” door de uitspraak. „Zo blijft een karaktervol gebied gevrijwaard van vernietiging.” Hij hoopt dat Roermond nu naar andere locaties gaat kijken. Ook omwonende Boots is blij. „Dit is goed nieuws, en ook wel een verrassing. Nu gaan we zien hoe groen het huidige gemeentebestuur is. Met een partij als GroenLinks in de coalitie hoop je dat het project definitief gestopt wordt.”

Projectontwikkelaar Leigraaf wil niet reageren op de uitspraak. „We willen eerst overleggen met de betrokken partijen en de gemeente.” Dat overleg staat volgende week gepland. Ook Wonen Limburg, een van de betrokken corporaties, wil hierop niet vooruitlopen.

Hetzelfde geldt voor verantwoordelijk wethouder Angely Waajen-Crins (CDA), die zegt zich „de komende tijd te beraden over de mogelijkheden”. Vóór de uitspraak sprak ze haar hoop uit dat het project zou doorgaan: „We hebben vanuit onze volkshuisvestelijke opgave de woningen hard nodig en dit is de laatste uitbreidingslocatie waar we kunnen bouwen.”

De buurtbewoners wachten het ontspannen af. „De gemeente is nu aan zet”, aldus Boots. „Ik heb gezegd dat als dit goed zou komen, we een mooi eindfeest moesten geven. Dat moeten we nu maar eens gaan doen.”

Gasboring verboden pagina E1