The National

Foto Graham MacIndoe

Interview

The National: ‘Een vrouwenstem draagt meer emotie uit’

Lowlands 2019 Vrouwenstemmen overvleugelen de zangstem van Matt Berninger op het nieuwe album van The National, topact op Lowlands. „Zo krijgen de teksten een universelere lading.”

Wat doe je als je band al zo’n twintig jaar bestaat en verschillende muzikale stadia heeft doorlopen? De Amerikaanse band The National, opgericht in 1998, speelt melancholische rock, getypeerd door de broeierige bariton van voorman Matt Berninger. Maar voor het nieuwe album moest er iets wezenlijks veranderen. Want wie zit er nog te wachten op weer vijftien liedjes van The National? Dat zegt gitarist/componist Bryce Dessner, over hun onlangs verschenen achtste album I Am Easy To Find.

Die muzikale ongedurigheid kwam op een onverwacht moment: net nadat de groep in 2017 met Sleep Well Beast haar meest doorwrochte album tot nog toe had gemaakt (en er een Grammy voor kreeg). De duistere sfeer werd doorboord met sprankelende accenten, de melodieën van nummers als ‘Turtleneck’ en ‘Day I Die’ waren prikkelend.

The National bestaat uit vijf muzikanten uit Ohio en Michigan, die elkaar eind jaren negentig ontmoetten in Brooklyn en rond 2005, na jaren sappelen, doorbraken met het derde album Alligator. In de loop van de jaren daarna werd de muziek, geschreven door Bryce Dessner en tweelingbroer Aaron, bassist, steeds gedetailleerder, met een onderstroom van koor en orkest onder de ruwharige gitaarpartijen. The National groeide uit tot een topact in het alternatieve circuit. Zaterdag treedt de groep op tijdens Lowlands.

Toch was The National, voorafgaand aan de nieuwe opnamen, onzeker: heeft het nog zin, vroegen de muzikanten zich af. Met als gevolg dat de groep haar voorman buitenspel zette, min of meer. Nu wordt Matt Berningers brommende zangstem overvleugeld door zeven verschillende vrouwenstemmen, van onder anderen Lisa Hannigan, Sharon Van Etten en Diane Sorel. De vrouwen zingen in koorzang of solo. Ook Berninger is te horen, maar de vrouwenstemmen kleuren de nummers nadrukkelijker. Mina Tindle klinkt onbevangen, Lisa Hannigan bedachtzaam, Eve Owen, de jongste, helder.

Symbolische betekenis

Op een ochtend in april zit Bryce Dessner aan tafel in een hotel in Parijs, de stad waar hij woont met zijn vrouw, zangeres Mina Tindle. Ook de rest van de band is aanwezig voor een persconferentie in de middag en ’s avonds een concert in de zaal Olympia. Het is de dag na de brand in de Notre Dame, drie kilometer verderop. Dessner zal er later naar verwijzen als hij het heeft over historische gebeurtenissen en hun symbolische betekenis.

De klassiek geschoolde Dessner zegt dat hij zich in muzikale zin snel verveelt. „Daarom zoeken we aspecten die het spelen weer nieuw doen lijken. We bedachten om Matts teksten door zangeressen te laten uitvoeren. We gebruikten al eerder vrouwenstemmen, maar nu veranderde hun positie: van de achtergrond naar de voorgrond. Dat maakt onze muziek, hoewel nog steeds herkenbaar als ‘The National’, toch weer anders. Niet drastisch, maar toch: een nieuw eiland in onze eigen zee.”

Tijdens de zoektocht naar nieuwe ideeën werkte de groep samen met filmmaker Mike Mills, die de poëtische film I Am Easy To Find bedacht als begeleiding van het album. De Zweedse actrice Alicia Vikander beeldt hier een vrouwenleven uit, van baby tot bejaarde, zonder iets aan haar uiterlijk te veranderen. Het idee van een vrouwenleven beïnvloedde het album in een vroeg stadium, zegt Dessner. „Toen dachten we ‘Waarom zou Matt de hele tijd moeten zingen?’ Het was logisch om vrouwen te vragen, zodat de teksten een universelere lading kregen. Zeven vrouwen en zeven stemmen, van verschillende leeftijd en nationaliteit. Voor een brede selectie aan menselijke emotie en ervaring.”

Hebben vrouwenstemmen een andere lading dan mannenstemmen? „Ik vind dat een vrouwenstem meer emotie uitdraagt”, zegt Dessner. „Het grootste geluk en het diepste verdriet, dat hoor je uitsluitend vertolkt door een vrouw. Bob Dylan en Bowie zijn goed, maar niet te vergelijken met bijvoorbeeld Nina Simone, Aretha Franklin of Whitney Houston. Het gaat bij deze zangeressen niet zozeer om het eigen ego, maar om de universele waarden als menselijkheid en mededogen. Tenminste, zo hoor ik het.”

Hield de keuze voor meer vrouwen verband met de huidige maatschappelijke trend, die een gelijkwaardig cultureel aandeel van vrouwen nastreeft? „Niet bewust, maar het pakte toevallig wel zo uit. We werden op het spoor gezet door de ontwikkelingen in ons privé-leven. We hebben inmiddels allemaal kinderen, ook dochters. We wilden ons met deze missie associëren, het is belangrijk. Maar het resultaat moest in de eerste plaats goed klinken.”

Mapplethorpe-rechtszaak

Een van de nieuwe nummers heet ‘Roman Holiday’. Dat verwijst naar een gebeurtenis in de stad Cincinnati, in Ohio, waar Berninger en de gebroeders Dessner opgroeiden. In 1990 zou in een museum aldaar een tentoonstelling openen van de kort daarvoor overleden kunstenaar Robert Mapplethorpe. De homo-erotische esthetiek op zijn foto’s wekte verontwaardiging en protest. Plaatselijke politici dreigden de subsidie aan het museum in te trekken; in de stad waren demonstraties, van voor- en tegenstanders. De expositie werd door de politie gesloten, tegen het museum werd een rechtszaak aangespannen wegens het tonen van (kinder)pornografie (die het museum zou winnen).

Voor de drie jongens, op dat moment adolescent, was dit een keerpunt. Dessner: „Ik groeide op in een beschermde omgeving, ik was naïef, tot onze stad in de ban raakte van Mapplethorpe en de ‘obscenity trial’ over zijn werk. Toen was het alsof het licht aanging. We waren opgegroeid in de Reagan-jaren, tijdens de aids-epidemie, maar we wisten er eigenlijk niets van. Door dit proces, midden in onze eigen stad, snapte ik ineens de tweeslachtigheid en de hypocrisie van de Amerikaanse cultuur. En ik leerde iets over de maatschappelijke rol van de kunstenaar, over racisme, homofobie. Voor een jongen uit de buitenwijk waren het schokkende gewaarwordingen.”

Die rechtszaak was als een bliksemschicht in onze cultuur, zegt hij. „Net als de brand in de Notre Dame. Het is een incident dat uitgroeit tot een symbool voor iets groters. Mensen leggen er betekenis in, en ontlenen er nieuwe ideeën aan.” Het Mapplethorpe-proces gaf zijn leven een richting, zegt hij. „Jaren daarna heb ik me nog beziggehouden met de vraag wat kunst is. Waar komt die provocerende uitwerking vandaan.” Het nummer ‘Roman Holiday’, waarin Berninger zingt over ‘police in the museum’, verwijst naar de onvervaardheid van de kunstenaar: ‘I’m not afraid to tell you, what I want/ I’m not afraid of anything, I want it all’, croont Berninger.

Als geheel is I Am Easy To Find een stroever album dan zijn voorgangers. De melodieën zijn wijdlopiger, de stijl zoekend. De combinatie van Berningers stem met die van Gail Ann Dorsey, Kate Stables of Mina Tindle, is soms raak – bijvoorbeeld in de dialoog tussen Tindle en Berninger in ‘Oblivions’. Soms is het boeket aan vrouwenstemmen te divers om een hechte emotie over te brengen.

Maar de studio-opname blijkt slechts een voorstudie. Die avond in de Olympia groeit de live-uitvoering van de nieuwe liedjes uit tot een triomf. Wat op het album nog moeite kost, lukt hier als vanzelf. De vele bijdragen en componenten grijpen in elkaar tot een weelderig geheel van klankkleur, ritmiek en frasering. De individuele bijdragen vloeien samen, de muziek krijgt schwung.

Ook Gail Ann Dorsey is erbij. De voormalige bassiste van David Bowie heeft een onderkoelde stem, die met enige afstand lijkt te kijken naar Berningers bedrukte emoties. De zangeressen – Mina Tindle, Eve Owen, Kate Stable en Dorsey – vormen een vrolijk klinkend koor of zingen om de beurt een partij, terwijl Berninger op de achtergrond staat te wiegen. Een strijkkwartet, blazers en een extra drummer voegen zich bij de band. Nu en dan verschijnt een danseres op het half-duistere toneel. Zonder speciale aandacht te vragen, alsof ze het alleen voor haar eigen plezier doet, danst ze tussen de muzikanten door. Behalve nieuwe nummers worden ook oudere publieksfavorieten gespeeld zoals ‘Fake Empire’ en ‘Bloodbuzz Ohio’. De introverte Berninger wordt een uitbundige performer die de inhoud van zijn glas wijn over zich heen gooit, en tussen de toeschouwers springt om met hun telefoons een selfie te maken. Zo lijkt iedereen zijn gang te gaan en elkaar als bij toeval te ontmoeten, en wordt frictie harmonie.

Lees ook Veertien Lowlands-optredens waar je écht bij moet zijn