Chimpansees in Guinee eten zoetwaterkrabben

Primatologie Chimpansees hebben een gevarieerder eetpatroon dan gedacht. Niet alleen eten ze mieren en algen, nu is ontdekt dat ze in Guinee het hele jaar door krabben eten.

Chimpansees zoeken naar krabben in poeltjes met stilstaand water.
Chimpansees zoeken naar krabben in poeltjes met stilstaand water. Foto Kyoto University/Kathelijne Koops

Voor het eerst is gezien dat chimpansees krabben eten, in de Nimbabergen in het West-Afrikaanse Guinee. In ondiepe stroompjes vissen zij het hele jaar door geregeld op twee soorten zoetwaterkrabben, die in grootte variëren van minder dan een centimeter tot meer dan tien centimeter. Mogelijk is het krabbenvangen een recente uitvinding van de chimpanseegroep in het Seringbara-bos. De plekken waar zij hun krabben vangen werden al voor 2012 door onderzoekers redelijk goed in de gaten gehouden, maar pas in 2012 werd het krabbenvangen voor het eerst gezien, schrijven primatologen onder leiding van Kathelijne Koops (Universiteit van Zürich) in het augustusnummer van het Journal of Human Evolution. De chimps vingen gemiddeld ruim anderhalve krab per minuut.

Verrassende flexibiliteit

Het onderzoek verschijnt in een tijdschrift over menselijke evolutie, omdat het eten van vis en schaaldieren als een belangrijke stap in de menselijke evolutie wordt gezien. Vanaf 1,9 miljoen jaar geleden worden daarvan de eerste sporen gezien. Zelfs wordt wel verondersteld dat mede door de omega 3-vetzuren in vis rond ongeveer dezelfde tijd de hersenen van het mensengeslacht Homo gingen groeien, maar die hypothese is omstreden. Dat chimps in het bos stelselmatig krabben blijken te eten, opent nu de mogelijkheid dat vis en schaaldieren al veel eerder in de menselijke evolutie werden gegeten, toen onze voorouders nog chimpansee-achtige wezens waren (circa 6 à 2 miljoen jaar geleden) en in de bossen leefden.

Sowieso toont dit alweer een verrassende flexibiliteit in gedrag en voedselpakket van chimpansees. Een paar jaren geleden baarde een andere chimpanseegroep in een berggebied van Guinee al opzien toen de chimps met takken algen uit het water visten en opaten. Overigens was ook al van bavianen in een Nigeriaans bos bekend dat die weleens zoetwaterkrabben eten.

Vooral vrouwelijke en jonge chimpansees zijn actieve krabvangers

De onderzoekers ontdekten de krabbenliefhebberij van chimpansees toen zij niet ver van hun onderzoekstation in een van de vele stroompjes kleine uitgegraven poeltjes met stilstaand water vonden, samen met uitgegraven grond en sporen van chimps. Met observatiescamera’s werden hun vermoedens bevestigd: rustig in het water of op stenen zittend verstoorden de chimpansees de rivierbodem een beetje met hun vingers en vingen zo hun krabbetjes. Zo werden in een aantal jaren bijna 200 ‘krabvang-operaties’ op camera gevangen. Gemiddeld bestonden de groepen uit drie à vier dieren, waarbij vooral vrouwen en kinderen actieve krabvangers en -eters waren.

Veel of weinig vruchten

Er was geen seizoenseffect in de vangst. Of er in de fruitbomen in het gebied veel of weinig vruchten hingen (het voornaamste voedsel van de chimps) maakte ook niet uit voor de mate van krabbenvangen. Wel was er verband met de jacht op legermieren: als de chimps minder mieren aten gingen ze vaker krabben vangen. Ruwweg bevatten krabben ongeveer evenveel calorieën als mieren, maar er zit – per gewicht – meer zout en calcium in en minder ijzer en zink.

Restanten van de gevonden krabben.

Foto’s Kyoto University/Kathelijne Koops

Het zoutgehalte van de krabben kan de reden voor het eten ervan zijn. Het is uit andere studies bekend dat mensapen soms op de gekste manieren aan hun zout kwamen, door rottend hout te eten bijvoorbeeld. Mogelijk zou dat ook de grotere krabbeneterij bij vrouwen verklaren: die eten minder zoutrijk vlees dan de chimpanseemannen. Maar ook het calciumgehalte zou daarbij een rol kunnen spelen. Ook noemen de onderzoekers de omega-3-vetzuren waaraan krabben rijk zijn. Voor zogende moeders en kinderen zouden die krabben extra aantrekkelijk kunnen maken omdat die vetzuren belangrijk zijn voor hersengroei.

Verder kan een rol spelen dat krabbenvangen makkelijker is dan het eten van de nogal bijterige legermieren. Alleen de scharen van de grootste krabben zouden een chimphand pijnlijk kunnen knijpen.

Correctie (17 augustus 2019) In een eerdere versie werd per vergissing gesproken over omega-3-eiwitten. Dat is verbeterd in omega-3-vetzuren.

Lees ook: ‘Chimpansees hebben dezelfde emoties als mensen’