Separatisme in Jemen is terug en leidt tot een oorlog in een oorlog

Jemen Ze vochten samen tegen de Houthi-rebellen, maar nu keren de regering en de zuidelijke groepering STC zich tegen elkaar.

In Aden is afgelopen weekend hevig gevochten tussen de door Saoedi-Arabië gesteunde internationaal erkende regering en de separatistische beweging STC.
In Aden is afgelopen weekend hevig gevochten tussen de door Saoedi-Arabië gesteunde internationaal erkende regering en de separatistische beweging STC. Fawaz Salman/Reuters

Alsof de situatie in Jemen nog niet ingewikkeld en ellendig genoeg was, brak er afgelopen weekeinde een oorlog binnen een oorlog uit in de Zuid-Jemenitische haven- en tijdelijke hoofdstad Aden. Inmiddels is de situatie er weer rustiger. Voorlopig dan, want er is niets opgelost. Zuidelijke separatisten staan er tegenover de internationaal erkende regering van Jemen die officieel in Aden zetelt, zoals ook hun respectievelijke bondgenoten er tegenover elkaar staan: de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië. Ruim vier jaar nadat deze twee landen hun gezamenlijke oorlog tegen de Houthi-rebellen lanceerden, staat hun alliantie onder druk en is Zuid-Jemen op weg naar afscheiding. Vijf vragen over de situatie in Jemen.

1 Waar komt het Zuid-Jemenitische separatisme vandaan?

Jemen als zodanig bestaat pas sinds 1990. Het zuidelijk deel was een Britse kolonie – strategisch steunpunt op weg naar Brits-Indië – en veranderde in 1967 na de onafhankelijkheid in een marxistische volksrepubliek. Na de vereniging met het conservatieve Noord-Jemen volgde in 1994 al een bloedig neergeslagen poging tot afscheiding. Het separatisme is ook hierna nooit verdwenen, mede als gevolg van de achterstelling van het zuiden.

De Houthi’s werden in de loop van 2015 weggeslagen uit Aden en de zuidelijke regio, en de separatisten zagen opnieuw hun kans schoon. Jemen zit vol met wapens, en overal in zuidelijk ‘bevrijd’ gebied zijn grotere en kleinere milities opgestaan.

Te midden daarvan is in 2017 de Southern Transitional Council (STC) opgericht, een soort regioregering, met eigen strijders die de steun heeft van de Security Belt, de sterkste militie van allemaal, die zwaar is bewapend door de Emiraten.

2 Wat was de aanleiding voor de recente geweldsuitbarsting?

Een aanslag op 1 augustus waarbij 50 strijders van de Security Belt werden gedood onder wie de populaire commandant van de militie. De Houthi’s eisten de verantwoordelijkheid voor de aanslag op. Maar volgens de STC was de echte schuldige de Islahpartij, een soort door Saoedi-Arabië gesteunde Moslimbroederschap die deel uitmaakt van de officiële, internationaal erkende regering van president Hadi. Doel zou zijn geweest om de top van de separatisten te elimineren. De aanslag leidde tot een escalatie van geweld en tegengeweld en uiteindelijk in het weekeinde tot de bezetting van regeringsgebouwen en legerkampen door de Security Belt en de STC. Saoedische luchtaanvallen brachten daarin geen verandering.

3Waarom steunen de Emiraten de separatisten?

De Emiraten hebben vanaf het begin van de oorlog de separatisten gesteund en hun troepen getraind en bewapend, evenals de politie. Of die steun zo ver gaat als afscheiding, is niet zeker. Maar een Zuid-Jemen in zijn invloedssfeer past in de Emiraatse inspanningen hun olie- en gaseconomie te diversifiëren via handel en toerisme, en steunpunten te verwerven in de Hoorn van Afrika en verder.

De alliantie tussen de Emiraten en Saoedi-Arabië is geleidelijk aan onder spanning komen te staan door de Saoedische steun voor de Islah, die door de Emiraten wordt verfoeid, en door de kwestie van de separatisten. In tegenstelling tot de Emiraten blijft Saoedi-Arabië achter de zwakke officiële regering-Hadi staan. Hadi zelf woont in Riad.

4 Hoe zit het met Irans rol in Jemen?

Beide landen vrezen Iran, dat van de oorlog profiteert en de Houthi’s toenemend wapens levert. Maar nu de toenemende spanningen in het Golfgebied hun economie beginnen te schaden, zoeken de Emiraten voorzichtig toenadering tot Iran. Ze zijn bezig hun troepen uit Jemen terug te trekken, wat de Saoediërs opzadelt met de doorgaande strijd tegen de Houthi’s, die een serieuze bedreiging van het Zuid-Saoedische grensgebied zijn gaan vormen. De Emiraten hebben geen eigen belang bij de strijd tegen de Houthi’s. Iran speelt in Zuid-Jemen geen rol.

5En de humanitaire situatie?

Volgens de Verenigde Naties is de humanitaire crisis in Jemen de ergste ter wereld. Bijna 80 procent van de 29 miljoen Jemenieten heeft een vorm van hulp nodig. Hongersnood dreigt permanent, en het afgelopen half jaar zijn weer een half miljoen gevallen van cholera geconstateerd. Meer dan 3 miljoen mensen zijn ontheemd. De oorlog heeft volgens de onafhankelijke internationale organisatie ACLED intussen meer dan 70.000 mensen het leven gekost, van wie dit jaar bijna 8.000. De uitbarsting in Zuid-Jemen maakt de toestand alleen onoplosbaarder.