Ook een eliteschool in Chicago worstelt met ras

Zap Als het over huidskleur gaat breekt de hel los, zegt een onderdirecteur van een school in Chicago in de documentaire ‘America to me’. Ondanks alle goede bedoelingen.

Leerling van Oak Park highschool, in de documentaire 'America to me'.
Leerling van Oak Park highschool, in de documentaire 'America to me'. Foto VPRO

Ernest Hemingway schreef er voor de schoolkrant, architect Frank Lloyd Wright ontwierp een deel van de schoolgebouwen. Oak Park & River Forest High School in Chicago heeft een ‘traditie van excellentie’ zegt de directeur tegen een zaal vol nieuwe eerstejaars.

Dat Oak Park geen achterstandsschool in een slechte buurt is, maakte de school juist geschikt voor zijn documentaire, zei regisseur Steve James eerder over zijn tiendelige serie America to me. Gisteravond zond de VPRO het eerste deel uit, de komende werkdagen de rest.

Een jaar lang volgde James twaalf leerlingen van de school, wit en zwart, jongens en meisjes. Hij selecteerde ze op hun verschillende achtergronden. Hij wilde laten zien hoe een school die genoeg middelen heeft en een gemengde populatie (55 procent van de leerlingen is wit, 27 procent is zwart, 9 procent latino, 6 procent gemengd en 3 procent Aziatisch) ook worstelt met rassenongelijkheid. Hoewel ‘worstelt’ wellicht te zwak is uitgedrukt. De zwarte onderdirecteur zegt: „Als we hier over huidskleur beginnen, breekt de hel los.”

Het mooie van de documentaire is dat je niet het gevoel krijgt dat de maker een al bedacht verhaal is gaan ‘ophalen’. In beeld komen veel doodnormale scholieren: verlegen tieners, verliefde tieners, stuurse tieners die hun onzekerheid proberen te maskeren. Ze zoeken hun lokaal, doen auditie, sporten en lunchen in de kantine.

Maar het besef van ieders huidskleur blijkt voortdurend aanwezig. Zwart luncht met zwart en wit met wit – al is er één gemengde tafel. De zwarte meisjes zitten in de cheerleadergroep, de witte meisjes in de drill-groep (vergelijkbaar maar meer gericht op danstechnieken). Die laatste groep heeft bij de wedstrijden de meest prominente plek, pal voor het leerlingenvak van de school. De cheerleaders staan bij het restvak, waar toeschouwers terecht kunnen die nergens bij horen. Bij navraag blijkt niemand te weten waarom dat zo is.

Alle kinderen geven blijk van vastomlijnde ideeën over gedrag dat bij hun huidskleur hoort. Een meisje uit de cheerleadergroep zegt over haar (witte) coach: „Met een groep zwarte meisjes werken is zwaar. We luisteren gewoon niet.”

Onbevooroordeeld

Een scheikundeleraar bekent hoe gekleurd zijn blik is. „Iedereen die eerlijk is, zal moeten toegeven dat hij bevooroordeeld is wat betreft huidskleur. Ik weet dat van mezelf ook.” Hij en de andere leraren doen op het oog hun stinkende best om gelijke kansen te bieden. „Ik probeer bewust elke jongere onbevooroordeeld te benaderen en persoonlijk contact te maken.” Uit zijn woorden spreekt naast zijn goede bedoelingen ook de enorme kramp waarin hij en andere docenten zitten.

Hoe structureel de verschillen zijn, blijkt als de school voor het eerst tentamenresultaten uitsplitst naar huidskleur. In twaalf jaar tijd zijn de resultaten van witte leerlingen met 2,3 procent gestegen. Die van zwarte leerlingen met 0,7 procent. De trieste conclusie is dat de kloof groter wordt in plaats van kleiner. Zwarte ouders die van hun kinderen sociale stijgers wilden maken door ze naar Oak Park te sturen, komen bedrogen uit.

Als de documentaire één ding laat zien, dan is het hoe lastig de segregatie te doorbreken is. Derdejaars Charles zegt over de scheiding in de kantine: „Het is niet bewust: je praat met iemand met wie het vanzelf gaat.”

Hoe triest de boodschap ook is, de documentaire is geen straf om naar te kijken, integendeel. Door het perspectief van de kinderen te kiezen, blijft die licht. Na één aflevering is het onmogelijk om niet verder te willen kijken. Alleen al omdat je – dan maar naïef – hoopt dat deze twaalf kinderen het ongelijk van de gemiddelden zullen bewijzen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.