Google helpt media de winter door

Subsidie In de afgelopen vier jaar maakte het techbedrijf 5,5 miljoen euro over aan 33 Nederlandse media-initiatieven. Dat maakt Google een van de grootste subsidieverstrekkers in de sector. De ontvangers zien geen bedreiging van hun onafhankelijkheid.

Een nieuwslezeres in een geluidsstudio van het ANP. Het persbureau is met 700.000 euro de grootste ontvanger van Google-donaties.
Een nieuwslezeres in een geluidsstudio van het ANP. Het persbureau is met 700.000 euro de grootste ontvanger van Google-donaties. Foto ANP / Lex Van Lieshout

De ironie zal niemand ontgaan. Nadat ze de nieuwsindustrie hebben ontwricht – de opmars van sociale media en smartphones zorgde voor een verschuiving van advertentie-inkomsten naar het tweetal uit Silicon Valley, dat ook nog eens voor een groot deel bepaalt hoe nieuws online wordt verspreid – werpen Google en Facebook zich nu op als redders van de journalistiek.

Google is de grootste mediafilantroop. Het techbedrijf doneerde de afgelopen jaren 150 miljoen euro aan innovatieve journalistieke projecten in Europa, kondigde vorig jaar een nieuw wereldwijd mediafonds van 300 miljoen dollar aan en sponsort een groot aantal journalistieke evenementen, trainingen en prijzen. Facebook kondigde begin dit jaar een eigen fonds aan, eveneens met 300 miljoen dollar in kas, waarmee het de lokale en kwaliteitsjournalistiek wil stimuleren.

„Er is geen historische parallel voor deze filantropie”, zegt Alexander Fanta van het Duitse digitale burgerrechtenplatform Netzpolitik. Hij deed onderzoek naar Google’s Europese sponsorproject Digital News Initiative (DNI). „Miljardairs hebben in het verleden vaak kranten of tijdschriften gesteund, maar het is vrij uniek dat multinationals bedrijven in dezelfde sector, concurrenten vaak, geld toeschuiven.” Hij waarschuwt de ontvangers van de tech-dollars: „De bijdragen dienen een strategisch doel. De grote techbedrijven willen vrienden maken, invloedrijke mediabedrijven transformeren van tegenstanders tot partners.”

Positief overkomen

„Natuurlijk doet Google dit om positief over te komen bij de media-industrie”, zegt de Groningse media-hoogleraar Bart Brouwers. Hij zat als enige Nederlander in de dertien-koppige raad die Google’s Europese subsidiegeld uitdeelde (de laatste subsidieronde sloot in maart dit jaar). Het was voor hem geen reden om niet mee te doen. „Als Google geld wil geven, laat het dat dan zo goed mogelijk doen. Daar wilde ik graag een bijdrage aan leveren.”

Er zijn in Nederland weinig grote mediabedrijven die geen geld van Google hebben gekregen. Zo ontving persbureau ANP voor twee projecten 700.000 euro. Het Financieele Dagblad incasseerde ruim 600.000. De Volkskrant 500.000 euro. Facebook heeft nog geen Nederlandse projecten gesteund. Google wil met de donaties innovatie aanwakkeren. Er ging bijvoorbeeld geld naar het inzetten van kunstmatige intelligentie voor het genereren van lokaal nieuws (RTL Nieuws) en de ontwikkeling van een audio-app die lange onderzoeksverhalen toegankelijk presenteert (VPRO).

Charme-offensief

In totaal maakte het techbedrijf in vier jaar 5,5 miljoen euro over aan 33 Nederlandse media-initiatieven. Dat maakt Google tot een van de grootste subsidieverstrekkers in de sector. Alleen het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek keert meer geld uit: zo’n vijf miljoen euro per jaar. Naast het subsidiegeld sponsort Google De Tegel, de belangrijkste journalistieke prijs van Nederland, en verzorgt het trainingen voor journalisten.

Ook NRC Media, de uitgever van NRC Handelsblad, nrc.next en nrc.nl, ontving geld van Google: een eenmalige bijdrage in 2016 van 29.950 euro voor het opzetten van Mindshakes, een inmiddels ter ziele gegaan online jongerenplatform. Plus een donatie van 43.000 euro voor de bouw van een podcast-studio. NRC-ombudsman Sjoerd de Jong noemde die laatste bijdrage in zijn rubriek „opmerkelijk in een land waar media zulke sponsoring door de overheid vaak taboe vinden”.

Ook de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) heeft haar twijfels bij het sponsorgeld. „We zijn blij met alle steun voor journalistiek”, zegt dagbladsecretaris Ellen Bonke. „Maar dit is een charme-offensief. Dat blijkt wel als je de omzet van deze bedrijven in Nederland afzet tegenover wat ze aan media doneren; een peulenschil. Uitgevers moeten zich realiseren dat ze aan dat charme-offensief meewerken als ze de donaties aannemen.”

„We leggen de grens bij bemoeienis met journalistieke inhoud”, zegt aankomend adjunct-hoofdredacteur Harrison van der Vliet over Google’s bijdrage aan het podcast-project. „Daar bleek van begin af aan absoluut geen sprake van te zijn.” Hij was als chef van de multimediaredactie nauw betrokken bij de oprichting van de NRC-podcast Vandaag. Mindshakes was een project van de uitgever, waar de redactie van NRC niet bij betrokken was. Van der Vliet vervolgt: „De donatie voor de studio was eenmalig, dus er bestaat geen afhankelijkheidsrelatie met Google. Er worden ook geen mensen van betaald en er gaat geen Google-geld naar journalistieke activiteiten. Als er iets van wederkerigheid in had gezeten, dat Google zich bijvoorbeeld met onze keuze zou bemoeien, hadden we het niet gedaan.”

Onafhankelijke experts

Oud-BBC-manager Madhav Chinnappa gaat bij Google over het ondersteunen van de nieuwsindustrie. Hij benadrukt dat de mediafondsen (het Europese DNI is inmiddels overgegaan in het wereldwijde Google News Initiative) los staan van de financiële activiteiten van het bedrijf. Dus bepalen onafhankelijke experts welke projecten steun krijgen. „Met als gevolg dat Google initiatieven financiert die concurreren met de eigen producten.” En helpt Google uitgevers meer abonnementen te verkopen. „Een verdienmodel waar Google niet direct van profiteert, aangezien we vooral geld verdienen met advertenties.”

Waarom het bedrijf zich het welzijn van de sector zo aantrekt? „Ik parafraseer onze CEO Sundar Pichai die zei dat onze waarden, onze missie en ons product zijn verbonden met het nieuws-ecosysteem. Als je kijkt naar onze missie – alle informatie ter wereld organiseren en toegankelijk maken – dan zie je dat de nieuwsindustrie daar een belangrijke rol in speelt. Journalistiek staat ook aan de basis van onze waarden. Wij geloven dat geïnformeerde burgers een betere samenleving maken. Ten derde het product: onze advertentietechnologie is gebaseerd op een verdeelsleutel: Google krijgt een deel en de partij die onze software gebruikt het andere deel. Dus wij verdienen alleen geld als uitgevers ook geld verdienen.”

Dus toch eigenbelang? „Het is te simpel om te zeggen dat Google alleen geld doneert om er zelf beter van te worden. Maar als je zegt dat het in Google’s belang is om de media te laten floreren, dan kan ik daarin meegaan. Ik zou gelukkig zijn als we dat voor elkaar krijgen.”