‘Wij Inuit rouwen om de verandering van het klimaat’

Interview Natan Obed Het ijs, de snelweg van de Inuit, smelt. Kustgemeenschappen aan de Arctische Oceaan kampen met erosie van de kustlijn. Huizen verzakken. „Wij hebben dit niet gecreëerd, maar zijn wel de dupe.”

Aleku houdt ganzen vast die hij heeft gejaagd in Kuujjuarapik, een leefgebied van de Inuitbevolking van Canada. De leefwijze van inheemse bevolking wordt beïnvloed door klimaatverandering en smeltend ijs.
Aleku houdt ganzen vast die hij heeft gejaagd in Kuujjuarapik, een leefgebied van de Inuitbevolking van Canada. De leefwijze van inheemse bevolking wordt beïnvloed door klimaatverandering en smeltend ijs. Foto Iva Zimova/Panos Pictures

Begin deze zomer was Natan Obed met zijn jonge zoon aan het vissen in Nunavut, het semi-autonome gebied van de Inuitbevolking in het noorden van Canada. Bij de hoofdstad Iqaluit vingen ze met netten Arctic char, een vissoort die van oudsher wordt gegeten door de inheemse bevolking van de poolregio. Traditioneel drogen de Inuit, die vroeger eskimo’s werden genoemd, de vangst in de koele Arctische zomerzon.

Tijdens het vissen bekroop Obed plots een intense bedroefdheid over de toekomst van het uitgestrekte Noordpoolgebied, dat onder druk staat door klimaatverandering. „De realisering dat het in gevaar is, dat dit iets is dat mijn kinderen op termijn wellicht niet kunnen doen, tast je gevoel van geborgenheid aan”, zegt hij. „De voortdurende snelle veranderingen die wij zien in onze leefomgeving eisen psychisch hun tol.” Het is bijna een soort rouw, zegt hij. „Ik maak me zorgen om mijn kinderen en hun vermogen om het milieu te waarderen, zoals ik dat in mijn leven heb gedaan.”

Voor de 42-jarige Obed, hoofd van de Inuit Tapiriit Kanatami, een nationale organisatie van de 65.000 Inuit in Canada, is klimaatverandering persoonlijk. Want evenals de meeste andere Inuit heeft de opwarming van de aarde zijn bestaan al merkbaar veranderd. Het Arctisch gebied warmt twee maal zo snel op als het gemiddelde in de wereld. En omdat de regio wordt gekenmerkt door kou en ijs, heeft de gestage afname daarvan ingrijpende gevolgen voor het dagelijkse leven van de Inuit.

„We zien enorme veranderingen”, legt Obed uit. „We zien veranderingen in temperaturen, verlies van zeeijs en invasieve diersoorten die naar ons gebied komen die er voorheen niet waren. Begroeiing in rivierbeddingen op de toendra, zoals wilgen, die tweemaal zo hoog worden als vroeger.” Vooral in de afgelopen tien tot vijftien jaar zijn de veranderingen dramatisch, zegt hij. „Het zomerweer is nu soms zo warm dat de vis die we ophangen om te drogen, in plaats daarvan wordt gekookt in de zon.”

IJs als basis

Een van de belangrijkste gevolgen van klimaatverandering voor de Inuit is de drastische reductie van het zeeijs. „In de herfst vormt het zich veel later, wel vier tot zes weken”, zegt Obed. „In de meeste delen van het Canadese poolgebied is het minder dik. En het smelt soms vier tot zes weken eerder dan vroeger het geval was.”

Voor de Inuit is dat een zaak van leven en dood. Want het ijs is de basis van hun bestaan: ze jagen er op Arctische dieren als zeehonden. Bovendien vormt het ijs de verbinding tussen verre gemeenschappen; Inuit reizen er over per sneeuwmobiel. Het ijs is hun snelweg, wordt wel gezegd – en dat wordt steeds gevaarlijker.

„Mensen zakken door het ijs”, vertelt Obed. „Ze zijn niet meer in staat om de gesteldheid van het ijs net zo goed te duiden als vroeger. Er zijn mensen die ik goed kende die zijn omgekomen doordat ze door het ijs zijn gezakt, mensen die hun leven lang hebben gejaagd en de omgeving beter kenden dat wie dan ook. Zelfs zij hebben soms moeite om de toestand van het ijs te begrijpen. Als je in de winter bij min dertig graden door het ijs zakt, honderd kilometer buiten het dorp, is dat een bijzonder moeilijke situatie.”

Ook op een andere manier tast klimaatverandering de basis van het bestaan van de Inuit aan. In grote delen van Nunavut smelt permafrost, de bevroren ondergrond. Gebouwen verzakken, en kustgemeenschappen als Tuktoyaktuk aan de Arctische Oceaan kampen met erosie van de kustlijn. Huizen dreigen er letterlijk in zee te vallen.

„Wereldwijde klimaatverandering brengt het fundament van onze samenleving in gevaar”, zegt Obed. „We leven aan de internationale frontlinie van klimaatverandering. Wij zijn niet degenen die de uitdaging hebben gecreëerd, want wij zijn geen grote uitstoters van broeikasgassen. Maar we zijn wel de dupe.”

Twee mannen lopen richting de plek waar ze op de ganzen jagen, op een eiland nabij Kuujjuarapik. Foto Iva Zimova/Panos Pictures
Een man heeft zich verscholen in een greppel van sneeuw, om uit het zicht van de ganzen te blijven. Foto Iva Zimova/Panos Pictures
In zijn hut op het eiland heeft een jager verschillende attributen verzameld: een fles wodka, een ganzenvleugel en twee messen. Foto Iva Zimova/Panos Pictures
Lokvogels op het ijs van de bevroren Hudsonbaai. Foto Iva Zimova/Panos Pictures

Energieplan

Toch wil Obed niet dat de Inuit slechts de spreekwoordelijke kanarie in de kolenmijn zijn als het aankomt op klimaatverandering: passieve slachtoffers die de wereld waarschuwen voor de gevolgen maar verder lijdzaam toezien. Hij wil dat de Inuit ook meepraten over de aanpak van de opwarming van de aarde. „We willen aan tafel zitten en meedoen aan de besluitvorming rond klimaatbeleid.”

Met dat doel voor ogen heeft de Inuit Tapiriit Kanatami deze zomer een strategie gepresenteerd, de National Inuit Climate Change Strategy. Het document stelt doelen voor klimaatbeleid op vijf terreinen, waaronder voedselvoorziening, energie en infrastructuur. Zo moeten gebouwen bestendig worden gemaakt tegen de dooi van permafrost en moeten er plannen komen om de afhankelijkheid van olie in noordelijke gemeenschappen te verminderen.

Centraal staat het streven dat de sociale leefomstandigheden van Inuit niet uit het oog moeten worden verloren. Die zijn de afgelopen decennia al drastisch veranderd: in enkele generaties zijn de Inuit overgestapt van een nomadisch bestaan met iglo’s en hondensleeën tot een leven in nederzettingen met satelliet-tv, internet en levensmiddelen uit de supermarkt, ingevlogen vanuit het zuiden.

Maar er zijn sociale problemen, van gebrek aan economische mogelijkheden en armoede tot verslaving aan drugs en drank, en huiselijk geweld. Woningen in het hoge noorden, waar de bevolking relatief snel groeit, zijn veelal gebrekkig en te klein voor de grote gezinnen.

Klimaatverandering komt daar nog eens overheen. „Onze gemeenschappen worstelen al in vele opzichten”, zegt Obed. „Daar moet klimaatbeleid van de staat rekening mee houden.” Zo pleit hij tegen een CO2-belasting voor Inuit. „Dat zou degenen die al worden gestraft door klimaatverandering nog meer straffen”, betoogt hij.

Deelenemen aan Canadese economie

Hoewel de uitstoot van de Inuit verwaarloosbaar is in vergelijking met die van grote industriële vervuilers, draait hun maatschappij in hoge mate op fossiele brandstoffen. De 51 gemeenschappen van de Inuit in Canada zijn voor hun elektriciteit allemaal aangewezen op dieselgeneratoren. Ook sneeuwmobielen en binnenlandse vluchten dragen bij aan hun ecologische voetafdruk.

Leefgebied van Inuit ligt in Canada, Groenland en Alaska

Op sommige plaatsen in de poolregio wordt geëxperimenteerd met waterkracht en aardgas als milieuvriendelijke opties. Ook zijn er mogelijkheden voor wind- en zonne-energie en getijdecentrales. Maar, erkent Obed, „er is nog geen grote doorbraak die voor lage kosten een alternatief oplevert voor dieselenergie.”

Ook over economische ontwikkeling heeft Obed gemengde gevoelens. Klimaatverandering maakt de poolregio toegankelijker, en schept daardoor kansen op het gebied van transport en exploratie. Uit economisch oogpunt kunnen de Inuit projecten als een mijn voor ijzererts in het hoge noorden van Baffin Island goed gebruiken, zegt hij. „We nemen deel aan de Canadese economie, en we erkennen dat de Arctische economie is gebaseerd op de winning van grondstoffen. Grote projecten gaan gepaard met uitstoot, maar zorgen ook voor economische groei en kansen voor de bevolking.” Projecten moeten dan ook per geval worden overwogen, vindt hij, „net zoals Canada zijn klimaatbeleid moet afwegen tegen de staat van de economie.”

Voor de Inuit vergt klimaatverandering veel aanpassingsvermogen, zegt Obed. „Maar ik hoop dat dat niet te veel op de proef zal worden gesteld”, besluit hij. „Ik hoop dat we wereldwijd kunnen handelen om de ernstigste klimaatvoorspellingen af te wenden.”