Weten waar je vandaan komt is een mensenrecht voor Nina Jurna

Zomergasten NRC-correspondent Nina Jurna was te gast bij Zomergasten om te praten over de onderbelichte kant van Zuid-Amerika en over afkomst. Een avond op zoek naar antwoorden in een continent vol tegenstellingen.

Nina Jurna, correspondent in Latijns-Amerika, had een duidelijk doel voor ogen met haar Zomergasten-avond. Ze selecteerde géén fragmenten van vrolijke kinderseries uit haar jeugd, geen favoriete stand-up comedians en geen nostalgische zwart-witfilms.

Wat ze wilde, was dat Latijns-Amerika voor Nederlanders iets minder een ver-van-mijn-bed-show zou zijn na Zomergasten. Het beeld van het continent vol harde tegenstellingen waar zij zich als een vis in het water voelt, is vaak beperkt. Zeker in vergelijking met de haast “obsessieve aandacht” die de Verenigde Staten krijgen.

Ze toonde onder meer een fragment van een politie-inval in een favela, zoals die dagelijks live worden uitgezonden in Brazilië (met een hijgerige verslaggever in het kielzog van de politie, merkte presentator Janine Abbring op). De uitzendingen zijn populairder dan het nieuws, legde Jurna uit, maar geven een volstrekt eenzijdig beeld van de wijken die in de praktijk vooral door arbeiders worden bevolkt.

Jurna wisselde haar fragmenten over Latijns-Amerika af met die over het andere grote onderwerp deze avond: identiteit en haar persoonlijke zoektocht naar haar afkomst. Ze werd geboren in een kindertehuis in Renkum en groeide op bij Nederlandse ouders in Paasloo waar „niemand was die op mij leek”. Ze las er de Colombiaanse schrijver Gabriel García Márquez en raakte geïntrigeerd door de magische wereld die hij schetste.

Toen ze eenmaal in Latijns-Amerika woonde, herkende ze zijn wereld. Die wereld heeft haar inmiddels gevormd. Ze leeft meer “in het moment” en hoeft niet meer overal een antwoord op te hebben.

Op zoek naar identiteit

Maar op één vraag wilde ze wel antwoord. Die over haar afkomst. Weten waar je vandaan komt is een mensenrecht, zegt ze. Toen ze begin twintig was, lukte het haar vrij gemakkelijk haar biologische moeder op te sporen. Presentator Abbring vraagt naar ‘het hoe en waarom’ van de adoptie. Kon haar moeder Jurna niet opvoeden?

Wat Jurna betreft is dat inherent aan het afstaan van een kind, dat je er zelf niet voor kunt zorgen. Ook over haar biologische vader, die haar aanvankelijk op de stoep liet staan toen ze aanbelde, spreekt ze vol begrip. Pas twee jaar geleden bevestigde een DNA-test dat hij inderdaad haar vader is – een Palestijn die als vluchteling naar Nederland gekomen was. Ze hebben inmiddels een band opgebouwd. Met haar Surinaamse, Palestijnse en Nederlandse oorsprong is ze „niet in een hokje te vatten”.

Ook in de documentaire Motherland: A Genetic Journey speelt afkomst een belangrijke rol. Drie zwarte Britten proberen via DNA hun afkomst te achterhalen. Eén van hen, Mark, verhult zijn teleurstelling niet als hij erachter komt dat zijn oorsprong deels in Europa ligt – hij weet dat het vermoedelijk betekent dat een blanke eigenaar seks heeft gehad met een Afrikaanse slaaf. Nader onderzoek wijst uit dat hij, via zijn moeder, ook verwant is aan de Afrikaanse Kanuri. Zijn zichtbare geluk als hij één van hen ontmoet – ze kunnen geen woord van elkaar verstaan – is ontroerend. Zelfs een flard van familie geeft betekenis.

Jurna toont ook een fragment uit de documentaire Nostalgia de la Luz waarin te zien is hoe nabestaanden nog altijd zoeken naar resten van hun geliefden die zijn vermoord tijdens het Pinochet-regime in Chili. Veel van hun lichamen zijn gedumpt in de Atacama-woestijn en door de droogte relatief goed bewaard gebleven.

Een vrouw vertelt hoe ze de voet van haar broer terugvond, nog in de schoen. De uren die ze er mee doorbracht terwijl ze de voet aaide (Márquez zou het bedacht kunnen hebben) waren zowel de hereniging waarnaar ze zo had verlangd als een ‘totale ontgoocheling’.

Lees ook: Mijn Surinaamse oudoom is nu een straatnaam

Weinig hoopgevend

Jurna wilde in Zomergasten de onderbelichte kant van Zuid-Amerika tonen, en ze vertelt er energiek en aanstekelijk over, maar een hoopgevend beeld geven de meeste fragmenten niet (hoewel de beelden van een dansende Márquez onweerstaanbaar vrolijk maken).

We zien regeringen die het leven van hun bevolking onmogelijk maken. Soms letterlijk. In de documentaire Está Todo Bien blijft een kankerpatiënte in Venezuela de apotheek bezoeken voor medicijnen die er niet zijn. Tijdens een debat tussen schreeuwende politici in het parlement wordt zij op de publieke tribune onwel.

Jurna nam wel eens medicijnen mee, of maandverband als ze naar Venezuela reisde, voor de mensen die ze er interviewde. Maar echt helpen kan ze niet, zegt ze. „Ja, door verslag te doen.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.