Opinie

Welvaart is iets anders dan het recht op voedsel op een koopje

Klimaatverandering

Commentaar

De klimaatverandering bedreigt de voedselzekerheid. Dit beschrijft het recente rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Gaat de opwarming van de aarde in dit tempo door, dan dreigen binnen afzienbare tijd, dat wil zeggen na 2050, tekorten aan drinkwater en voedsel. Die zullen weer leiden tot volksverhuizingen en conflicten. Overigens is de voedselproductie nu al geslonken door onder meer hittegolven en excessieve regenval, die zijn veroorzaakt doordat de aarde gemiddeld 1 graad Celsius warmer is (1,5 graad boven land) dan in de pre-industriële tijd.

Het IPCC evalueert sinds 1988 de risico’s van klimaatverandering, maar aan doemdenken doet het niet: de klimaatcrisis kan worden beperkt. Blijft de opwarming onder de 2 graden Celsius dan is de toestand houdbaar. Daartoe zal reductie van broeikasgassen noodzakelijk zijn, ook en vooral bij de voedselproductie. Zonder een drastische wereldwijde hervorming van landbouw en voedselsysteem zal het volgens het laatste IPCC-rapport onmogelijk zijn om de temperatuurstijging op een veilig niveau te houden. Vooral een overstap naar een plantaardig georiënteerd voedselpatroon is geboden, gezien het desastreuze effect van vleesproductie op het milieu, met haar onevenredig groot gebruik van grond en water.

Regeringen zullen in actie moeten komen. Terwijl juist in de politiek doorgaans schichtig wordt omgegaan met maatregelen tegen de klimaatverandering. Zelfs radicale klimaatactivisten bepleiten maar zelden een ingrijpende overheidsaanpak van de crisis.

En toch lijkt zo’n aanpak aan de orde. Daarbij zal niet alleen het bedrijfsleven om een aandeel worden gevraagd, maar nadrukkelijk ook de landbouw, met het biologisch boerenbedrijf als antwoord. En die is niet los te zien van de afnemers. Van iedereen die eet en drinkt, dus. Biologische boeren lijken echter nogal eens veredelde hobbyboeren, zo enthousiast zijn ze en zo weinig verdienen ze. Het werk is zwaar en de opbrengst is gering want de voedselprijzen zijn laag. Te laag. De overheid zal duidelijk moeten maken dat welvaart iets anders is dan het recht op voedsel op een koopje.

Tot nu toe wordt in de politiek de klimaatverandering te vaak gebagatelliseerd en wetenschappelijk bewijs weggehoond. Dat is oude politiek. De Generatie X en de millennials zijn aan de beurt. Zij zijn erbij in 2050. Zij moeten hun persoonlijke toekomst serieus nemen en politiek actief zijn, met in hun kielzog de scholieren en die al een voorschot namen met hun bewonderenswaardig standvastige klimaatprotesten.

De opwarming van de aarde hangt één op één samen met tradities in de menselijke voeding. Met de nadruk op milieumaatregelen voor de voedselproductie gooit het IPCC niet minder dan het zelfbeeld van mensen overhoop. De mens is wat hij eet, luidt het aforisme – en zo voelt het inderdaad.

Daarbij kregen meeste mensen mee dat ze moeten streven naar beter en meer. Dat wordt nu ineens vervangen door een streven naar behoud en minder. En dat wekt weerstand.

In gesprek met NRC benadrukte de psycholoog Naomi Ellemers hoe moeilijk het voor mensen is om hun gedrag te veranderen. Ze schieten in de verdediging, want ze voelen zich bedreigd. Afscheid nemen van hun wereldbeeld en wennen aan al die informatie doen Ellemers denken aan de verschillende stadia van rouw. Maar hoe zwaar ook, rouw slijt. Verandering is op til.