Meer zorg thuis klinkt goed, is lastig

Op de juiste plek Ziekenhuizen verplaatsen chemotherapie naar huis. Dat is nog niet zo eenvoudig, of goedkoop.

Foto Daniel Niessen

De Gelre ziekenhuizen in Apeldoorn en het Albert Schweitzer ziekenhuis in Dordrecht – zij zijn er dit jaar mee begonnen: chemotherapie bij patiënten thuis. Ziekenhuis Tergooi in de regio Gooi en Vechtstreek start binnenkort. Drie andere ziekenhuizen zijn in gesprek met zorgverzekeraar Zilveren Kruis om chemotherapie thuis aan te bieden. Het Isala ziekenhuis, het Rijnstate ziekenhuis, Erasmus Medisch Centrum en het Antoni van Leeuwenhoek experimenteren er al mee.

De verplaatsing van chemotherapie – met infuus en al – naar de thuisomgeving, is in een versnelling gekomen door het hoofdlijnenakkoord. Voorjaar 2018 spraken zorgaanbieders, verzekeraars en het ministerie van Volksgezondheid af dat om zorgkosten te beteugelen, alle partijen zich moeten inzetten voor ‘zorg op de juiste plek’. Zilveren Kruis wil voorlopen en streeft ernaar dat in 2025 20 procent van de patiënten zijn immuno- of chemotherapie thuis krijgt.

Maar het verplaatsen van chemotherapie naar huis is nog niet zo makkelijk, blijkt uit ervaringen van ziekenhuizen. „Het klinkt geweldig: meer zorg thuis doen”, zegt Cora Vegter, afdelingshoofd Oncologie bij Gelre ziekenhuizen, locatie Apeldoorn, „maar er schuilt heel veel werk achter.”

Lees ook de reportage over Joke Bronsvoort, die haar chemokuur thuis ondergaat: ‘Thuis ben je minder patiënt, meer mens’

Zo blijkt de financieringsstructuur nog niet op orde. Als een patiënt vervroegd naar huis gaat, met het chemo-infuus in de arm, wordt de vergoeding die ziekenhuizen voor de patiënt krijgen lager. Voor het voortzetten van de behandeling thuis bestaat er nog geen officiële vergoeding.

Ziekenhuizen moeten ook rekening houden met het gekoeld vervoeren van chemotherapie, het terugbrengen (restanten van chemokuur gaan niet zomaar bij het vuilnis) en de beschikbaarheid van oncologieverpleegkundigen. Daarnaast maken ze per patiënt en zelfs behandeling de afweging of een thuisbehandeling veilig is.

Onduidelijk is in hoeverre de zorgkosten goedkoper worden door chemotherapie thuis

Veel patiënten zijn enthousiast, vertelt Anneke Smit, wijkverpleegkundige van thuiszorgorganisatie Vérian. „De eerste nacht vinden ze het eng: Ga ik niet op het pompje liggen en gaat dat goed met het slangetje?” Smit koppelt het infuus bij mensen af. „Na zo’n eerste nacht zijn ze onbezorgd en genieten ze van het thuis zijn.” Smit trekt voor haar bezoekjes een klein half uur uit. Vanuit de Gelre ziekenhuizen in Apeldoorn hebben patiënten een pomp in een heuptasje gekregen, dat zichzelf binnen een paar dagen leegdrukt.

Niet elke kankerpatiënt kan chemotherapie mee naar huis nemen, zegt Vegter. Medisch specialisten beslissen per patiënt of het mogelijk is. „We doen de eerste chemo altijd nog in het ziekenhuis, om te zien hoe patiënten reageren. Ze kunnen bijvoorbeeld allergische reacties krijgen.”

Foto Daniel Niessen

Minder ligdagen

Gelre ziekenhuizen (locatie Apeldoorn) loopt tegen een financieringsprobleem op door patiënten binnen het ziekenhuis aan te sluiten op de infuuspomp en ze vervolgens thuis te laten behandelen. De hoogte van de vergoeding die ziekenhuizen krijgen, is onder andere afhankelijk van het aantal ligdagen. Mensen lagen eerder drie dagen in het ziekenhuis, nu één dag. Toezichthouder NZa werkt ook aan een code waarmee ziekenhuizen ligdagen thuis kunnen declareren, maar die geldt pas vanaf 2020. Zilveren Kruis helpt daarom sommige ziekenhuizen met extra financiering.

Verder is nog überhaupt onduidelijk in hoeverre de landelijke zorgkosten goedkoper worden door chemotherapie thuis. Ook Zilveren Kruis vindt het moeilijk om dat te schatten. Nu is het nog duurder: Er zijn meer verpleegkundigen nodig dan wanneer de chemotherapie in het ziekenhuis wordt aangeboden. „Maar als de logistieke processen goed geregeld zijn en een verpleegkundige op een route door de wijk meerdere patiënten kan behandelen, wordt het al goedkoper”, zegt een woordvoerder. „En een ziekenhuis is minder huisvestingskosten kwijt.”

Iris van Ouwerkerk, projectleider oncologiezorg thuis bij het OLVG in Amsterdam, moet het nog zien. Haar ziekenhuis is recent ook begonnen met een pilot: Verpleegkundigen fietsen met een bakfiets rond om oncologische behandelingen thuis brengen. „Op de dagbehandeling komen dagelijks 25 patiënten, zij worden behandeld door twee verpleegkundigen. Als onze verpleegkundigen thuis patiënten verzorgen rekenen we op maximaal zes behandelingen per persoon per dag.”

Foto Daniel Niessen
Foto Daniel Niessen

Geen opleidingsplek

Gelre ziekenhuizen (locatie Apeldoorn) laat het afkoppelen niet door eigen verpleegkundigen doen, maar kiest voor thuiszorgorganisaties met gespecialiseerde verpleegkundigen. Vegter: „Sommige ziekenhuizen huren oncologieverpleegkundigen in. Daar wordt de zorg niet goedkoper van. Bovendien heb je de kans dat een kankerpatiënt ‘s morgens iemand van de thuiszorg ziet, ‘s middags iemand anders voor de chemotherapie en in het ziekenhuis wéér iemand anders.”

Tegelijkertijd is ook deze oplossing (ziekenhuis en thuiszorg) ingewikkeld: wie chemotherapie geeft, moet zijn opgeleid als oncologieverpleegkundige. Maar de thuiszorg is hiervoor weer geen door het College Zorg Opleidingen erkende opleidingsplek. „Het is belangrijk om zorg naar huis te verplaatsen sámen met de thuiszorg en meteen ook het opleidingsstelsel te veranderen. Anders lopen we achter de feiten aan.”