Demonstranten voelen zich gesteund door het flesje water, de appel en het pakje natte tissues

Vrijwilligers De 22-jarige Jelizaveta Nesterova heeft een chatkanaal opgezet voor eten, medische zorg en juridische bijstand voor opgepakte Russische demonstranten. "Ik ga niet slapen voordat iedereen te eten heeft gehad."

De 22-jarige Jelizaveta Nesterova in een café in Moskou. Tijdens het gesprek werkt ze continu door op haar telefoon.
De 22-jarige Jelizaveta Nesterova in een café in Moskou. Tijdens het gesprek werkt ze continu door op haar telefoon. Foto Steven Derix

Op 27 juli werden er in Moskou 1.338 demonstranten aangehouden. Op het bureau kregen ze allemaal een flesje water en wat te eten overhandigd – niet van de politie, maar van honderden vrijwilligers, die onder leiding stonden van de 22-jarige Jelizaveta Nesterova.

De Moskouse politie zorgt slecht voor de arrestanten, vertelt Nesterova. Betogers worden opgesloten tussen junks en zware criminelen. Vaak is er geen eten. „De politie zegt: drink maar uit de kraan. Terwijl iedereen weet dat je het kraanwater in Moskou niet kunt drinken.”

Nesterova slaapt weinig dezer weken, want Moskou is in de ban van protest. In de afgelopen weken is de uitsluiting van tientallen oppositiekandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen uitgegroeid tot een heuse politieke crisis. Zaterdag verzamelden zich 60.000 demonstranten op de Sacharov-avenue – het grootste aantal sinds de anti-Poetinprotesten van 2011-2012. De autoriteiten hadden toestemming verleend voor de betoging, maar toen enkele duizenden jongeren besloten te gaan ‘wandelen’ naar de kanselarij van de president, greep de politie opnieuw hard in. 256 betogers werden opgepakt en afgevoerd.

De arrestanten worden niet aan hun lot overgelaten. Activisten van OVD-Info (OVD is de Russische afkorting voor ‘politiebureau’) verzamelen de gegevens van de arrestanten en geven die door aan organisaties voor gratis juridische bijstand. Terwijl de Moskouse cellen overlopen met demonstranten, melden zich tientallen advocaten op de bureaus om de betogers bij te staan. Artsen staan op vrijwillige basis stand by voor het geval iemand onwel wordt.

Jelizaveta Nesterova is zondagmorgen vroeg teruggekomen van een korte vakantie en is meteen naar de betoging gegaan.

Nu loopt ze langs de arrestantenbusjes, terwijl ze tuurt op het schermpje van haar iPhone. Het coördineren van de hulp gaat via een kanaal op de beveiligde chatdienst Telegram. De Russische overheid probeert al ruim een jaar de dienst te blokkeren, maar de Russische gebruikers vinden steeds nieuwe omwegen en Telegram is nog altijd in de lucht.

Control freak

Nesterova’s kanaal ‘Overdrachten Moskou’ telt ruim drieduizend leden. Sinds de protesten begonnen zijn er tweeduizend gebruikers bij gekomen, zegt ze. Een groot deel daarvan wil helpen. Nesterova modereert het chatkanaal en ze is streng: „De basisregel is dat alles ter zake moet zijn. Dus geen nieuws, geen grappen en geen berichten over hoe erg de politie wel niet is.”

Sinds kort krijgt ze hulp van twee vrienden bij het modereren. En er zit een knop op de app, waarmee ze het kanaal op ‘pauze’ kan zetten. Dat is hard nodig, lacht ze: nu de protesten aanhouden en het aantal demonstranten maar blijft oplopen, is de hulp een 24-uursbaan geworden.

In een hip Moskous café achter een glas cider, gaat het coördineren door.

„Kijk”, zegt Nesterova, en ze houdt haar iPhone omhoog. „Er zijn al meer dan 140 opgepakt.”

Ze tikt snel een bericht: „Als jullie op pad willen, ga dan naar de chat van je stadsdeel. De bot helpt je verder.”

Nesterova is een control freak, zegt ze. Maar met zo veel gebruikers van haar kanaal kan ze onmogelijk alles in goede banen leiden. Een vriend van haar heeft een programmaatje geschreven: via een keuzemenu leidt de ‘bot’ de gebruikers naar de juiste persoon – de arrestanten die melden dat ze vast zitten op het bureau, maar ook de vrijwilligers die eten willen gaan brengen.

De levensmiddelen worden op eigen rekening aangeschaft. Wie dat wil, kan kosten terugvragen door een scan van de kassabon te posten – waarna Nesterova donateurs vindt die het bedrag terugstorten. ‘Overdrachten Moskou’ is geen maatschappelijke organisatie en heeft geen bankrekening, benadrukt ze. Hoewel Nesterova de protesten een warm hart toedraagt, probeert ze zo ver mogelijk weg te blijven van de politiek.

Nesterova schrijft stukken voor de site van tv-kanaal Current Time, maar dezer dagen schiet het werk er nogal bij in: „Ik ga niet slapen voordat iedereen te eten heeft gehad.”

Veel arrestanten schrijven haar dat ze zich gesteund voeden door het flesje water, de appel en het pakje natte tissues. „De autoriteiten proberen de demonstranten angst aan te jagen. De mensen zijn minder bang als ze weten dat er iemand is die voor ze opkomt.”

Op 27 juli vond Nesterova een vrijwilliger die de kat van een arrestant eten kon geven. En zonet kwam het bericht dat er een telefoon is gevonden. „Ik ga nu de eigenaar zoeken.”

Correctie (11 augustus 2019): In een eerder versie van dit artikel stond dat er zaterdag zich 600.000 demonstranten verzamelden op de Sacharov-avenue. Dat moet zijn 60.000 en is hierboven aangepast.

Duizenden demonstranten protesteren tegen de uitsluiting van oppositiekandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen. Foto Yuri Kochetkov/EPA