Het kat-en-muisspel tussen de piraten van Station Testarossa en de politie

Piratenzender Vanuit de Achterhoek stuurt een clubje radiopiraten illegaal polka’s, schlagers en Hollandse hits de ether in. Tenminste, als het lukt uit handen van het Agentschap Telecom te blijven.

De zendpiraten van Station Testarossa.
De zendpiraten van Station Testarossa. Foto Eric Brinkhorst

Die grootse aankondiging was, toegegeven, niet heel slim. „Zet ’m vast in je agenda! Het feestweekend van station Testarrrrossa!” luidde de teaser op Facebook.

De jongens uit Zieuwent wilden toch wat reclame maken voor hun evenement. Een illegale radio-uitzending vanuit een feesttent in de Achterhoek vanwege hun elfjarig bestaan. Met bier en live muziek en een paar honderd man uit de buurt. En een heel weekend lang inbreken op de ether. Op 97,0 MHz. Pal tussen 3FM en Radio NL.

Vaak gaat het goed. Bouwen de jongens een tientallen meters hoge mast die ze neerzetten in een weiland in de buurt. Terwijl ze verderop middels een 4G-verbinding de radio-uitzending verzorgen. Het mag niet, een ‘heterdaadje’ kan een boete opleveren tot 45.000 euro. Maar is de zender onbemand, dan is de gebruiker niet te achterhalen. Tot ergernis van de inspecteurs van het Agentschap Telecom, die dagelijks in vooral het oosten en noorden van Nederland rondrijden op zoek naar radiopiraterij. De score vorig jaar: 150 inbeslagnames, ‘slechts’ 40 boetes.

Het Agentschap, dat is het westen. Daar, op het kantoor in Amersfoort, zit iemand de hele dag te luisteren naar de radio, speurend naar etherpiraten. Hij herkent ze direct. Piraten zenden soms uit met sterk vermogen waardoor het zigzaggende groene lijntje op zijn scherm, elke zender is een piek, abnormaal hoog uitslaat. Stemt hij erop af, dan klinken polka’s, schlagers, oude Hollandse hits. Hij weet genoeg: er gaat een melding naar de inspecteurs.

De radiopiraten zien het als een hobby. Luisteren naar muziek uit de jaren vijftig, zestig, zeventig – welk commercieel station draait zulke plaatjes nog? Piratenfestijnen trekken duizenden fans, sommige illegale zenders hebben evenzoveel luisteraars per dag. Groot deel van de kick is uitzenden vanuit de Achterhoek en een berichtje krijgen uit Amsterdam: ik heb jullie gehoord!

Foto Eric Brinkhorst

Immaterieel erfgoed

De piratencultuur gaat terug tot in de jaren dertig, en in de jaren vijftig had elk dorp zijn eigen station. De overheid besloot te handhaven en veel zenders stopten vanwege de hoge boetes. Maar in Drenthe, Groningen, Friesland en de Achterhoek is de piratenmuziek nog immer populair. De Nederlandse piratencultuur werd vorig jaar op voordracht van de PvdA Drenthe toegevoegd aan de lijst van het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed. De online piraten althans, die uitzenden via internet, en de evenementenpiraten, die met een vergunning draaien op feesten. De etherpiraten niet.

Want zonder vergunning op de ether, dat ontwricht de maatschappij, zegt het Agentschap Telecom. Dagelijks zijn er meldingen van illegale uitzendingen precies op het meest bruikbare en schaarse deel van de band, tussen de portofoons en de luchtvaart in. Dat deel, 88 tot 108 MHz, zit tjokvol radiostations die flink betalen voor hun plek. Ze worden dagelijks gestoord door de piraten, soms volledig weggedrukt. En al proberen veel radiopiraten „schoon aan de frequentie” te zitten, op een eigen plekje zonder ruis, ongewenste bijeffecten zijn er ook. Volgens het Agentschap waren er vorig jaar 22 verstoringen in de luchtvaartband. Negenmaal klonk muziek. Duitse schlagers in de cockpit.

Zijn de inspecteurs vlakbij, dan weten de jongens uit Zieuwent het gauw genoeg. Krijgen ze appjes van buurtgenoten dat er een auto is gespot. Namen, nummerborden – van de inspecteurs is alles bekend. De mannen van het Agentschap, een handvol, zijn bekende gezichten, ze werken er al jaren. Ze krijgen vanuit Amersfoort de frequentie door en rijden in een auto met antenne door landelijk gebied, een pijltje op het dashboard wijst hun de weg. Links, rechts, links, links. De wegen worden smaller, van snelweg tot zandpad en de bewuste zendmast doemt vanzelf op.

Een van de inspecteurs, weten de jongens uit Zieuwent, woont in Hengelo. Dus wie vanuit daar uitzendt, is gauw de pineut. Maar de Achterhoek, dat is randje controlegebied. Geregeld ontspringen ze de dans. Dan zijn de inspecteurs druk met andere zaken, zoals een lokale verstoring van het netwerk. En komen ze wél, dan snijden de inspecteurs vaak alleen de coaxkabels door, waarna de piraten uit Zieuwent wachten tot de inspecteurs naar huis zijn. Tegen de avond kunnen ze, met nieuwe kabels, de uitzending hervatten.

Foto Eric Brinkhorst

Bij Dirk in de keet

Op dat scenario hadden ze ditmaal ook gehoopt. De jongens vertellen erover op een woensdagavond met een Grolsch in de hand bij Dirk in de keet. Vanwege het illegale karakter van hun praktijken komen ze niet met hun naam in de krant. Dirkie is een lieve jongen, moeilijk lerend, die sinds hij is opgenomen in de piratengroep volgens zijn moeder helemaal is opgebloeid.

De radiopiraten uit Zieuwent zijn met z’n tienen, nog zonder vrouw en kind. Ze komen allemaal – op één na die komt uit Winterswijk, „verweggistan” – uit de buurt en op keetavond verzamelen ze in een woonwagen op het erf achter Dirkies huis. Gaat zijn moeder rond met zelfgemaakte loempia’s en ‘zwarte’ balletjes in zoetzure saus terwijl de jongens broeden op een nieuw plan om de AT te slim af te zijn.

Van zulke piratengroepjes zijn er in de omgeving wel meer. Ze helpen elkaar, zoals wanneer de ene groep zijn zendapparatuur heeft moeten inleveren bij het Agentschap en een andere laat weten nog een zendertje te hebben staan. En nee, de jongens doen niks verkeerds, vindt Dirkies ma. Alleen, het mag niet hè. En als het wel zou mogen, zegt ze er lachend bij, dan doen ze het niet.

Want dat is de sport. Het kat-en-muisspel, uit handen blijven van het Agentschap. Sommige piratengroepen gaan daarin heel ver. Zenderpiraten uit het Drentse Elim noemden zich ‘het asbesttrio’ en barricadeerden hun zendmast met asbestplaten om inspecteurs op afstand te houden. Er zijn piraten die de kasten van mobiele providers als KPN openbreken en stroom aftappen, met kans op lokale 112-storingen. Anderen wagen hun leven door de zendapparatuur op hoogspanningsmasten te plaatsen.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Metershoge masten en obscure polka’s: het leven van de zendpiraat

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

‘Ernstig ondermijnend’

Het gros van de radiopiraten is vanwege strengere regelgeving gestopt. Maar een harde kern bleef over. Zeker honderd man die steeds grover opereren. Er zijn inspecteurs bedreigd, ook thuis, één werd uit zijn auto getrokken, een ander geslagen. „Ernstig ondermijnende activiteiten”, stond laatst in het jaarverslag van het Agentschap. Reden dat de ontmanteling van een zendmast, die geregeld samengaat met een grote toeloop van mensen uit de buurt, nu onder politiebegeleiding gebeurt. En dikwijls kijken de radiopiraten zelf op een afstandje toe. In stilte, zoals een pyromaan turend naar zijn eigen brand.

Bedreiging keuren de jongens uit Zieuwent af. Wel hebben ze eens een grote bult zand op de weg gestort, om het ontmantelen van de zendmast te bemoeilijken.

De hunne was eens honderd meter hoog. Want wie heeft de langste, ook dat is de lol. Goed, Lopik is bijna viermaal zo hoog, maar voor een illegaal was ’t niet verkeerd. De ontmanteling leverde een mooi filmpje op YouTube op. En begonnen ze ooit met een vermogen van 600 watt, hun zendkast nu is 15.000 watt. Italiaanse makelij. Apparatuur van failliete radiozenders die hun spul verkopen, internet staat er vol mee.

Hogere masten, hoger vermogen, groter bereik. In de keet in Zieuwent hangt de kaart van Nederland aan de muur, punaises geprikt op de plaatsen waarvandaan luisteraars lieten weten dat Testarossa te horen was. Dordrecht, Veghel, Castricum. Elke uitzending levert tientallen van zulke berichten op. En eenmaal, met extreme weersomstandigheden, van iemand op de trekker in Denemarken.

Zend toch uit via internet, zegt het Agentschap Telecom. Daar is er ruimte genoeg, je stoort niemand. Maar, zeggen de jongens, denk je dat een loonwerker op de trekker radio met internet heeft? „De ouderwetse manier”, vinden ze, „da’s toch het mooist.” Ze werken zelf op het land. De uitzendingen maken ze voor mensen zoals zij.

De piratengroep komt bijeen in een woonwagen. Onlangs stond de politie op de stoep en werd een illegale radio-uitzending van Station Testarossa ter ere van het elfjarig bestaan vroegtijdig afgebroken. Foto Eric Brinkhorst

Uitschuifbare zendmast

Testarossa’s jubileum was op elf, twaalf en dertien mei jongstleden. Het werd aangekondigd op Facebook. „Zet ’m vast in je agenda!” Dat had het Agentschap Telecom dus óók gedaan. Hoe anders, denken de jongens, konden de inspecteurs er zó snel zijn?

Ze waren sinds januari druk geweest met de voorbereidingen. De jongens hadden van de sloop een bouwkraan gekocht en daar een uitschuifbare zendmast op gemonteerd. Delen van twaalf meter lengte. Een zeecontainer hadden ze dubbelwandig gemaakt, volgestort met beton, en van binnenuit vergrendeld. Daar plaatsten ze de zender in. Want al is een zendmast ontdekt, de ontmanteling ervan duurt vaak uren en soms dagen. In de tussentijd kun je proberen te blijven draaien.

Op donderdagavond hadden ze het spul geplaatst en op vrijdagochtend gingen ze van start. Maar al na twee uur kwam de politie. En toen de inspectie. En de boswachter. En toen liep het „een beetje in de soep”. Alle apparatuur inclusief de bouwkraan, totaal 25.000 euro waarde, werd in beslag genomen. Met een geleend zendertje ging het feest voort. Een rondje met de pet leverde weer een aardig bedrag op voor een nieuwe mast.

„Houd uw radiotoestel in de gaten!” lieten de jongens uit Zieuwent na afloop weten. „Onkruid vergaat niet.”