‘IS creëert in Syrië condities voor eventuele terugkeer’

Rapporten Pentagon en VN Het Pentagon en de VN waarschuwen dat IS lang niet verdwenen is en dat nieuwe aanslagen in het Westen niet zijn uit te sluiten.

Amerikaanse soldaten op de markt in Ras al-Ain in de Syrische provincie Hasakeh, nabij de Turkse grens.
Amerikaanse soldaten op de markt in Ras al-Ain in de Syrische provincie Hasakeh, nabij de Turkse grens. Foto AFP

Maanden voordat IS goed en wel was verslagen in zijn laatste bolwerk Baghouz, maart dit jaar, verkondigde president Trump al dat de terreurorganisatie was uitgeschakeld, en dat de Amerikaanse soldaten in Syrië dus huiswaarts konden keren. Twee rapporten waarschuwen nu voor een terugkeer van IS, mede als gevolg van die Amerikaanse terugtrekking.

Volgens een rapport van de Verenigde Naties is IS in Syrië en Irak bezig met „het creëren van de condities voor een eventuele terugkeer”. Tegelijk waarschuwt een rapport van het Pentagon dat de Amerikaanse terugtrekking de Syrische partners in de strijd tegen IS verzwakt op een moment dat die juist meer steun nodig hebben dan ooit.

Zoals wel vaker met Trump werd de soep niet zo heet gegeten. Een half jaar later zijn er nog steeds naar schatting duizend Amerikaanse soldaten in Noordoost-Syrië, maar dat is wel minder dan de helft dan er op het hoogtepunt van de strijd tegen IS waren.

„Het verminderen van de VS-aanwezigheid zorgt ervoor dat er minder steun is voor de Syrische partners op een moment dat zij juist meer training en bewapening nodig hebben om een terugkeer van IS te voorkomen”, schrijft inspecteur-generaal Glenn Fine van Defensie in zijn rapport.

Sinds Trumps beslissing heeft generaal na generaal gewaarschuwd dat het heel onverstandig zou zijn te snel te vertrekken omdat dit IS in staat zou stellen te hergroeperen.

Herhaling scenario Obama dreigt

Die fout hadden de VS immers al eerder gemaakt. Toen president Obama in 2010 de laatste soldaten uit Irak terugtrok – een verkiezingsbelofte – was Al Qaeda in Irak zo goed als uitgeschakeld. Maar het veiligheidsvacuüm na het Amerikaanse vertrek, gecombineerd met het sektarisch beleid van shi’itisch premier Maliki, effenden het terrein voor de opkomst van IS. Dat scenario dreigt zich nu te herhalen.

Volgens het VN-rapport zijn Abu Bakr al-Baghdadi en het IS-leiderschap ondergedoken in Irak, „waar zij zich aanpassen, overleven en krachten opdoen”. Momenteel is IS daar vooral bezig met het oprichten van ‘sleeper cells’ met het oog op een lokale terugkeer. Maar het rapport waarschuwt dat IS zodra dit mogelijk is opnieuw internationale terreuraanslagen zal organiseren of faciliteren.

„De huidige afname van dit soort aanslagen blijft niet noodzakelijk duren, mogelijk niet eens tot eind dit jaar”, aldus de VN. Hoewel de operationele capaciteiten van IS sterk zijn verminderd, zou de terreurgroep al verkenningsmissies hebben uitgevoerd in Europese landen en explosieven in gereedheid hebben gebracht.

IS zou daarbij nog over aanzienlijke geldvoorraden beschikken: 50 tot 300 miljoen dollar, die zijn ondergebracht bij vertrouwenspersonen in en buiten de regio. Nu IS niet langer een staat is, zijn veel bronnen van inkomsten (belastingen, verkoop van olie) opgedroogd. Maar anderzijds moet IS ook niet meer instaan voor de lasten van een staat, zoals de nutsvoorzieningen.

IS heeft mogelijk ook nog inkomsten uit legale activiteiten waarin het de voorbije jaren heeft geïnvesteerd. Verder wordt er verdiend aan smokkel, afpersing en kidnapping voor losgeld in de regio.

Beide rapporten wijzen ook op de situatie in de kampen in Noordoost-Syrië waar de vrouwen en kinderen van IS-strijders worden vastgehouden.

Het Pentagon-rapport stipt aan dat de door de VS gesteunde SDF-militie (Syrische oppositie en Koerden) slechts voor „minimale veiligheid” kan zorgen in de kampen, en dat IS daardoor vrij spel heeft om zijn ideologie te verspreiden onder de kampbewoners. Het VN-rapport waarschuwt dat de vrouwen en kinderen in een kamp als Al-Hol „een bedreiging kunnen vormen als er niet op gepaste wijze met hen wordt omgesprongen”.

‘Inheemse cellen’ ook elders

Het IS-gevaar beperkt zich ook al lang niet meer tot het Midden-Oosten. „De meest opvallende internationale ontwikkelingen vinden plaats in de Sahel en West-Afrika, waar strijders die geassocieerd zijn met Al-Qaeda of IS fragiele nationale staten ondermijnen”, stelt het VN-rapport.

De door IS opgeëiste aanslag tegen christenen in Sri Lanka op Paasdag dit jaar tenslotte toont aan dat „de propaganda van IS blijft aantrekken” en dat „inheemse cellen kunnen opduiken op onverwachte plekken”.

Over het Pentagon-rapport zei Brett McGurk, Trumps gewezen speciale gezant voor de strijd tegen IS, deze week op Twitter dat het aantoont dat „het bevel om de troepen terug te trekken op het slechtst mogelijke moment is genomen”. McGurk nam eind vorig jaar ontslag omwille van Trumps beslissing.

Trump wil dat andere, vooral Europese landen de plaats van de Amerikanen innemen. Maar daar is weinig animo voor: tot dusver hebben alleen Groot-Brittannië en Frankrijk troepen toegezegd.