Een dood om dood te voorkomen

Maatregelen in andere sporten Na ongevallen is in sommige sporten ingegrepen. Maar andere sporten worstelen met de veiligheid.

Familie en coureurs eren de overleden coureur Jules Bianchi op de Hungaroring in 2015.
Familie en coureurs eren de overleden coureur Jules Bianchi op de Hungaroring in 2015. Foto Dan Istitene/Getty Images

Na de dood van Ayrton Senna en Roland Ratzenberger op het circuit van Imola in 1994 veranderde de Formule 1 drastisch. Na de dodelijke beginjaren van de sport, waarin coureurs als kwetsbare dummy’s in te lichte auto’s stapten om te racen op onverantwoorde circuits, zorgden de ongelukken voor een schok.

Verregaande veiligheidsmaatregelen werden doorgevoerd: de snelheid van de auto’s ging omlaag, cockpits werden veiliger, er werd zelfs nadrukkelijker nagedacht over de lay-outs van de circuits. De dood van Jules Bianchi in 2015, na een ongeluk op het Japanse circuit van Suzuka in 2014, zou uiteindelijk leiden tot de veelbesproken halo op de cockpits – de slipper die geen coureur mooi vindt, maar die wel tot betere bescherming moet leiden.

Lees ook het bijbehorende artikel over het wielrennen: Straks wordt het koersen op een gesloten circuit.

Hetzelfde gebeurde in de NASCAR na de dood van Dale Earnhardt in 2001. Er kwamen onder meer zachtere muren en coureurs kregen bescherming die hun nek moet stabiliseren. Sindsdien is er in die autosportklasse geen coureur meer tijdens een race omgekomen.

De autosport is een goed voorbeeld van voortschrijdend inzicht, van hoe de dood – of een zwaar ongeluk – als wake-upcall dient en leidt tot grote veiligheidsmaatregelen. In de autosport zijn nog steeds zware ongelukken, ook dodelijke, maar het is al onmiskenbaar veel minder gevaarlijk dan het ooit was.

De dood is soms nodig om hem daarna te voorkomen. Of op zijn minst gesprekken daarover te herstarten, zoals nu gebeurt in het boksen na de dood van Maxim Dadasjev en Hugo Santillan, bezweken aan verwondingen opgelopen in de ring.

Snijvaste pakken

Niet alleen de dood, ook zware ongelukken hebben geleid tot veranderingen in de regels. In het marathonschaatsen in Nederland bijvoorbeeld. Het ernstige ongeluk van Christijn Groeneveld tijdens een training in Inzell in 2014, waarbij hij ernstig rugletsel opliep, samen met ongelukken waarbij andere schaatsers bloedingen en rugletsel opliepen, zorgde ervoor dat schaatsbond KNSB de regels aanscherpte. In 2015 werd de helm verplicht, een jaar later ook de snijvaste pakken, een regel die ook voor de mass start geldt.

Lees ook een interview met Christijn Groeneveld: Na de val – een nieuwe kijk op het leven.

Er zijn sporten waar de bonden al jaren worstelen met de inherente risico’s die ze met zich meebrengen. Rugby en American football bijvoorbeeld. Onderzoek wijst uit hoe schadelijk het harde contact in die sporten is voor de hersenen van de sporters. Na hun carrière zijn rugbyers en vooral American-footballspelers gediagnosticeerd met chronische traumatische encefalopathie (CTE), doordat ze herhaaldelijk hoofdletsel oplopen tijdens het beoefenen van hun sport. Toenmalig Amerikaans president Barack Obama zei in 2014 dat hij om deze reden zijn kind nooit American football zou laten spelen. Er zijn ook spelers die vroegtijdig een einde aan hun carrière maakten uit angst voor permanente hersenschade.

De internationale rugbybond en de National Football League, de grootste profcompetitie in het American football, proberen met regelgeving de risico’s te beperken, maar het is de vraag of die regels ver genoeg gaan – beide zijn zeer conservatieve sporten. De afgelopen seizoenen werd in het American football onder meer het protocol aangepast voor wanneer een speler tekenen van een hersenschudding vertoont, zodat hij niet te snel kan terugkeren op het veld. Met ingang van vorig seizoen werden tackles waarbij de speler met de helm contact maakt bestraft. De internationale rugbybond wil, zo werd deze week bekend, dat in 2023 tackles boven de middel zijn verboden – een radicale stap die de sport zou veranderen.

Traditie zorgt er soms voor dat in sport regelveranderingen stokken. Neem het ijshockey, waar zelfs de dood van Don Sanderson, een Canadese hockeyer, in 2009 niet heeft geleid tot het verbieden van gevechten op het ijs. Al zijn er inmiddels wel straffen voor het te vaak vechten.

Maar hoe ingrijpend veranderingen ook kunnen zijn, veel sporten zullen nooit zonder risico zijn. En soms kun je als sport nog alles reguleren, alle noodzakelijke maatregelen nemen, en ligt er opeens een ketting aan de voet van de startheuvel, zoals bij BMX’er Jelle van Gorkom, of valt iemand zo hard en ongelukkig als schaatser Christijn Groeneveld, of rijdt iemand op een gladde weg tegen een rioolbuis, zoals Bjorg Lambrecht. Er kan in veel voorzien worden, maar niet alles kan worden voorkomen.