‘Doe íets’, zegt een groeiend deel van de Amerikanen

Vuurwapendebat Verenigde Staten Na elke grote schietpartij laait in de VS een politiek debat over vuurwapens op, dat snel weer wegebt. Wordt het nu anders?

Leden van de NRA tijdens een bijeenkomst in april in Indianapolis. President Trump was daar ook aanwezig.
Leden van de NRA tijdens een bijeenkomst in april in Indianapolis. President Trump was daar ook aanwezig. Foto Getty Images

Zou het werkelijk Mitch McConnell kunnen zijn die de patstelling over wapens in de Verenigde Staten doorbreekt? De stoïcijnse leider van de Republikeinen in de Senaat erkende vijf dagen na de schietpartijen in El Paso en Dayton van afgelopen weekend dat regulering van wapenbezit nodig is.

Het is opvallend. In de ruim dertig jaar dat hij in de Senaat zit, heeft Mitch McConnell nog nooit één krimp gegeven als het ging om de roep om inperking van wapenbezit. Donderdag zei hij tegen een radiostation in zijn staat Kentucky dat Trump en hij verschillende opties hadden overwogen. De besproken opties zijn een uitbreiding van antecedentenchecks bij de aanschaf van een vuurwapen en de zogeheten ‘red flag laws’. De wet geeft die autoriteiten het recht iemand zijn wapens af te pakken als er aanwijzingen zijn dat hij een bedreiging vormt voor zijn omgeving.

Het aantal staten met zo’n wet is sinds 2018 al flink gegroeid. Een landelijke Red flag-wet en antecendentenchecks zullen centraal staan als de Senaat terugkomt van reces, beloofde McConnell. „We moeten samenkomen en iets aangenomen krijgen.”

Dat McConnell dit zei, geldt als betekenisvol. Hij heeft sinds jaar en dag de A-rating, de hoogste waardering van de wapenlobbygroep NRA. „Prematuur”, noemde hij aanscherping van wapenwetten na de schietpartij in 2017 in Las Vegas, waar de schutter 58 mensen doodde. Uiteindelijk werd alleen de bumpstock, een apparaatje dat de vuurkracht in Vegas nog verhoogde, verboden.

Lees ook: De schietpartij joeg iedereen dieper de loopgraven in

Ook president Trump lijkt momenteel bereid om tot actie over te gaan. Afgelopen dagen belde hij met de Democratische senator Joe Manchin en diens Republikeinse collega Pat Toomey, die na de schietpartij op de basisschool Sandy Hook in Connecticut in 2012 een wetsvoorstel indienden over het uitbreiden van antecendentenchecks. Dat werd meermaals afgewezen door de Senaat. Woensdag zei Trump dat er volgens hem „veel animo” was voor achtergrondchecks.

Trump zwabberde

Anders dan McConnell zwabberde Trump eerder. Alleen al tijdens zijn campagne steunde de NRA Trump met miljoenen dollars en als president sprak hij drie keer op hun jaarvergadering. Maar na de schietpartij op de school in Parkland, Florida, vorig jaar, verraste Trump vriend en vijand met de mededeling dat hij strengere wapenwetten wilde; hij bespotte zelfs partijgenoten om hun angst voor de wapenlobby.

Een bezoekje van opperlobbyist Chris Cox van de NRA zorgde er hierna voor dat Trump niets meer met dat voornemen heeft gedaan. Deze week waarschuwde NRA-voorman Wayne LaPierre dat betere achtergrondchecks „de veiligheid van miljoenen wapenbezitters” zouden schaden. Toch begon Trump er vrijdag weer over.

Gaat Mitch McConnell om? Houdt Trump nu wel aan zijn lijn vast? De kans is groter dat dit de korte opwelling van actiebereidheid is die vast element is van de nasleep van elke grote Amerikaanse schietpartij.

Het is in Washington een politiek ritueel geworden waar iedereen aan meedoet. Na weer tientallen slachtoffers roepen Democraten meteen om strengere wapenwetten. Republikeinen zeggen dat het niet aan de wapens ligt, maar aan de geesteszieke dader, en dat je, trouwens, geen politiek moet bedrijven over de ruggen van de doden. Even lijken Republikeinen bereid tot kleine hervormingen, maar ze willen nooit zover gaan als de Democraten. Waarna beide partijen elkaar de schuld geven van het verzanden van eventuele wetsvoorstellen. Daarna belandt het thema in de vergetelheidsfase – tot de volgende schietpartij.

Met elke kogelregen neemt nu de druk toe om iets te veranderen

Maar de laatste jaren is de frequentie van de schietpartijen met veel slachtoffers groter, en de bevolkingswoede is sterk gegroeid. De apathie die veel Amerikanen na 2012 beving, toen het Congres zelfs na de schietpartij in Sandy Hook – waar twintig jonge kinderen omkwamen – niet tot daden kwam, werd vorig jaar doorbroken. De scholieren van ‘Parkland’ zweepten het land op tot massale betogingen tegen wapens. Voor het eerst ook verbraken bedrijven na een schietpartij hun banden met de NRA, of kondigden aan geen semi-automatische wapens meer te verkopen.

Wapenlobby in problemen

Waar de wapenlobby tot ‘Parkland’ onaantastbaar leek, verkeert ze nu in grote problemen. Afgelopen maanden stapten zowel toplobbyist Chris Cox als bestuursvoorzitter Oliver North op na een interne machtsstrijd. De aanklager in New York onderzoekt zowel de belastingmoraal als de bestuurstop.

Lees ook: Hebben de VS een blinde vlek voor de witte terrorist?

Sinds kort neemt met elke kogelregen de druk op de Republikeinen toe. Zondag was de Republikeinse gouverneur van Ohio zijn rouwtoespraak nog niet begonnen of het publiek begon „Do something!” te scanderen. Twitter doopte McConnell deze week om tot MassacreMitch.

Uit een recente peiling van Politico bleek dat negen op de tien Trump-stemmers momenteel vindt dat de achtergrondchecks moeten worden uitgebreid. Een politiek compromis rond wapens zou bovendien de Democraten de wind uit de zeilen nemen. Nu blijven zij Trump er van beschuldigen dat zijn retoriek racistisch geweld als dat in El Paso in de hand werkt. Dus als er ooit een goed moment voor de Republikeinen was om wat water bij de wijn te doen, dan is het nu, zo lijkt het.

Gematigde kiezers

Republikeinen willen bij de verkiezingen van 2020 niet degenen zijn die werkeloos toekeken terwijl weerloze burgers werden doodgeschoten: dat zal ze de steun kosten van gematigde kiezers. Maar ze weten ook dat het gros van hun kiezers wapenbezit beschouwt als ‘de vrijheid die alle andere Amerikaanse vrijheden mogelijk maakt’ en ze zal afstraffen voor het tornen daaraan.

Veel hangt daarom af van de vraag of Trump voet bij stuk houdt. De president is zo populair bij zijn aanhang, dat deze hem zal volgen als hij nu doorzet, zei een Republikeinse strateeg deze week tegen Politico. „En dan kan het Congres handelen.”

Maar dan moet Trump zich niet weer door de NRA laten ompraten. Niet voor niets drongen de Democraten er deze week op aan dat Mitch McConnell de Senaat nu metéén zou terugroepen van reces.

Dit weigerde hij. De geslepen politicus McConnell lijkt erop te rekenen dat na het reces, in september, de vergetelheidsfase is ingezet – bij Trump en de bevolking.