In De Biesbosch woedt een bijenoorlogje

Bijenoverschot Door bijenkasten is in De Biesbosch een bijenoverschot ontstaan. „We moeten tot reële richtlijnen komen.”

Een imker bij de bijenkasten in de Biesbosch.
Een imker bij de bijenkasten in de Biesbosch. Foto Sander Koning/ANP

Zelfs met je ogen dicht weet je waar de bijen zijn; zo veel herrie maken ze met hun gezoem boven de ongeveer zeventig kasten die imkers hier hebben neergezet. Even buiten Dordrecht, in de Bovenpolder, in een weiland op de grens met De Biesbosch. „Dit kán toch niet!”, zegt een verontwaardigde passant.

Er woedt een oorlogje onder de bijen in De Biesbosch. Imkers, vermoedelijk vooral uit Duitsland en België, hebben duizenden kasten geplaatst in percelen naast Nationaal Park De Biesbosch, waar van juli tot eind oktober de springbalsemien in enorme hoeveelheden bloeit; een zogenoemde ‘invasieve exoot’ waar honingbijen graag op vliegen en stuifmeel en nectar uit likken. „Deze hoeveelheden honingbijen gaan de draagkracht van ons gebied waarschijnlijk te boven”, zegt Thomas van der Es, boswachter van Staatsbosbeheer.

Nederland telt 360 soorten wilde bijen en een onbekend aantal daarvan huist in De Biesbosch. Ze zijn „kwetsbaar”, onder meer doordat ze een klein leefgebied hebben van enkele honderden meters, en worden in hun voortbestaan bedreigd door de „migratiegolf” van honingbijen, die enkele kilometers kunnen overbruggen. Van der Es: „Onze wilde bijen vliegen niet op de springbalsemien, maar wel op inheemse kruiden en bloemen waar de honingbij óók op vliegt. Er is nog veel onderzoek nodig, maar het zou zomaar kunnen dat daardoor de wilde bijen, die toch al zeldzaam aan het worden zijn, verdwijnen.”

Een imker met zijn bijenkasten in de Biesbosch. Staatsbosbeheer worstelt met een overdaad aan bijen in de Biesbosch. Dat komt doordat er net buiten het gebied heel veel bijenkasten staan.
Foto Sander Koning/ANP
Foto Sander Koning/ANP
Foto Sander Koning/ANP
Lees ook: Honingbij verjaagt wilde bestuivers

Als voorbeelden noemt hij de roodrandzandbij, de knautiabij en de zandhommel. Ook zijn collega Erik van der Spek, boswachter op Texel en gespecialiseerd in bijen, ziet de gevaren. „Er is alle reden om aan te nemen dat veel honingbijen nadelig uitpakt voor de wilde bijen.” De honingbij is niet kieskeurig, zegt Van der Spek. „Hij is een generalist en een opportunist; hij eet wat hem voor de bek komt.” Dat kan behalve zijn favoriete springbalsemien ook beemdkroon zijn, de plant waar de knautiabij van afhankelijk is. „En wat de een eet, kan de ander niet eten. Als de honingbij alle stuifmeel en nectar uit beemdkroon heeft gehaald, dan is het einde oefening voor de knautiabij.”

In De Biesbosch is normaliter genoeg voedsel voor de kasten van twaalf imkers die daarvoor een vergunning hebben, maar het gebied is niet bestand tegen het „vee” dat volgens Staatsbosbeheer nu door imkers vanaf de grenzen van het gebied massaal wordt ingezet. „Dit zijn excessen”, zegt Nadine Schalk, directeur van Nederlandse Bijenhouders Vereniging (NBV) en imker.

Schalk noemt het plaatsen van de bijenkasten naast kwetsbare natuurgebieden „onwenselijk” en doet een beroep op het „verantwoordelijkheidsbesef” van de tienduizend imkers die Nederland rijk is, en van de buitenlanders. „Imkers zijn doorgaans groot liefhebbers en pleitbezorgers voor de natuur en willen met hun bijen de natuur geen schade doen. Maar er zijn er ook die denken: ammehoela, ik laat mijn bijen zo veel mogelijk nectar snoepen. Er zijn eigenlijk geen regels of wetten die antwoord geven op deze ethische vraag. De imkers van onze vereniging stellen ons in elk geval zorgvuldig en terughoudend op, want wij willen natuurlijk niet dat over tien jaar alle populaties wilde bijen uitgestorven zijn.” Schalk vertelt dat veel imkers om die reden na de droge zomer vorig jaar de uitgedroogde heidevelden hebben gemeden.

Foto Sander Koning/ANP
Foto Sander Koning/ANP

De bijenhoudersvereniging zou graag „afspraken” maken met gemeenten, boeren en waterschappen. Directeur Schalk: „Nu is er eigenlijk niets geregeld. Als je toestemming hebt van de eigenaar van een stuk grond, kun je daar je kasten plaatsen.” Ook zou imkers kunnen worden gevraagd, op basis van onderzoek naar bijensoorten, hun kasten alleen op bepaalde perioden langs natuurgebieden te plaatsen. „We moeten tot reële richtlijnen komen, waar binnen imkers heel duidelijk zien en kunnen begrijpen waarom de maatregelen genomen worden.”

Correctie (8 augustus 2019): In een eerdere versie van dit artikel werden de bijenkasten in het intro ‘illegaal’ genoemd. Dat is niet juist, en daarom aangepast.