Opinie

Hou treincoupé vrij van prikkelpotpourri

Openbaar vervoer Een intercity is geen reclamezuil, schrijft . Het is kwalijk als de rust en reflectie van de treinreis plaatsmaken voor commerciële bevliegingen.

Per september start de NS een proef door in 137 intercity's reclame te vertonen.
Per september start de NS een proef door in 137 intercity's reclame te vertonen. Vincent Jannink ANP

Toen ik enkele dagen geleden op internet las dat de Nederlandse Spoorwegen (NS) per september wil gaan experimenteren met reclame op de beeldschermen in treinen, ging mijn eigen scherm op zwart. In 137 van de 400 intercity’s wordt vanaf september reclame vertoond. Bijna overal wordt om onze aandacht gevraagd, gesmeekt en gevochten. De confetti-kanonnen der commercie worden geladen, gericht en afgeschoten op plekken waar een zo groot mogelijk aantal potentiële geraakten samendromt.

Zo kan het gebeuren dat in stationsgebieden steeds meer reizigers omkomen in salvo’s van filmpjes, foto’s en teksten. Reclameposters op perrons werden ingeruild voor zuilen met bewegend beeld. Minimalistische beeldschermen met reizigersinformatie in coupés werd een thema-kanaal met flitsende rubrieken: NS Onderweg.

De sfeer van de treincoupé bleef lange tijd een positieve uitzondering op de walmende prikkelpotpourri die onze tijd tekent. Het was een toevluchtsoord, een plek van een andere orde, waar je even niets anders kon en deed dan gedwee je reis uitzitten en in de verte staren. Om met een marketing-leus van de NS te spreken (‘proef de vrijheid’): een plek van vrijheid. Deze heilzame en voor velen van ons zelfs helende functie, kan treinreizen mijns inziens nog altijd hebben. Tegen het decor van een maatschappij waarin mensen nog weinig ‘loze momenten’ kennen, is het prachtig dat er zoiets bestaat. Er gaat niets boven het gevoel op adem te kunnen komen en tegelijkertijd onderweg te zijn naar een (nuttige of aangename) bestemming. Zittend op zo’n blauw stoeltje hoef je in principe nergens aan te denken, waarmee de gele loper wordt uitgerold voor rust en reflectie. Voor wie de drang tot werken onverhoopt niet kan onderdrukken, blijft daar die ambiance die inspireert.

Schichtigheid van de geest

Dit alles maakt de trein, en dan met name de stiltecoupé, tot een plek die mensen goed doet. Het is in ons aller belang dat dit zo blijft. Immers: wat een serene, prikkelarme ruimte met een mens kan doen heeft eeuwigheidswaarde. Zouden wij dit niet met hand en tand moeten verdedigen?

Dit kan ook betekenen dat je mensen tegen zichzelf moet beschermen. Bijvoorbeeld tegen de schichtigheid van hun geest, of tegen hun neiging opportunistische keuzes te maken. Wie als organisatie tijdloos waarde(n)vol wil zijn, moet ook, kloekmoedig, wel eens een radicaal besluit durven nemen.

Op welk spoor staat de NS? Het viel me de afgelopen jaren al op dat beeldschermen iets doen met de bijzondere beleving en neveneffecten van het treinreizen. De schermen tonen nu vooral reisinformatie, maar zodra er bewegend beeld komt dat niet specifiek aan je reis gerelateerd is, zoals NS Onderweg, leidt dit af. In plaats van genieten van lommerrijke Hollandse landschappen, boeiende gesprekspartners, mooie boeken en/of een rijk innerlijk leven, wordt je blik nu al snel naar een scherm getrokken. Hoe onvermurwbaar je ook bent: het overkomt je waar je bij staat, of zit.

Diep wegduiken in een boek klinkt weliswaar als een fraaie remedie, maar het idee dat ik mezelf op deze wijze gedwongen moet afsluiten om niet geraakt te worden door dat wat mijn geest kan vertroebelen en mijn concentratieboog verknipt, daarin proef ik weinig vrijheid. Zoals gezegd doet de NS hier straks nog een schep bovenop (want de afloop van het ‘experiment’ laat zich wel raden). Naast zeer teleurstellend, vind ik dit – zowel strategisch als moreel – verbazingwekkende keuzes. Is men bij de NS werkelijk zo dwaas om te tornen aan de tijdloze waarde van hun eigen concept? Kan ook hier boerenlogica het niet meer winnen van de koopmansbevlieging?

Heus, een toefje reclame in de publieke ruimte moet kunnen, maar laten we hier alstjeblieft verstandig naar blijven kijken en onszelf de vraag stellen: Vanuit welke gedachte gebeurt dit en wat als we de commercialisering nog jarenlang consequent blijven doorvoeren? Wie of wat dienen wij hiermee? Zou ik het scherm ook in mijn eigen woonkamer, auto, straat of dorp neerzetten of ophangen? Oogt het mooi en in verhouding?

De NS heeft als grote maatschappelijke speler een verantwoordelijkheid. Dus als zij - zoals op hun website te lezen valt - reizigers werkelijk op 1, 2 en 3 zetten, en op een fundamenteel niveau zorg willen dragen voor reizen die ‘aangenaam’ zijn, dan kunnen zij morgen nog als experiment alle beeldschermen uit coupés en van perrons verwijderen. Er blijven dan nog genoeg confetti-kanonnen over.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.