Dengue verspreidt zich razendsnel in Zuidoost-Azië

Zuidoost-Azië Gevallen van knokkelkoorts worden dit jaar bijzonder veel gemeld in Zuid- en Zuidoost-Azië. Patiënten herkennen de symptomen niet.

Bestrijding van de denguemug in Marikina, ten oosten van hoofdstad Manila in de Filippijnen
Bestrijding van de denguemug in Marikina, ten oosten van hoofdstad Manila in de Filippijnen Foto Rolex Dela Pena/EPA

In de Filippijnen is sinds deze week sprake van een nationale dengue-epidemie. Bangladesh registreerde in 24 uur tijd een recordaantal van 2.428 gevallen van de ziekte, ook bekend als knokkelkoorts. Maleisië telde dubbel zo veel gevallen als vorig jaar rond deze tijd. Vietnam: drie keer zo veel gevallen. Singapore: bijna vier keer zo veel.

Gevallen van dengue, een tropische infectieziekte, worden dit jaar bijzonder veel gemeld in Zuid- en Zuidoost-Azië. In de Filippijnen gaat het om bijna 150.000 gevallen. Daar vielen tot nu toe ook de meeste dodelijke slachtoffers in de regio: tot en met 22 juli overleden dit jaar 622 inwoners aan de gevolgen van dengue. In Bangladesh, Maleisië en Laos vielen tientallen doden.

Waarschijnlijk liggen deze aantallen nog hoger: volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is bij dengue sprake van onderrapportage. Patiënten herkennen de symptomen niet. Vaak denken ze dat ze een flinke griep hebben. Ze gaan niet naar een dokter omdat ze dat niet kunnen betalen, en als ze wel gaan, herkent de arts de ziekte ook niet altijd.

Een optelsom aan factoren is verantwoordelijk voor de uitbraken. De belangrijkste: verstedelijking, globalisering en een gebrek aan goede preventie.

Sterk aangepaste stadsmuggen

De muggen die het virus bij zich dragen zijn „sterk aangepaste stadsmuggen” die het liefst bij mensen thuis wonen. Ze leggen hun eitjes „in de kunstmatige containers” die mensen maken, schreef het wetenschappelijke tijdschrift Tropical Medicine and Health in 2011. In grote Aziatische steden zijn de sanitaire voorzieningen vaak slecht. Inwoners gebruiken open waterbakken als opslag en dat zijn weer handige broedplaatsen voor de muggen.

In het regenseizoen – dat in een groot deel van Azië nu bezig is – komt daar een overvloed aan plassen met stilstaand water bij, bijvoorbeeld op bouwplaatsen. Veel water hebben ze niet nodig: een autoband met een laagje water erin is genoeg.

Door globalisering en de langeafstandsreizen die mensen maken verspreidt het virus zich wereldwijd. Maar de grote uitbraken in Azië komen vooral door een gebrek aan preventie, vertelt Richard Gordon, voorzitter van het Filippijnse Rode Kruis, aan de telefoon. „Pas als er acute dreiging is, zoals nu, zien mensen de risico’s en worden ze bang.” Het Rode Kruis heeft in de Filippijnen extra tenten aan overvolle ziekenhuizen aangeboden en stuurt extra bloed naar getroffen regio’s.

Naast die praktische hulp doen ze vooral veel aan voorlichting, zegt Gordon. „We vertellen inwoners dat ze er een gewoonte van moeten maken om elke dag op broedplaatsen te controleren.” De muggen kunnen maar een paar honderd meter vliegen, dus het vernietigen van nesten is een effectieve vorm van bestrijding.

Preventie krijgt geen langdurige prioriteit. Het sterkste bewijs daarvoor is dat in 2016 wereldwijd ook al grote uitbraken van dengue plaatsvonden. Ook toen hoorden de Filippijnen en Maleisië bij de landen met de hoogste aantallen slachtoffers. De jaren erna ging het beter, tot nu.

Dengue is typisch een „stille ramp”, schreef het Rode Kruis in een rapport uit 2014. Een ramp die zich langzaam voltrekt, „met minder slachtoffers dan een plotse catastrofe, maar evengoed met rampzalige gevolgen voor individuen, families en gemeenschappen die worden getroffen”.

Kinderen in een ziekenhuis in Bangladesh met het denguevirus. Het land registreerde deze week een recordaantal gevallen van de ziekte. Foto Munir Uz Zaman/AFP

Vaccin verergert de kwaal

In de Filippijnen is de discussie over inenten weer opgelaaid. Tegen dengue is maar één vaccin op de markt, dengvaxia van de Franse fabrikant Sanofi. De Filippijnen waren in 2016 het eerste land met een vaccinatieprogramma: meer dan 700.000 mensen werden ingeënt, vooral kinderen. Maar in 2017 ontstond grote onrust toen bleek dat de symptomen juist erger konden worden door het vaccin – de fabrikant moest dat ook toegeven.

De vaccinatieangst die hierdoor ontstond, heeft ook een rol gespeeld bij de uitbraak van mazelen waarmee de Filippijnen eerder dit jaar te maken kregen. Ouders durfden hun kinderen niet meer te laten inenten. Gevolg: meer dan 35.000 gevallen van mazelen, bijna vijfhonderd doden.

Begin dit jaar verbood de regering van president Rodrigo Duterte dengvaxia zelfs en Richard Gordon van het Rode Kruis zegt dat hij vrij zeker weet dat dat zo blijft. De vaccins zouden toch geen oplossing zijn voor de huidige uitbraak, denkt hij: „De kosten zouden te hoog zijn. Iedereen die zo’n vaccin krijgt, zou door een dokter gezien moeten worden, omdat je moet vaststellen of iemand in goede gezondheid is.” Consequent muggennesten opruimen is volgens hem een betere remedie.