Recensie

Recensie Boeken

Zij die in handen van de Texas Rangers vielen verdwenen spoorloos

Mexicaanse migratie Het bloedbad dat een terrorist vorige week aanrichtte in El Paso staat in een lange traditie van geweld tegen Mexicaanse bewoners van het grensgebied, blijkt uit een indringende studie.

Texas Rangers in 1915 tijdens de troebelen met Mexicaanse bandieten.
Texas Rangers in 1915 tijdens de troebelen met Mexicaanse bandieten. Foto The Portal to Texas History/UNT Libraries

Onder een eikenboom op de begraafplaats van Rocksprings in Texas ligt een granieten steen met de sterfdatum van Antonio Rodríguez, 3 november 1910. Ook zijn doodsoorzaak staat vermeld, in drie korte, beklemmende woorden: Burned at stake. Antonio Rodriguez stierf op de brandstapel.

In Amerika, in de twintigste eeuw? Zeker. De Mexicaanse landarbeider Rodríguez was aangehouden op verdenking van moord op een blanke boerenvrouw. Na zijn arrestatie sleurde een meute hem uit de gevangenis en bond hem aan een boom. Hij werd met kerosine overgoten en in brand gestoken.

Rodríguez’ gruwelijke dood was allesbehalve een unicum. Het Westen was begin twintigste eeuw geen veilige plaats voor latino’s of zwarte Amerikanen. Tot ver in de jaren dertig werden jaarlijks zwarte verdachten op klaarlichte dag gelyncht, gemarteld en soms verbrand. In Waco, Texas dromden in mei 1916 meer dan tienduizend toeschouwers samen bij de brandstapel van een 17-jarige zwarte jongen. Van de ‘barbecues’ werden huiveringwekkende foto’s en ansichtkaarten gemaakt. Pas met toenemend federaal toezicht, campagnes in de media en de opkomst van de burgerrechtenbeweging kwam de ommekeer; vanaf de jaren dertig daalde het aantal lynchpartijen sterk. Voortaan werden ze ’s nachts uitgevoerd, niet langer triomfantelijk in het openbaar.

Diplomatiek schandaal

De dood van de Mexicaanse staatsburger Rodríguez werd in 1910 een diplomatiek schandaal. Niet dat internationaal protest en onderzoek iets opleverden; niemand werd voor de moord veroordeeld. Een verwoestende tornado die Rocksprings zeventien jaar later trof, werd door de latino-inwoners van het stadje opgevat als de straf Gods.

De dood van Rodríguez is een van de episoden die centraal staan in The Injustice Never Leaves You, een onderzoek naar het geweld tegen de latino-minderheid in Texas van de historica en activiste voor mensenrechten Monica Muñoz Martinez. Dat geweld heeft een lange geschiedenis, sinds Texas (van een indiaans woord voor ‘vrienden’) zich in 1835 afscheidde van Mexico. Amerikaanse kolonisten in het gebied eisten zelfbestuur, mede nadat Mexico de slavernij had afgeschaft. In 1846 werd hun republiek als staat opgenomen in de VS, maar een gevoel van exceptionalisme leeft in Texas ook nu nog.

Lees ook: Critici wijten aanslag in El Paso aan Trumps anti-migratieretoriek

De etnische verhoudingen in de staat kwamen op scherp te staan door grensconflicten met Mexico en de revolutionaire oorlog in dat land (1910-1920), die gepaard ging met veldslagen net over de grens, invallen van revolutionaire troepen en banditisme. Angst voor een ‘rassenoorlog’ en reconquista werd versterkt door geruchten over een manifest dat latino’s opriep tot gewapende rebellie.

Het gevolg was een decennium vol etnisch geweld door paramilitaire groepen, met name door de bejubelde Texas Rangers. Martinez laat geen spaan heel van hun reputatie. Ten minste driehonderd en mogelijk enkele duizenden Mexicanen werden gedood; een onvermijdelijk ruime schatting, want het geweld werd niet geboekstaafd en leefde vooral voort in bittere herinneringen.

Spoorloos verdwenen

Dat geldt zeker voor de tweede zaak die zij behandelt, de moord op twee latino-boeren die in 1915 de vergissing begingen de diefstal van paarden op hun ranch aan te geven bij een groep Texas Rangers. Na hun aangifte te hebben gedaan werden ze door de Rangers doodgeschoten; vermoedelijk om een voorbeeld te stellen. Er kraaide geen haan naar. Mexicanen die in handen van de Rangers vielen verdwenen wel vaker spoorloos.

Een derde zaak die Martinez onderzoekt baarde weer wél opzien. Dat was de koelbloedige moord door Rangers op vijftien mannen en jongens in het woestijndorp Porvenir, die ervan werden verdacht Mexicaanse rovers te helpen. Op een januari-nacht in 1918 werden ze uit hun huizen gehaald, afgevoerd en geëxecuteerd. Er kwam nu wél een degelijk onderzoek: de verantwoordelijke Ranger-compagnie werd ontbonden, de organisatie hervormd. Gestraft werd opnieuw niemand. Pas na 1920, met het einde van de oorlog in Mexico, nam het geweld tegen latino’s af.

Martinez reconstrueert de drie geschiedenissen ingetogen, zij het voor Nederlandse lezers wel erg gedetailleerd. Ze geeft veel aandacht aan oral history en de herinneringen van nabestaanden (vandaar de titel). Zij bleven zich al die jaren inspannen voor herdenkingen en eerherstel. Over het bloedbad in Porvenir is een documentaire in de maak die later dit jaar in première moet gaan.

‘We don’t call 911’

In de tweede helft van haar boek gaat ze meer theoretisch in op de Texaanse ‘cultuur van geweld’ en komt ook haar eigen activisme expliciet aan bod. Martinez organiseerde in Bullock, Texas een spraakmakende expositie over het geweld tegen Mexicanen en spant zich onder meer in voor het plaatsen van historische gedenkstenen. Ook richtte ze Refusing To Forget op, een non-profit organisatie die aandacht vraagt voor het gewelddadige verleden van de staat. Ze beschrijft hoe ze daar nog in 2009 aan werd herinnerd toen ze in een Dairy Queen twee lynchfoto’s aantrof aan de wand, als eerbetoon aan de Rangers. Niet voor niets is in Texas deze leus populair: we don’t call 911 - wij vragen niet om hulp van de overheid, we schieten eerst.

Aan de zuidgrens speelt zich een humanitair drama af; honderden illegale migranten stierven in de woestijn.

Sinds decennia zijn de etnische verhoudingen in Texas verbeterd, maar de spanningen bleven, de laatste jaren aangejaagd door de drugsoorlogen in Mexico, met uitlopers over de grens, en sterk toegenomen migratie. Aan de zuidgrens speelt zich een humanitair drama af; honderden illegale migranten stierven in de woestijn. De vergeten geschiedenissen die Martinez belicht, hebben een hernieuwde actualiteit gekregen door het recente bloedbad onder latino’s in El Paso. Het racistische motief van de rechts-extremistische dader: angst voor een Mexicaanse ‘invasie’ en ‘vervanging’ van de blanke bevolking door immigranten.

The Injustice Never Leaves You is zo een indringende en pijnlijke herinnering aan het feit dat de VS in het Zuidwesten een bloedige rafelrand had en heeft. Martinez maakt zich geen illusies, al spreekt ze de hoop uit dat bewustwording van het roerige verleden een verzachtende rol zal spelen in het huidige, heftige debat over migratie en burgerschap. Op veel meer kun je niet hopen.