Oud-president Kirgizië bij tweede arrestatiepoging toch opgepakt

Staatshoofd Speciale eenheden probeerden voormalig president Atambajev woensdag al te arresteren, maar die aanval werd afgeslagen door aanhangers.

Politie blokkeerde de weg naar de villa van voormalig president Atambajev, zo'n twintig kilometer van de hoofdstad Bisjkek.
Politie blokkeerde de weg naar de villa van voormalig president Atambajev, zo'n twintig kilometer van de hoofdstad Bisjkek. Vladimir Voronin/AP

Kirgizië heeft de afgelopen 24 uur in het teken gestaan van een openlijke machtsstrijd tussen de voormalige en de huidige president. Donderdag werd het 62-jarige oud-staatshoofd Almazbek Atambajev uiteindelijk aangehouden in zijn villa, nadat zijn aanhangers een eerdere arrestatiepoging van speciale eenheden hadden afgeslagen. Daarbij raakten volgens lokale media meer dan veertig mensen gewond en werd een militair doodgeschoten.

De huidige president Sooronbaj Zjeenbekov had zijn verkiezing in 2017 nog mede te danken aan de politieke steun van zijn toenmalige bondgenoot Atambajev, onder wie hij ruim een jaar premier was. Bij de inauguratie gingen de twee nog lachend als twee vrienden op de foto, maar kort daarna verzuurde de relatie.

Zjeenbekov stuurde getrouwen van Atambajev de laan uit, de oud-president op zijn beurt had kritiek op het beleid van het nieuwe staatshoofd en betichtte hem van machtsmisbruik. Na twee revoluties in 2005 en 2010 en daarop volgende hervormingen, werd Kirgizië echter juist gezien als relatief succesvolle democratie, vergeleken met autocratische buurlanden zoals Oezbekistan en Tadzjikistan.

Vrijgelaten maffiabaas

In de tussentijd ontwikkelden zich verschillende controverses rond Atambajev. Meerdere figuren uit zijn eerdere regering werden beschuldigd van corruptie, en mogelijk zou het oud-staatshoofd ook zelf hiervoor worden aangeklaagd. Bovendien was onder zijn bewind een notoire Tsjetsjeense maffiabaas vrijgelaten, die vervolgens kon vluchten naar Rusland. Meerdere ambtenaren werden vanwege die zaak al vastgezet.

In juni besloot het parlement de presidentiële immuniteit van Atambajev in te trekken. Zelf houdt de oud-president vol dat de aantijgingen politiek gemotiveerd zijn. Tot drie maal toe weigerde hij een verklaring af te leggen, vermoedelijk over het vrijlaten van de maffiabaas. De politicus verschanste zich in zijn villa.

Atambajev leek de afgelopen maanden de bescherming van de Russische president Poetin te hebben. Hij toonde zich altijd een trouwe bondgenoot van het Kremlin en droeg onder meer de Verenigde Staten op om een Amerikaanse luchtmachtbasis in Kirgizië op te doeken. In juli vloog Atambajev nog in een privéjet naar Moskou om met de Russische president te spreken. Poetin riep na de ontmoeting op tot eenheid in de voormalige Sovjet-staat.

Lees ook: Kirgies met een oogje op democratie

Woensdag besloten autoriteiten speciale eenheden te sturen naar zijn villa in Koj-Tasj, een plaatsje twintig kilometer buiten de hoofdstad Bisjkek. Op videobeelden was te zien dat Atambajev – aan de macht van 2011 tot 2017 – woensdag rond zijn huis wandelde. Geflankeerd door lijfwachten schudt hij aanhangers de hand, als de eerste schoten klinken.

Militairen overmeesterd

De eerste poging om Atambajev te arresteren liep echter uit tot chaos. Toen een team van de speciale eenheden uiteindelijk de villa binnendrong, werden ze overmeesterd door bewapende aanhangers van Atambajev. Zes militairen werden gevangen genomen. Bij de schermutseling werd een militair doodgeschoten, volgens autoriteiten vermoedelijk door een Dragoenov-scherpschuttersgeweer, waarna de aanval werd afgebroken. De uren erna bleef het onrustig rond de villa en probeerde een colonne agenten tevergeefs enkele honderden Atambajev-aanhangers op straat rond de villa uit elkaar te drijven.

Nadat de eerste arrestatiepoging was afgeslagen, bedankte Atambajev zijn supporters voor de steun, en nam zelf verantwoordelijkheid voor de dood van de militair. „Mijn aanhangers hadden geen wapens, ik was degene die schoot tijdens de aanval”, zei hij in een reactie.

Het leek de oud-president te zijn gelukt om openlijk Zjeenbekovs macht over het land te ondermijnen. Bovendien riep hij op tot grootschalige demonstraties in de hoofdstad en eiste Atambajev het vertrek van de president.

President Zjeenbekov kwam eerder terug van zijn vakantie en riep op tot „urgente maatregelen” om de rechtsstaat te beschermen. Bij een tweede inval lukte het de speciale eenheden wel om Atambajev aan te houden. Volgens persbureau Interfax wordt de oud-president naar een nog onbekende locatie afgevoerd. Wat begon als een oproep om te getuigen, zal naar alle waarschijnlijkheid nu uitmonden in een vervolging van de oud-president voor het verzet bij zijn arrestatie, en mogelijk moord.

Update (8 augustus 17.40 uur): dit bericht is aangevuld met nieuwe ontwikkelingen.