Vrouwen zijn slimmer, mannen bereiken meer, dat zijn de nieuwe stereotypen

Stereotypen Driekwart eeuw geleden vonden Amerikanen de eigenschap ‘intelligent’ vooral op mannen van toepassing. Nu op vrouwen.

Sinds steeds meer vrouwen zijn gaan studeren (zoals hier aan Harvard University, Cambridge) en werken, zijn ook de seksestereotypen veranderd.
Sinds steeds meer vrouwen zijn gaan studeren (zoals hier aan Harvard University, Cambridge) en werken, zijn ook de seksestereotypen veranderd. Foto Dermot Tatlow / HH

De ideeën die mensen hebben over karaktereigenschappen die typerend zijn voor mannen of juist voor vrouwen, zijn sinds de Tweede Wereldoorlog flink veranderd, in elk geval in de Verenigde Staten. Mensen zijn vrouwen competenter, intelligenter, emotioneler en socialer gaan vinden, maar niet ambitieuzer, besluitvaardiger en agressiever. Dat blijkt uit een analyse van zestien opiniepolls uit de periode 1946-2018, waarin representatieve steekproeven van in totaal ruim 30.000 Amerikaanse volwassenen hadden aangegeven of bepaalde karaktereigenschappen meer bij mannen of meer bij vrouwen voorkomen. Het onderzoek is vorige maand gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift American Psychologist.

Volgens de Amerikaanse en Zwitserse psychologen laat dit zien dat de stereotiepe ideeën die mensen over mannen en vrouwen hebben niet vastliggen, maar de rollen weerspiegelen die de verschillende seksen in de maatschappij vervullen. In 1950 had nog slechts 32 procent van de Amerikaanse vrouwen betaald werk, schrijven de onderzoekers; in 2018 was dat 57 procent. In de VS was in 2017 57 procent van de afgestudeerden en 53 procent van de gepromoveerden vrouw. In overeenstemming daarmee zijn mensen vrouwen intelligenter gaan vinden. Dat stereotype is zelfs omgeklapt: in 1946 zei nog maar 34 procent van de toen ondervraagden dat vrouwen intelligenter zijn dan mannen; in de enquête van 2018 vond 65 procent vrouwen intelligenter dan mannen.

Vervuld potentieel

Is alleen het stereotype veranderd? Of zijn vrouwen écht competenter geworden? „Op een bepaalde manier wel”, mailt psycholoog Alice Eagly van Northwestern University, eerste auteur van het artikel. „Toen vrouwen vooral ondergeschikt huishoudelijk werk deden, konden ze hun capaciteiten niet realiseren. Dus vrouwen zijn echt veranderd, maar het potentieel was altijd aanwezig.”

In Nederland zijn de stereotypen niet onderzocht, maar net als in de VS zijn ook in Nederland steeds meer vrouwen gaan studeren en werken. In 1947 had een kwart van de vrouwen betaald werk, tegenover ruim tweederde nu. En in 2018 waren Nederlandse vrouwen voor het eerst hoger opgeleid dan mannen.

Eagly en collega’s keken naar drie clusters van karaktereigenschappen waarnaar in de enquêtes was gevraagd. ‘Intelligent’ viel met bijvoorbeeld ‘creatief’ en ‘georganiseerd’ onder de competentie-gerelateerde eigenschappen. Sociaal-emotionele eigenschappen waren bijvoorbeeld ‘emotioneel’, ‘eerlijk’ en ‘warm’. En dan is er nog het cluster dat de psychologen aanduiden met het moeilijk vertaalbare woord agency: eigenschappen als ‘besluitvaardig’, ‘arrogant’ en ‘agressief’, gerelateerd aan doelen bereiken en macht.

Verschillende beroepen

Interessant is dat mensen vrouwen competenter zijn gaan vinden, maar niet meer agency aan vrouwen zijn gaan toeschrijven, en dat mensen vrouwen ook nóg socialer zijn gaan vinden dan ze al deden. Dat heeft er volgens de onderzoekers mee te maken dat mannen en vrouwen toch nog steeds verschillende posities innemen op de arbeidsmarkt (en dat is ook in Nederland zo). Mannen bezetten beter betaalde, hoger geplaatste functies dan vrouwen, functies die meer agency vereisen (verticale segregatie, noemen de onderzoekers dat).

En waar vrouwen doordringen in voorheen door mannen gedomineerde beroepen, krijgen ze toch vaak posities waar sociale vaardigheden belangrijk zijn: in een managementfunctie worden ze bijvoorbeeld verantwoordelijk voor personeelszaken (horizontale segregatie). „Stereotypen reflecteren wat mensen in het dagelijks leven zien”, mailt Eagly. „Dus toen de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen toenam, kregen mensen meer bewijs dat vrouwen sociaal zijn, omdat ze vooral in sociale beroepen terechtkwamen, kennelijk minstens voor een deel uit vrije keuze.”

Nature en nurture

Wat verklaart eigenlijk die voortdurende segregatie? Waarom komen vrouwen bijvoorbeeld in de sociale varianten van beroepen terecht? „Dat is de fundamentele psychologische vraag over nature en nurture”, mailt Eagly. „Misschien zijn vrouwen intrinsiek socialer dan mannen en hebben mannen intrinsiek meer agency. Of misschien duwen sociale normen hen in een bepaalde richting, weg van banen die eigenschappen vereisen die typerend zijn voor het andere geslacht. Psychologen verschillen daarover van mening. Ik denk dat nature én nurture relevant zijn en dat we er meer onderzoek naar moeten doen.”

Lees ook: Waarom vrouwen niet meer knokken voor gelijkheid