Vrede is nog moeilijk voorstelbaar

Burgerslachtoffers Afghanistan De Taliban blijven aanslagen plegen, terwijl de gesprekken met de VS over vrede in Afghanistan in de laatste fase zouden zijn.

Winkels en huizen werden verwoest bij de zelfmoordaanslag woensdag in Kabul.
Winkels en huizen werden verwoest bij de zelfmoordaanslag woensdag in Kabul. Foto Hedayatullah Amid/EPA

Anderhalve dag nadat de Amerikaanse hoofdonderhandelaar „uitstekende vooruitgang” meldde in het vredesproces met de Taliban, vielen er woensdagochtend minstens veertien doden en 145 gewonden door een autobom in Kabul.

De zelfmoordaanslag vond plaats tijdens de ochtendspits in een drukke wijk, waardoor het niet verwonderlijk is dat de meeste slachtoffers burgers waren; vrouwen en kinderen die inkopen deden voor het aanstaande Offerfeest.

De aanslag werd opgeëist door de Taliban. Hun versie van de werkelijkheid: het doelwit was een rekruteringscentrum voor het Afghaanse leger en er zijn veel militairen gedood. Over burgerslachtoffers geen woord.

Voor de zoveelste keer vroegen Afghanen zich woensdag af hoeveel aandacht deze minachting voor onschuldige mensenlevens krijgt tijdens de gesprekken tussen de Verenigde Staten en de Taliban. Afgaande op de tweets van de Amerikaanse speciale gezant Zalmay Khalilzad stevenen de partijen af op een akkoord. Ze zijn nu in de fase waarin de „technische details” worden besproken.

Lees ook: Afghanen praten na 18 jaar over vrede

Dat akkoord moet het begin van het einde van de Amerikaanse oorlog in Afghanistan worden. Maar welke garanties krijgen gewone Afghanen en de regering? „Wederom is een zelfmoordaanslag van de Taliban in Kabul gericht op een woonwijk”, verklaarde een woordvoerder van president Ashraf Ghani. „De aanhoudende aanvallen van de Taliban wijzen erop dat zij niet serieus aan vrede werken.”

Stembusfraude en veiligheidsproblemen

Khalilzad heeft haast. President Trump vindt de al achttien jaar slepende oorlog te duur en wil snel een (gedeeltelijke) terugtrekking van de 14.000 Amerikaanse militairen. Ook naderen de Afghaanse presidentsverkiezingen, op 28 september. De organisatie van verkiezingen in het land verloopt altijd uiterst moeizaam door stembusfraude en veiligheidsproblemen. Dinsdag nog dreigden de Taliban met aanslagen tijdens de campagne en bij de stembus. Om de al tweemaal uitgestelde verkiezingen van nut te laten zijn, moet de deal voor die tijd rond komen. Khalilzad hanteert 1 september als richtlijn.

Hij veroordeelde de aanslag van woensdag, maar heeft tot nu toe niet duidelijk gemaakt hoe verder geweld in de toekomst voorkomen moet worden. Over een staakt-het-vuren zijn nog geen afspraken gemaakt en er is geen enkele indicatie dat de Taliban zich aan de wet gaan houden.

Vorige maand hebben zij wel in een verklaring – samen opgesteld met een afvaardiging van de Afghaanse bevolking – gezegd dat zullen proberen het aantal burgerslachtoffers tot nul terug te brengen. Maar de vraag is of die belofte geloofwaardig is als ze het bestaan van burgerslachtoffers niet erkennen, zoals woensdag. De toezegging is daarnaast hoogstens een belofte zonder resultaatsverplichting.

Zonder de Taliban kunnen de veiligheidsdiensten niet voor rust en orde zorgen

De laatste statistieken zijn weinig hoopgevend: volgens de Verenigde Naties was juli de maand met de meeste burgerslachtoffers in ruim twee jaar. Meer dan 1.500 Afghanen werden gedood of raakten gewond, vooral door toedoen van de Taliban of andere militante bewegingen als Islamitische Staat. Eerder dit jaar leek het aantal doden nog af te nemen, maar in juli waren er veel grote aanslagen.

Voor de VS is vrede in Afghanistan van secundair belang. Hun prioriteit is voorkomen dat er ooit weer vanuit Afghanistan een moslimextremistische terreuraanval als ‘9/11’ op Amerikanen gepleegd wordt. Om dit te bereiken hebben ze de Taliban minstens even hard nodig als de Afghaanse veiligheidsdiensten. Het was immers het Taliban-regime dat destijds onderdak verleende aan Al-Qaida.

De Taliban die Al-Qaida en IS wegjagen, en die burgers voortaan ontzien: het zijn verantwoordelijkheden waarvan moeilijk is te zien hoe ze die gaan nemen. De technische details die Khalilzad momenteel uitonderhandelt zullen dat moeten uitwijzen.

Nog altijd duizenden dodelijke burgerslachtoffers per jaar door geweld