De huis-tuin-en-keukenklant van ABN was nog niet goed gescreend

Banken ABN Amro moet al zijn particuliere klanten opnieuw doorlichten van toezichthouder DNB. Eerder dit jaar moest de bank ook al extra geld uittrekken voor het screenen van klanten.

Illustratie Ymke Pas

ABN Amro dacht het risico juist „substantieel” verlaagd te hebben, door te vertrekken uit landen met een verdacht imago. Bestuursvoorzitter Kees van Dijkhuizen somt op: „Deze zomer hebben we de Kanaaleilanden verkocht. Vorig jaar Luxemburg. Een paar jaar geleden ook Azië, en het Caribisch gebied.” Hier bankierde ABN Amro voorheen voor rijke particulieren en grote zakelijke klanten. Nu doet het dat alleen in een paar ‘veilige’ landen dicht bij huis.

Maar bankieren voor gewone, niet-rijke particulieren in Nederland komt óók met risico’s – en die houdt ABN Amro niet goed in de gaten, vindt De Nederlandsche Bank (DNB). De toezichthouder heeft bepaald dat ABN Amro alle particuliere klanten in Nederland moet „doorlichten”, zo maakte de bank dinsdag bekend bij de publicatie van haar halfjaarcijfers. Dat zijn er zo’n 5 miljoen.

ABN Amro moet 114 miljoen euro extra uitgeven om de customer due diligence van particulieren op orde te krijgen. Komende jaren wordt deze afdeling, die klanten en hun geld natrekt, uitgebreid met „honderden” mensen, aldus topman Van Dijkhuizen tijdens de persconferentie op het hoofdkantoor. Met hoeveel precies wil hij niet zeggen, wel dat de omvang van deze afdeling sinds 2013 „verdriedubbeld is”, naar meer dan duizend mensen.

Van Dijkhuizen „betreurt” dat ABN Amro van DNB te horen heeft gekregen dat het beter moet, zegt hij. „Liever kom je zelf tot zo’n conclusie.”

Eerder dit jaar, in februari, moest ABN Amro namelijk ook al 85 miljoen euro extra opzij zetten om de customer due diligence te verbeteren. Toen deed de bank het voorkomen als een eigen initiatief, omdat ze de controle aan het „intensiveren” zou zijn. Nu is het dus op last van DNB, en kwam het voor de bank als een verrassing, erkent Van Dijkhuizen. „Anders hadden we in één keer een voorziening van 200 miljoen euro getroffen.”

Vol in de schijnwerpers

Sinds ING vorig jaar een megaschikking moest treffen omdat criminele klanten „nagenoeg ongestoord” hun ING-rekening konden gebruiken, staan de afdelingen die klanten moeten natrekken vol in de schijnwerpers. 775 miljoen euro moest ING betalen, de hoogste schikking ooit in Nederland. DNB, verantwoordelijk voor het toezicht, liet nadien aan de minister van Financiën weten dat het probleem groter is dan ING, dat „verschillende financiële instellingen hun verantwoordelijkheid voor het beheersen van integriteitsrisico’s nog onvoldoende adequaat oppakken”.

Lees ook dit achtergrondverhaal over ING: Poortwachter ING hield zijn ogen gesloten

Dat geldt dus ook voor ABN Amro, waarvan de staat nog altijd 56 procent van de aandelen bezit. Eind vorig jaar heeft de bank zelf geconstateerd dat de dossiers van MKB-klanten en klanten van creditcard-dochterbedrijf ICS op orde moesten worden gebracht. Daar is die eerste 85 miljoen euro voor gereserveerd.

Concreet gaat ABN Amro van deze klanten bijvoorbeeld na of de administratie compleet is, licht een woordvoerder toe. „We moeten zorgen dat we van elke klant de juiste identiteitspapieren hebben. Tien jaar geleden mocht je je voor een creditcard nog legitimeren met een rijbewijs, nu moet dat een paspoort zijn.”

Eerder heeft ABN Amro de grote zakelijke klanten en de vermogende private banking-klanten al extra doorgelicht.

Maar de particuliere klant, die zijn salaris op een rekening laat storten en er de boodschappen van pint, heeft ABN Amro dus niet goed geïnspecteerd, terwijl dat verreweg de grootste groep klanten is.

Opnieuw screenen

Wat weet ABN Amro dan niet van zijn huis-tuin-en-keukenklanten wat het wel zou moeten weten? Topman Van Dijkhuizen geeft tijdens de persconferentie één voorbeeld. „We checken niet genoeg of een klant zijn bankrekening ook gaat gebruiken voor zakelijke transacties.” Als dat wel zo is, moet deze klant een ander „risicoprofiel” krijgen. Andere voorbeelden van hoe de bank klanten extra moet screenen wil hij niet noemen – „we willen criminelen geen extra informatie geven”.

ABN Amro beschrijft wel in algemene zin wat customer due diligence – klantintegriteit in het Nederlands – zo’n beetje inhoudt: checken of de klant is wie hij zegt dat hij is, aanvullende informatie over hem verzamelen (zoals waar zijn geld vandaan komt), een risicoprofiel bepalen, en ongebruikelijke transacties opsporen.

„De bulk van onze particuliere klanten hebben we een neutraal risicoprofiel gegeven”, licht een woordvoerder van ABN Amro toe. „Maar DNB heeft gezegd: dat klopt niet altijd.” De bank moet alle klanten daarom opnieuw beoordelen. Het is echter niet zo dat iedereen met een ABN-rekening nu een telefoontje kan verwachten en allerlei vragen moet beantwoorden, zegt de woordvoerder. „Een groot deel van deze operatie wordt geautomatiseerd, daar merken klanten niets van.”

In het algemeen geldt dat beoordeling van particuliere klanten meer dan bijvoorbeeld zakelijke klanten of vermogende private banking-klanten geautomatiseerd is, zegt Katrien Siewertsz van Reesema. Ze is oprichter van KCP, een bureau dat bedrijven, zoals banken en trustkantoren, adviseert over klantintegriteit.

Het zou goed zijn, zegt Siewertsz van Reesema, als banken niet alleen op automatische meldingen van ongebruikelijke transacties afgaan, maar actief rekeningen van particuliere klanten onder de loep nemen. „Dan kan je de transacties vergelijken met de zakelijke activiteiten van een individu, bijvoorbeeld of diegene in loondienst is of een eigen bedrijf heeft, en of de transacties daarmee in lijn zijn.”

Mogelijk een boete

De kritiek van DNB is voortgekomen uit een zogeheten ‘thema-onderzoek’ naar hoe ABN Amro zijn particuliere klanten screent. De toezichthouder doet af en toe aanvullend onderzoek naar een specifiek onderwerp, naast het reguliere toezicht. Een woordvoerder van DNB wil niet zeggen of in dit geval ook andere grote banken zijn onderzocht.

Ook ING en Rabobank beantwoorden deze vraag niet. ING laat in reactie alleen weten dat het in 2017 is begonnen met een plan om het doorlichten van klanten te verbeteren. Na de schikking met justitie september vorig jaar zijn extra maatregelen aangekondigd. Rabobank mailt in een reactie ook bezig te zijn met „het completeren en verder op orde brengen van haar klantdossiers”. Over de voortgang hiervan is de bank „in gesprek met DNB”.

ABN Amro schrijft in zijn persverklaring dat „sancties”, zoals een boete, „kunnen worden opgelegd door de autoriteiten”. Met alleen harder werken is de bank dus misschien nog niet uit de problemen.

Lees ook dit verhaal: De witwasjagers van ING: geen ervaring, geen financiële achtergrond