Opinie

De Alwetende Moralist

Floor Rusman

Er waren drie vegetariërs mee, dus de hele groep moest vegetarisch eten op vakantie. Op de terugweg bezochten we de Franse hypermarché, waar een van mijn reisgenoten zijn mand vol laadde met worst en ham. Een middelvinger naar de wereldverbeteraars na een week rantsoen. Ik moest erom lachen en kreeg een samenzweerderig gevoel, alsof we bezig waren aan een mini-opstand.

Dat gevoel heb ik vaker. Als ik een worstje koop, een goedkope kledingwinkel bezoek, mijn plastic bij het gewone vuilnis gooi of een foute grap maak, gaat ook mijn eigen middelvinger soms omhoog. Naar wie? Ja, dat is niet duidelijk. Zo’n beetje naar degene van wie sommige dingen ‘mogen’ en andere niet.

Dat hoor je vaak de laatste tijd: ‘Er mag ook niks meer’. Denk aan vlees en zuivel eten, hout stoken, vliegen, mensen beledigen, kunst van ‘foute’ kunstenaars bekijken. Vaak is het onzin dat dit niet ‘mag’. Niemand verbiedt ons om vlees te eten; het is op sommige plekken zelfs ingewikkeld om iets anders te bestellen, net zoals het moeilijker (want duurder) is om de trein te nemen dan om te vliegen.

Het enige dat verandert, is dat we ons bewuster worden van de gevolgen van ons handelen voor de aarde, dieren en mensen die het wat minder hebben. Dat is vervelend, en om ons geweten te outsourcen hebben we een Alwetende Moralist verzonnen aan wie we toestemming moeten vragen voor ons gedrag, of voor wie we ons gedrag moeten verbergen.

Dit beeld wordt in stand gehouden door de media, die stukken publiceren met koppen als ‘Kunnen we nog naar muziek van Michael Jackson luisteren?’ (AD), ‘Mag je nog kijken naar films van Woody Allen?’ (Trouw), ‘Mogen we nog naar R. Kelly luisteren?’ (De Groene Amsterdammer), ‘Geen vlees, geen kaas, wat mogen we nog wel eten?’ (Het Financieele Dagblad).

Alsof we een groep passieve sukkels zijn die zitten te wachten op orders of verboden van de oppermama, in plaats van individuen die zelf morele beslissingen kunnen nemen. Het erge is dat ik er zelf ook in trap. „Ik maak zelf wel uit of ik naar Woody Allen mag kijken!!” denk ik kwaad wanneer ik zo’n kop lees, en daar gaat de middelvinger weer de lucht in.

Maar de Alwetende Moralist is fictie. Voor zover hij bestaat, is hij een optelsom van de morele overtuigingen van individuen. Daar zitten natuurlijk drammerige, overijverige types tussen die graag anderen vertellen wat ze niet meer mogen, maar zijn we verplicht daarnaar te luisteren?

In plaats van slaafs te informeren naar wat nog ‘mag’ of juist te klagen over de strenge regels, kunnen we ons ook zelf afvragen wat we acceptabel vinden. Dat kost alleen wel iets meer moeite.

Floor Rusman (@floorrusman) vervangt op deze plek tijdelijk Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.